<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>0004-0622</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Archivos Latinoamericanos de Nutrición]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[ALAN]]></abbrev-journal-title>
<issn>0004-0622</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[Sociedad Latinoamericana de Nutrición]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S0004-06222005000300012</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="pt"><![CDATA[Barras de cereais elaboradas com proteína de soja e gérmen de trigo, características físico-químicas e textura durante armazenamento]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Castro Freitas]]></surname>
<given-names><![CDATA[Daniela De Grandi]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A01"/>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="A01">
<institution><![CDATA[,da Universidade Estadual de Campinas; Rua Bernardino de Campos, n° 1340 Bairro Bandeirantes, Araçatuba-SP Daniela Freitas G. C., Doutorado em Tecnologia de Alimentos pela ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
<country>Brasil</country>
</aff>
<aff id="A02">
<institution><![CDATA[,Faculdade de Engenharia de Alimentos da Universidade Estadual de Campinas Roberto Moretti H., Prof. Dr. em Tecnologia de Alimentos pela ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>09</month>
<year>2005</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>09</month>
<year>2005</year>
</pub-date>
<volume>55</volume>
<numero>3</numero>
<fpage>299</fpage>
<lpage>304</lpage>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://ve.scielo.org/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S0004-06222005000300012&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://ve.scielo.org/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S0004-06222005000300012&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://ve.scielo.org/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S0004-06222005000300012&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="pt"><p><![CDATA[Estudos sobre barra de cereais vêm reportando características e preferências de consumidores em análise sensorial e crescimento do mercado, porém, pouca informação tem sido publicada sobre dados físico-químicos e suas propriedades de textura. Assim, este trabalho vem estabelecer informações sobre o armazenamento de uma formulação de barra de cereais de elevado teor protéico e vitamínico à base de proteína de soja e gérmen de trigo, acondicionadas em três filmes de embalagem diferentes (A: PET/PEBD; B: PETmet/PEBD; C: PET/PEBD/AL/PEBD) durante 6 meses em condições de temperatura (25±2°C) e umidade relativa (56%) ambiente. Foram determinados a umidade, atividade de água, pH e acidez total das barras de cereais. As medidas texturais acompanhadas foram resistência ao corte, dureza e coesividade. As barras de cereais apresentaram variações na atividade de água (Aw), umidade e acidez total durante o armazenamento. A umidade das barras de cereais tendeu a um aumento, o que acarretou influência significativa (p&#8804;0,05) nas características de textura de resistência ao corte e dureza das barras de cereais, nos diferentes filmes de embalagens testados. O aumento nos valores de resistência ao corte (A: 4756,5N; B: 5093,0N; C: 5575,6N) aos 45 dias de estocagem foram atribuídos a possível cristalização do xarope de aglutinação das barras. A proteína texturizada de soja utilizada na formulação também pode ter contribuído para este fato por sua característica higroscópica, além de interferir na diminuição das medidas de coesividade (deformação) ao longo do tempo. O efeito das diferentes propriedades de barreira dos filmes de embalagens testados foi significativo (p&#8804;0,05) na estabilidade das barras de cereais ao longo do período de estocagem.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[Cereal bars with soy protein and wheat germ, physicochemical characteristics and texture during the storage. Studies analyzing cereal bars have reported on consumer characteristics and preferences in sensory analyses and on their market growth, however little has been published on their physicochemical data and texture properties. Thus the objective of this research was to provide information about the storage of a cereal bar formulation with high protein and vitamin levels based on soy protein and wheat germ, packaged in 3 different films (A: PET/PEBD; B: PETmet/PEBD; C: PET/PEBD/AL/PEBD), during 6 months under environmental conditions of temperature (25±2°C) and relative humidity (56%). The moisture content, water activity, pH and total acidity of the cereal bars were determined. The textural measurements accompanied during storage were breaking strength, hardness and cohesiveness. The cereal bars presented variations in water activity (Aw), moisture content and total acidity during storage. The moisture content of the bars tended to increase, which led to a significant (p&#8804;0,05) influence on the texture characteristics of breaking strength and hardness, in the different packaging films tested. The increase in the values for breaking strength (A: 4756,5N; B: 5093,0N; C: 5575,6N) at 45 days of storage was attributed to a possible crystallization of the agglutinating syrup used for the bars. The textured soy protein used in the formulation could also have contributed to this fact due to its hygroscopic character, also interfering in the decrease in the cohesiveness measurements (deformation) with time. The effect of the different barrier properties of the packaging films tested was significant (p&#8804;0,05) in the stability of the cereal bars during storage.]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="pt"><![CDATA[barra de cereais]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[proteína de soja]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[gérmen de trigo]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[estocagem]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[cereal bars]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[soy protein]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[wheat germ]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[storage]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><body><![CDATA[ <p align="center">&nbsp;<span style="font-family: Verdana; font-weight: 700">Barras  de cereais elaboradas com proteína de soja e gérmen de trigo, características  físico-químicas e textura durante armazenamento</span></p>     <P ALIGN="center"><b><font face="Verdana" size="2">Daniela De Grandi Castro Freitas.</font></b></P>     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">Daniela Freitas G. C., Doutorado em Tecnologia de Alimentos pela Faculdade de Engenharia de Alimentos da Universidade Estadual de Campinas;  Rua Bernardino de Campos, n° 1340 Bairro Bandeirantes, Ara&ccedil;atuba-SP, Brasil CEP 16015-500.</font></P>     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">Roberto Moretti H., Prof. Dr. em Tecnologia de Alimentos pela Faculdade de Engenharia de Alimentos da Universidade Estadual de Campinas.</font></P>     <P ALIGN="justify"><b><font face="Verdana" size="2">RESUMO. </font></b></P>     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">Estudos sobre barra de cereais v&ecirc;m reportando caracter&iacute;sticas e prefer&ecirc;ncias de consumidores em an&aacute;lise sensorial e crescimento do mercado, por&eacute;m, pouca informa&ccedil;&atilde;o tem sido publicada sobre dados f&iacute;sico-qu&iacute;micos e suas propriedades de textura. Assim, este trabalho vem estabelecer informa&ccedil;&otilde;es sobre o armazenamento de uma formula&ccedil;&atilde;o de barra de cereais de elevado teor prot&eacute;ico e vitam&iacute;nico &agrave; base de prote&iacute;na de soja e g&eacute;rmen de trigo, acondicionadas em tr&ecirc;s filmes de embalagem diferentes (A: PET/PEBD; B: PETmet/PEBD; C: PET/PEBD/AL/PEBD) durante 6 meses em condi&ccedil;&otilde;es de temperatura (25±2°C) e umidade relativa (56%) ambiente. Foram determinados a umidade, atividade de &aacute;gua, pH e acidez total das barras de cereais. As medidas texturais acompanhadas foram resist&ecirc;ncia ao corte, dureza e coesividade. As barras de cereais apresentaram varia&ccedil;&otilde;es na atividade de &aacute;gua (Aw), umidade e acidez total durante o armazenamento. A umidade das barras de cereais tendeu a um aumento, o que acarretou influ&ecirc;ncia significativa (p&#8804;0,05) nas caracter&iacute;sticas de textura de resist&ecirc;ncia ao corte e dureza das barras de cereais, nos diferentes filmes de embalagens testados. O aumento nos valores de resist&ecirc;ncia ao corte (A: 4756,5N; B: 5093,0N; C: 5575,6N) aos 45 dias de estocagem foram atribu&iacute;dos a poss&iacute;vel cristaliza&ccedil;&atilde;o do xarope de aglutina&ccedil;&atilde;o das barras. A prote&iacute;na texturizada de soja utilizada na formula&ccedil;&atilde;o tamb&eacute;m pode ter contribu&iacute;do para este fato por sua caracter&iacute;stica higrosc&oacute;pica, al&eacute;m de interferir na diminui&ccedil;&atilde;o das medidas de coesividade (deforma&ccedil;&atilde;o) ao longo do tempo. O efeito das diferentes propriedades de barreira dos filmes de embalagens testados foi significativo (p&#8804;0,05) na estabilidade das barras de cereais ao longo do per&iacute;odo de estocagem.</font></P>     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2"><b>Palavras-chave:</b> barra de cereais, prote&iacute;na de soja, g&eacute;rmen de trigo, estocagem.</font></P>     <P ALIGN="justify"><b><font face="Verdana" size="2">SUMMARY.</font></b></P>     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">&nbsp;Cereal bars with soy protein and wheat germ, physicochemical characteristics and texture during the storage. Studies analyzing cereal bars have reported on consumer characteristics and preferences in sensory analyses and on their market growth, however little has been published on their physicochemical data and texture properties. Thus the objective of this research was to provide information about the storage of a cereal bar formulation with high protein and vitamin levels based on soy protein and wheat germ, packaged in 3 different films (A: PET/PEBD; B: PETmet/PEBD; C: PET/PEBD/AL/PEBD), during 6 months under environmental conditions of temperature (25±2°C) and relative humidity (56%). The moisture content, water activity, pH and total acidity of the cereal bars were determined. The textural measurements accompanied during storage were breaking strength, hardness and cohesiveness. The cereal bars presented variations in water activity (Aw), moisture content and total acidity during storage. The moisture content of the bars tended to increase, which led to a significant (p&#8804;0,05) influence on the texture characteristics of breaking strength and hardness, in the different packaging films tested. The increase in the values for breaking strength (A: 4756,5N; B: 5093,0N; C: 5575,6N) at 45 days of storage was attributed to a possible crystallization of the agglutinating syrup used for the bars. The textured soy protein used in the formulation could also have contributed to this fact due to its hygroscopic character, also interfering in the decrease in the cohesiveness measurements (deformation) with time. The effect of the different barrier properties of the packaging films tested was significant (p&#8804;0,05) in the stability of the cereal bars during storage.</font></P>     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2"><b>Key words: </b>cereal bars, soy protein, wheat germ, storage.</font></P>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2"><b>Recibido:</b> 24-01-2005&nbsp; <b>Aceptado: </b>06-09-2005</font></P>     <P ALIGN="justify"><b><font face="Verdana" size="2">INTRODU&Ccedil;&Atilde;O</font></b></P>     <P ALIGN="justify">&#9;<font face="Verdana" size="2">V&aacute;rios produtos comerciais hoje aproveitam as caracter&iacute;sticas oferecidas pela prote&iacute;na de soja. Processadores de alimentos voltados para nutri&ccedil;&atilde;o esportiva desenvolvem seus produtos diante do desafio de proporcionar combina&ccedil;&otilde;es de seus ingredientes para melhorar a performance, enquanto que ao mesmo tempo o produto apresente sabor, textura e apar&ecirc;ncia atrativos. A adi&ccedil;&atilde;o de prote&iacute;nas na dieta &eacute; utilizada freq&uuml;entemente devido &agrave; necessidade de amino&aacute;cidos essenciais n&atilde;o produzidos pelo corpo, que devem ser supridos pela dieta.  Al&eacute;m disso, a soja possui isoflavonas e outras subst&acirc;ncias capazes de atuar na preven&ccedil;&atilde;o de doen&ccedil;as cr&ocirc;nico-degenerativas. As isoflavonas podem tamb&eacute;m agir na redu&ccedil;&atilde;o da incid&ecirc;ncia de doen&ccedil;as do cora&ccedil;&atilde;o e nas disfun&ccedil;&otilde;es das taxas colesterol&ecirc;micas (1). Para os processadores de alimentos e suplementos esportivos, a prote&iacute;na de soja contribui de maneira vi&aacute;vel nas caracter&iacute;sticas funcionais em processamentos oferecendo tamb&eacute;m completa digestibilidade. Os isolados e concentrados de prote&iacute;na de soja s&atilde;o facilmente digeridos pelos humanos e equivalem na qualidade das prote&iacute;nas do leite, carnes e ovos.  Os concentrados texturizados de soja s&atilde;o utilizados em uma variedade de extrusados de formas, tamanhos e cores que podem ser adaptados a muitos tipos de alimentos processados (2).</font></P>     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">Paralelamente, a popularidade de barra de cereais est&aacute; agora entre os mais sofisticados consumidores atrav&eacute;s de apelos como &quot;ingredientes naturais&quot; e &quot;sa&uacute;de&quot; (3). Segundo Hollingsworth (4), a categoria de &quot;snacks&quot; teve um crescimento fenomenal de 25% entre os anos de 1999 e 2002. Portabilidade, sabor e valor nutricional s&atilde;o parte da equa&ccedil;&atilde;o de sucesso neste competitivo mercado. </font> </P>     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">A expans&atilde;o do mercado de barra de cereais vem se mostrando favor&aacute;vel at&eacute; agora, mas desde que inova&ccedil;&otilde;es como produtos saud&aacute;veis, de alto teor de fibras e baixo teor de gorduras expandiram, uma maior competi&ccedil;&atilde;o vem se destacando (5). Um trabalho de Boustani e Mitchell (6) examinou a opini&atilde;o de consumidores de barra de cereais e constatou que respostas associadas com alimento saud&aacute;vel, e apelos relacionando &quot;sa&uacute;de" e &quot;sabor&quot;, s&atilde;o as raz&otilde;es de compra do produto. &quot;Snacks&quot; e produtos a&ccedil;ucarados continuam sendo uma fatia dominante na dieta desses consumidores, ancorados, ambos processadores e consumidores, na imagem saud&aacute;vel destes produtos.</font></P>     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">Alguns estudos sobre barra de cereais v&ecirc;m reportando caracter&iacute;sticas e prefer&ecirc;ncias de consumidores em an&aacute;lise sensorial e crescimento do mercado. A partir da &uacute;ltima d&eacute;cada, o crescimento do segmento de barra de cereais nos Estados Unidos foi catalisado por produtos inovadores focados em sa&uacute;de e conveni&ecirc;ncia, conforme o relato de Boustani e Mitchell (6), que investigou os apelos envolvidos no marketing de barra de cereais. S&oacute; nos dois &uacute;ltimos anos, o consumo americano aumentou cerca de 40%, o equivalente a US$ 2,9 bilh&otilde;es. No Brasil, atualmente, consome-se US$ 4 milh&otilde;es de barras de cereais por ano (7). Por&eacute;m, pouca informa&ccedil;&atilde;o tem sido publicada sobre dados f&iacute;sico-qu&iacute;micos e suas propriedades de textura. </font> </P>     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">Assim, considerando que o consumo de barras de cereais vem conquistando grande import&acirc;ncia, e visando o aproveitamento da prote&iacute;na de soja, cada vez mais usada em alimentos funcionais, o objetivo deste trabalho foi estabelecer informa&ccedil;&otilde;es sobre caracter&iacute;sticas f&iacute;sico-qu&iacute;micas e de textura de uma formula&ccedil;&atilde;o de barra de cereais desenvolvida para fornecer elevado teor prot&eacute;ico e vitam&iacute;nico, acondicionadas em tr&ecirc;s filmes de embalagem diferentes durante o armazenamento. G&eacute;rmen de trigo, aveia, mela&ccedil;o de cana, vitamina C e vitamina E foram inseridos &agrave; formula&ccedil;&atilde;o com o objetivo de conferir maior conte&uacute;do de vitaminas e minerais, al&eacute;m de inovar no uso de ingredientes normalmente n&atilde;o utilizados nas formula&ccedil;&otilde;es convencionais de barras de cereais encontradas no mercado.</font></P>     <P ALIGN="justify"><b><font face="Verdana" size="2">MATERIAL E M&Eacute;TODOS</font></b></P>     <P ALIGN="justify"><b><font face="Verdana" size="2">Material</font></b></P>     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">A barra de cereais foi manufaturada utilizando-se os seguintes ingredientes: prote&iacute;na texturizada de soja MAXTEN R-120 (Bunge Alimentos S/A, Esteio/RS - Brasil), g&eacute;rmen de trigo (torrado a 180°C por 8 minutos ap&oacute;s ter o teor de umidade aumentado a 28% e distribu&iacute;do em bandejas numa propor&ccedil;&atilde;o de 0,1 g/cm2) e aveia em flocos (Natu’s Alimentos Naturais, Hortol&acirc;ndia/SP - Brasil), banana desidratada (Naturama Produtos Naturais Ltda., Campinas/SP -  Brasil).</font></P>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">A aglutina&ccedil;&atilde;o dos ingredientes foi feita com uma mistura a&ccedil;&uacute;car cristal e mela&ccedil;o de cana na propor&ccedil;&atilde;o de (95:5), xarope de glicose de milho EXCELL tipo 1040 e maltodextrina MOR REX 1910 (Corn Prodcts Brasil, Balsa Nova/PR, Brasil) e materiais gordurosos lecitina de soja LECSAM L e gordura vegetal hidrogenada (Bunge Alimentos S/A, Esteio/RS, Brasil). O produto foi enriquecido com as vitaminas &aacute;cido asc&oacute;rbico e acetato de &#97; -tocoferol 50% (Roche Vitaminas Brasil Ltda., S&atilde;o Paulo/SP, Brasil). A <a href="#tab1">Tabela 1 </a>mostra a formula&ccedil;&atilde;o da barra de cereais desenvolvida. A composi&ccedil;&atilde;o aproximada dos principais ingredientes utilizados e da barra de cereais est&aacute; descrita na <a href="#tab2">Tabela 2</a>.</font></P>     <P ALIGN="justify"><a name="tab1"></a></P>     <P ALIGN="center"><font face="Verdana" size="2"><b>TABELA 1</b>. Propor&ccedil;&atilde;o dos ingredientes usados na manufatura das barras de cereais de elevado teor prot&eacute;ico e vitam&iacute;nico</font></P>     <div align="center">       <center> <TABLE CELLSPACING=0 CELLPADDING=4 WIDTH=580 style="border-collapse: collapse" bordercolor="#111111"> <TR><TD WIDTH="50%" VALIGN="TOP">       <p align="justify">&nbsp;</TD> <TD WIDTH="50%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">(%)</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="50%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">Ingredientes secos</font></TD> <TD WIDTH="50%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">45,5</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="50%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">A&ccedil;&uacute;cares</font></TD> <TD WIDTH="50%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">44,5</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="50%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">Materiais gordurosos</font></TD> <TD WIDTH="50%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">7,5</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="50%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">&Aacute;gua</font></TD> <TD WIDTH="50%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">2,5</font></TD> </TR> </TABLE>    </center> </div>     <P ALIGN="justify"><a name="tab2"></a><font face="Verdana" size="2">&nbsp;&nbsp; </font></P>     <P ALIGN="center"><font face="Verdana" size="2"><b>TABELA 2 </b>Composi&ccedil;&atilde;o centesimal aproximada (% base &uacute;mida) das mat&eacute;rias-primas e da barra de cereais de elevado teor prot&eacute;ico e vitam&iacute;nico</font></P>     <div align="right"> <TABLE CELLSPACING=0 CELLPADDING=4 WIDTH=580 style="border-collapse: collapse" bordercolor="#111111"> <TR><TD WIDTH="27%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">Componente</font></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">Prote&iacute;na texturizada de soja</font></TD> <TD WIDTH="18%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">Aveia</font></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">G&eacute;rmen de trigo</font></TD> <TD WIDTH="17%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">Barra de cereais</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="27%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">Prote&iacute;nas (N x 6,25)</font></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">53,41&#177; 0,127</font></TD> <TD WIDTH="18%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">14,50&#177; 0,097</font></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">35,32&#177; 0,178*</font></TD> <TD WIDTH="17%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">15,31&#177; 0,035</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="27%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">Mat&eacute;ria Graxa</font></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">0,36&#177; 0,005</font></TD> <TD WIDTH="18%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">7,84&#177; 0,069</font></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">10,57&#177; 0,029</font></TD> <TD WIDTH="17%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">5,64&#177; 0,05</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="27%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">Fibras Totais</font></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">15,30&#177; 0,001</font></TD> <TD WIDTH="18%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">10,38&#177; 0,001</font></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">12,77&#177; 0,003</font></TD> <TD WIDTH="17%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">5,17&#177; 0,004</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="27%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">Fibras Insol&uacute;veis</font></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">11,35&#177; 0,003</font></TD> <TD WIDTH="18%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">7,78&#177; 0,001</font></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">10,41&#177; 0,004</font></TD> <TD WIDTH="17%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">4,30&#177; 0,004</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="27%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">Fibras Sol&uacute;veis</font></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">3,94&#177; 0,003</font></TD> <TD WIDTH="18%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">2,60&#177; 0,002</font></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">2,37&#177; 0,006</font></TD> <TD WIDTH="17%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">0,87&#177; 0,0007</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="27%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">Cinzas</font></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">6,45&#177; 0,039</font></TD> <TD WIDTH="18%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">1,80&#177; 0,001</font></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">4,58&#177; 0,186</font></TD> <TD WIDTH="17%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">2,20&#177; 0,009</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="27%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">Umidade</font></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">2,92&#177; 0,054</font></TD> <TD WIDTH="18%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">9,42&#177; 0,091</font></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">10,99&#177; 0,192</font></TD> <TD WIDTH="17%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">10,71&#177; 0,25</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="27%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">Carboidratos**</font></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">21,56</font></TD> <TD WIDTH="18%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">56,06</font></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">22,36</font></TD> <TD WIDTH="17%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">60,97</font></TD> </TR> </TABLE>  </div>     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">Freitas e Moretti (2004)*</font></P>     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">* Prote&iacute;na, % (N x 5,7)</font></P>     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">** teor de carboidratos calculado por diferen&ccedil;a.</font></P>     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">Foram utilizados tr&ecirc;s filmes de embalagem de composi&ccedil;&atilde;o e caracter&iacute;sticas de espessura, taxa de permeabilidade ao vapor de &aacute;gua (TPVA) e ao oxig&ecirc;nio (TPO2) diferentes, descritas na <a href="#tab3">Tabela 3.</a></font></P>     <P ALIGN="justify"><a name="tab3"></a></P>     <P ALIGN="center"><font face="Verdana" size="2"><b>TABELA 3</b>. Especifica&ccedil;&otilde;es t&eacute;cnicas e propriedades de barreira dos filmes de embalagem.</font></P>     <div align="center">       ]]></body>
<body><![CDATA[<center> <TABLE CELLSPACING=0 CELLPADDING=4 WIDTH=580 style="border-collapse: collapse" bordercolor="#111111"> <TR><TD WIDTH="16%" VALIGN="TOP">       <p align="justify">&nbsp;</TD> <TD WIDTH="24%" VALIGN="TOP">     <P align="justify"><font face="Verdana" size="2">Composi&ccedil;&atilde;o*</font></TD> <TD WIDTH="9%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">g /m2*</font></TD> <TD WIDTH="12%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">Espessura</font></P>     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">(mm)</font></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">TPO2 (cm3/m2.dia.atm)</font></TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">TPVA</font></P>     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">(g &aacute;gua/m2.dia)</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="16%" VALIGN="TOP">     <P align="justify"><font face="Verdana" size="2">Embalagem A</font></TD> <TD WIDTH="24%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P align="justify"><font face="Verdana" size="2">Poli&eacute;ster (PET)</font></TD> <TD WIDTH="9%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">17,0</font></TD> <TD WIDTH="12%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">0,0760</font></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">0,215</font></TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">6,713</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="16%" VALIGN="TOP">       <p align="justify">&nbsp;</TD> <TD WIDTH="24%" VALIGN="TOP">     <P align="justify"><font face="Verdana" size="2">Tintas</font></TD> <TD WIDTH="9%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">3,9</font></TD> <TD WIDTH="12%" VALIGN="TOP">     <p align="justify">&nbsp;</TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="TOP">     <p align="justify">&nbsp;</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<p align="justify">&nbsp;</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="16%" VALIGN="TOP">       <p align="justify">&nbsp;</TD> <TD WIDTH="24%" VALIGN="TOP">     <P align="justify"><font face="Verdana" size="2">Adesivo</font></TD> <TD WIDTH="9%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">2,0</font></TD> <TD WIDTH="12%" VALIGN="TOP">     <p align="justify">&nbsp;</TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="TOP">     <p align="justify">&nbsp;</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <p align="justify">&nbsp;</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="16%" VALIGN="TOP">       <p align="justify">&nbsp;</TD> <TD WIDTH="24%" VALIGN="TOP">     <P align="justify"><font face="Verdana" size="2">Polietileno (PEBD)</font></TD> <TD WIDTH="9%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">65,0</font></TD> <TD WIDTH="12%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<p align="justify">&nbsp;</TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="TOP">     <p align="justify">&nbsp;</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <p align="justify">&nbsp;</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="16%" VALIGN="TOP">     <P align="justify"><font face="Verdana" size="2">Embalagem B</font></TD> <TD WIDTH="24%" VALIGN="TOP">     <P align="justify"><font face="Verdana" size="2">Poli&eacute;ster (PET)</font></TD> <TD WIDTH="9%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">17,0</font></TD> <TD WIDTH="12%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">0,0556</font></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">0,160</font></TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">7,113</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="16%" VALIGN="TOP">       <p align="justify">&nbsp;</TD> <TD WIDTH="24%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P align="justify"><font face="Verdana" size="2">Tintas</font></TD> <TD WIDTH="9%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">4,5</font></TD> <TD WIDTH="12%" VALIGN="TOP">     <p align="justify">&nbsp;</TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="TOP">     <p align="justify">&nbsp;</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <p align="justify">&nbsp;</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="16%" VALIGN="TOP">       <p align="justify">&nbsp;</TD> <TD WIDTH="24%" VALIGN="TOP">     <P align="justify"><font face="Verdana" size="2">Metaliza&ccedil;&atilde;o (met)</font></TD> <TD WIDTH="9%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">0,1</font></TD> <TD WIDTH="12%" VALIGN="TOP">     <p align="justify">&nbsp;</TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="TOP">     <p align="justify">&nbsp;</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<p align="justify">&nbsp;</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="16%" VALIGN="TOP">       <p align="justify">&nbsp;</TD> <TD WIDTH="24%" VALIGN="TOP">     <P align="justify"><font face="Verdana" size="2">Adesivo</font></TD> <TD WIDTH="9%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">2,0</font></TD> <TD WIDTH="12%" VALIGN="TOP">     <p align="justify">&nbsp;</TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="TOP">     <p align="justify">&nbsp;</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <p align="justify">&nbsp;</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="16%" VALIGN="TOP">       <p align="justify">&nbsp;</TD> <TD WIDTH="24%" VALIGN="TOP">     <P align="justify"><font face="Verdana" size="2">Polietileno (PEBD)</font></TD> <TD WIDTH="9%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">45,0</font></TD> <TD WIDTH="12%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<p align="justify">&nbsp;</TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="TOP">     <p align="justify">&nbsp;</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <p align="justify">&nbsp;</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="16%" VALIGN="TOP">     <P align="justify"><font face="Verdana" size="2">Embalagem C</font></TD> <TD WIDTH="24%" VALIGN="TOP">     <P align="justify"><font face="Verdana" size="2">Poli&eacute;ster (PET)</font></TD> <TD WIDTH="9%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">17,0</font></TD> <TD WIDTH="12%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">0,0842</font></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">0,120</font></TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">3,633</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="16%" VALIGN="TOP">       <p align="justify">&nbsp;</TD> <TD WIDTH="24%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P align="justify"><font face="Verdana" size="2">Tintas</font></TD> <TD WIDTH="9%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">4,1</font></TD> <TD WIDTH="12%" VALIGN="TOP">     <p align="justify">&nbsp;</TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="TOP">     <p align="justify">&nbsp;</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <p align="justify">&nbsp;</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="16%" VALIGN="TOP">       <p align="justify">&nbsp;</TD> <TD WIDTH="24%" VALIGN="TOP">     <P align="justify"><font face="Verdana" size="2">Polietileno (PEBD)</font></TD> <TD WIDTH="9%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">15,0</font></TD> <TD WIDTH="12%" VALIGN="TOP">     <p align="justify">&nbsp;</TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="TOP">     <p align="justify">&nbsp;</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<p align="justify">&nbsp;</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="16%" VALIGN="TOP">       <p align="justify">&nbsp;</TD> <TD WIDTH="24%" VALIGN="TOP">     <P align="justify"><font face="Verdana" size="2">Alum&iacute;nio (AL)</font></TD> <TD WIDTH="9%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">21,6</font></TD> <TD WIDTH="12%" VALIGN="TOP">     <p align="justify">&nbsp;</TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="TOP">     <p align="justify">&nbsp;</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <p align="justify">&nbsp;</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="16%" VALIGN="TOP">       <p align="justify">&nbsp;</TD> <TD WIDTH="24%" VALIGN="TOP">     <P align="justify"><font face="Verdana" size="2">Polietileno (PEBD)</font></TD> <TD WIDTH="9%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">45,0</font></TD> <TD WIDTH="12%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<p align="justify">&nbsp;</TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="TOP">     <p align="justify">&nbsp;</TD> <TD WIDTH="20%" VALIGN="TOP">     <p align="justify">&nbsp;</TD> </TR> </TABLE>    </center> </div>     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">Freitas e Moretti (2004)</font></P>     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">* dados fornecidos pelo fabricante Shellmar Embalagens Modernas Ltda., S&atilde;o Paulo/SP, Brasil</font></P> <FONT LANG="JA">    <P ALIGN="justify"><font size="2" face="Verdana">†</font></FONT><font face="Verdana"><font size="2">TPO2 : Taxa de permeabilidade ao oxig&ecirc;nio</font></font></P> <FONT LANG="JA">    <P ALIGN="justify"><font size="2" face="Verdana">‡</font></FONT><font face="Verdana"><font size="2">TPVA: Taxa de permeabilidade ao vapor de &aacute;gua</font></font></P>     <P ALIGN="justify"><b><font face="Verdana" size="2">M&eacute;todos</font></b></P>     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">Para a prepara&ccedil;&atilde;o do xarope de aglutina&ccedil;&atilde;o, os ingredientes foram aquecidos sob agita&ccedil;&atilde;o, com acompanhamento do teor de s&oacute;lidos sol&uacute;veis totais em refrat&ocirc;metro digital Leica AR200 (Leica Microsystems Inc., EUA), at&eacute; a obten&ccedil;&atilde;o de um xarope de 85-89&#176;  Brix. Os ingredientes secos foram misturados ao xarope de aglutina&ccedil;&atilde;o &agrave; temperatura em torno de 95 &#176; C, seguida de enformagem e prensagem, para a obten&ccedil;&atilde;o de forma. Ap&oacute;s resfriamento, as barras de cereais foram desenformadas e cortadas em tamanhos retangulares de aproximadamente 90mm X 30mm X 15mm, de peso constante de 25 gramas cada unidade. As barras de cereais foram ent&atilde;o acondicionadas individualmente em embalagens de filme flex&iacute;vel.</font></P>     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">As barras de cereais foram armazenadas em condi&ccedil;&otilde;es de temperatura (25±2°C) e umidade relativa (56% em m&eacute;dia) ambiente por um per&iacute;odo de seis meses. As caracter&iacute;sticas f&iacute;sico-qu&iacute;micas e de textura foram verificadas durante o armazenamento, sendo estas determina&ccedil;&otilde;es realizadas logo ap&oacute;s o processamento e em intervalos de 45 dias, conforme ASTM (8).</font></P>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="justify"><b><font face="Verdana" size="2">Caracter&iacute;sticas f&iacute;sico-qu&iacute;micas</font></b></P>     <P ALIGN="justify"> <font face="Verdana" size="2">Foram realizadas as determina&ccedil;&otilde;es de umidade, atrav&eacute;s do m&eacute;todo descrito pelas Normas Anal&iacute;ticas do Instituto Adolfo Lutz (9); atividade de &aacute;gua em aparelho AQUA Lab CX 2 (Degagon Devices Inc., Washington -EUA); pH em aparelho Digimed DM-20 (Digicron Anal&iacute;tica Ltda., S&atilde;o Paulo, Brasil); e acidez total titul&aacute;vel, pelo m&eacute;todo padr&atilde;o AOAC (10).</font></P>     <P ALIGN="justify"><b><font face="Verdana" size="2">Textura Instrumental</font></b></P>     <P ALIGN="justify">&#9;<font face="Verdana" size="2">Resist&ecirc;ncia ao corte, dureza e coesividade (deforma&ccedil;&atilde;o) foram determinados com o analisador de textura TA-XT2 (Stable Micro Systems, Surrey, Inglaterra), segundo Onwulata et al. (11). A for&ccedil;a de corte foi definida pela medida da m&aacute;xima for&ccedil;a requerida para quebrar as amostras de barras de cereais (pe&ccedil;as de aproximadamente 45mm X 30mm X 15mm) utilizando-se o &quot;probe&quot; Warner-Bratzler na velocidade de 0,2mm/s. A dureza foi medida pela penetra&ccedil;&atilde;o das amostras com um &quot;probe&quot; de 6mm, sendo a medida da m&aacute;xima for&ccedil;a no ciclo da primeira compress&atilde;o. A coesividade foi determinada como a raz&atilde;o entre as for&ccedil;as representadas pela altura das &aacute;reas da primeira e segunda compress&atilde;o. A velocidade para as medidas foi de 1mm/s e as medidas foram realizadas a temperatura de 25°C. Os dados reportados s&atilde;o m&eacute;dias de 10 testes. </font> </P>     <P ALIGN="justify"><b><font face="Verdana" size="2">An&aacute;lise dos dados</font></b></P>     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">As amostras foram retiradas aleatoriamente para an&aacute;lise durante o per&iacute;odo de armazenamento, sendo constitu&iacute;da de tr&ecirc;s unidades de cada embalagem para as determina&ccedil;&otilde;es f&iacute;sico-qu&iacute;micas e cinco unidades de cada embalagem para as medidas de textura instrumental. Os dados obtidos foram avaliados pelo m&eacute;todo de an&aacute;lise de vari&acirc;ncia (ANOVA) e compara&ccedil;&atilde;o de m&eacute;dias pelo teste de Tukey, ambos do software estat&iacute;stico SAS (12).</font></P>     <P ALIGN="justify"><b><font face="Verdana" size="2">RESULTADOS</font></b></P>     <P ALIGN="justify">&#9;<font face="Verdana" size="2">Os valores de atividade de &aacute;gua (Aw), umidade, acidez total e pH da barra de cereais armazenadas nas tr&ecirc;s diferentes embalagens durante 180 dias est&atilde;o descritos na <a href="#tab4">Tabela 4</a>.</font></P>     <P ALIGN="justify">&#9;<a name="tab4"></a></P>     <P ALIGN="center"><font face="Verdana" size="2"><b>TABELA 4. </b>Caracter&iacute;sticas f&iacute;sico-qu&iacute;micas das barras de cereais durante armazenamento.</font></P>     ]]></body>
<body><![CDATA[<div align="center">       <center> <TABLE CELLSPACING=0 CELLPADDING=4 WIDTH=580 style="border-collapse: collapse" bordercolor="#111111"> <TR><TD WIDTH="19%" VALIGN="TOP">       <p align="justify">&nbsp;</TD> <TD WIDTH="12%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">Dias</font></TD> <TD WIDTH="12%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">Aw</font></TD> <TD WIDTH="18%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">Umidade (%)</font></TD> <TD WIDTH="28%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">Acidez total (ml de NaOH)</font></TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">pH</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="19%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">Embalagem A</font></TD> <TD WIDTH="12%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">0</font></TD> <TD WIDTH="12%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">0,613c</font></TD> <TD WIDTH="18%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">10,190 c</font></TD> <TD WIDTH="28%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">8,875 a</font></TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">4,84b</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="19%" VALIGN="TOP">       <p align="justify">&nbsp;</TD> <TD WIDTH="12%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">45</font></TD> <TD WIDTH="12%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">0,654 a</font></TD> <TD WIDTH="18%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">10,866 bc</font></TD> <TD WIDTH="28%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">7,167 bc</font></TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">5,23a.</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="19%" VALIGN="TOP">       ]]></body>
<body><![CDATA[<p align="justify">&nbsp;</TD> <TD WIDTH="12%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">90</font></TD> <TD WIDTH="12%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">0,643 b</font></TD> <TD WIDTH="18%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">12,350 a</font></TD> <TD WIDTH="28%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">7,100 bc</font></TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">5,14 a</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="19%" VALIGN="TOP">       <p align="justify">&nbsp;</TD> <TD WIDTH="12%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">135</font></TD> <TD WIDTH="12%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">0,648 ba</font></TD> <TD WIDTH="18%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">11,465 ba</font></TD> <TD WIDTH="28%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">6,466 c</font></TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">5,17 a</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="19%" VALIGN="TOP">       <p align="justify">&nbsp;</TD> <TD WIDTH="12%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">180</font></TD> <TD WIDTH="12%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">0,646 ba</font></TD> <TD WIDTH="18%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">11,810 a</font></TD> <TD WIDTH="28%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">7,700 b</font></TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">5,14 a</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="19%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">Embalagem B</font></TD> <TD WIDTH="12%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">0</font></TD> <TD WIDTH="12%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">0,628 b</font></TD> <TD WIDTH="18%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">11,345 b</font></TD> <TD WIDTH="28%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">8,050 a</font></TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">4,83 c</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="19%" VALIGN="TOP">       <p align="justify">&nbsp;</TD> <TD WIDTH="12%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">45</font></TD> <TD WIDTH="12%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">0,663 a</font></TD> <TD WIDTH="18%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">11,616 ba</font></TD> <TD WIDTH="28%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">8,167 a</font></TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">5,17 b</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="19%" VALIGN="TOP">       ]]></body>
<body><![CDATA[<p align="justify">&nbsp;</TD> <TD WIDTH="12%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">90</font></TD> <TD WIDTH="12%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">0,619 b</font></TD> <TD WIDTH="18%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">11,600 ba</font></TD> <TD WIDTH="28%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">6,033 b</font></TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">5,17 b</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="19%" VALIGN="TOP">       <p align="justify">&nbsp;</TD> <TD WIDTH="12%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">135</font></TD> <TD WIDTH="12%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">0,652 a</font></TD> <TD WIDTH="18%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">11,517 ba</font></TD> <TD WIDTH="28%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">7,200 ba</font></TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">5,32 ª</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="19%" VALIGN="TOP">       <p align="justify">&nbsp;</TD> <TD WIDTH="12%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">180</font></TD> <TD WIDTH="12%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">0,664 a</font></TD> <TD WIDTH="18%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">12,086 a</font></TD> <TD WIDTH="28%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">8,000 a</font></TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">5,21 b</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="19%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">Embalagem C</font></TD> <TD WIDTH="12%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">0</font></TD> <TD WIDTH="12%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">0,649 c</font></TD> <TD WIDTH="18%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">10,930 a</font></TD> <TD WIDTH="28%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">8,850 b</font></TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">4,91 c</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="19%" VALIGN="TOP">       <p align="justify">&nbsp;</TD> <TD WIDTH="12%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">45</font></TD> <TD WIDTH="12%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">0,656 cb</font></TD> <TD WIDTH="18%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">11,196 a</font></TD> <TD WIDTH="28%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">8,100 bc</font></TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">5,23 a</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="19%" VALIGN="TOP">       ]]></body>
<body><![CDATA[<p align="justify">&nbsp;</TD> <TD WIDTH="12%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">90</font></TD> <TD WIDTH="12%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">0,666 ba</font></TD> <TD WIDTH="18%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">11,323 a</font></TD> <TD WIDTH="28%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">6,333 d</font></TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">5,17 b</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="19%" VALIGN="TOP">       <p align="justify">&nbsp;</TD> <TD WIDTH="12%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">135</font></TD> <TD WIDTH="12%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">0,672 a</font></TD> <TD WIDTH="18%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">11,867 a</font></TD> <TD WIDTH="28%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">7,900 c</font></TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">5,32 ba</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="19%" VALIGN="TOP">       <p align="justify">&nbsp;</TD> <TD WIDTH="12%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">180</font></TD> <TD WIDTH="12%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">0,654 cb</font></TD> <TD WIDTH="18%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">11,397 a</font></TD> <TD WIDTH="28%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">9,833 a</font></TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">5,16 b</font></TD> </TR> </TABLE>    </center> </div>     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">* dados s&atilde;o m&eacute;dias de tr&ecirc;s replicatas.</font></P> <FONT LANG="JA">    <P ALIGN="justify"><font size="2" face="Verdana">†</font></FONT><font size="2" face="Verdana">M&eacute;dias com letras iguais, na mesma coluna, n&atilde;o diferem entre si estatisticamente (p&#163; 0,05).</font></P> <FONT LANG="JA">    ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="justify"><font size="2" face="Verdana">‡</font></FONT><font face="Verdana"><font size="2">Embalagem A: PET/PEBD; embalagem B: PETmet/PEBD; embalagem C: PET/PEBD/AL/PEBD</font></font></P>     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">Os resultados para as medidas texturais de resist&ecirc;ncia ao corte, dureza e coesividade (deforma&ccedil;&atilde;o) das barras de cereais durante o armazenamento est&atilde;o apresentados na<a href="#tab5"> Tabela 5.</a></font></P>     <P ALIGN="justify"><a name="tab5"></a></P>     <P ALIGN="center"><font face="Verdana" size="2"><b>TABELA 5</b>. Medidas de textura instrumental das barras de cereais durante armazenamento.</font></P>     <div align="center">       <center> <TABLE CELLSPACING=0 CELLPADDING=4 WIDTH=580 style="border-collapse: collapse" bordercolor="#111111"> <TR><TD WIDTH="37%" VALIGN="TOP" COLSPAN=2>       <p align="justify">&nbsp;</TD> <TD WIDTH="63%" VALIGN="TOP" COLSPAN=3>     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">Embalagem</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="36%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">Tempo (dias)</font></TD> <TD WIDTH="21%" VALIGN="TOP" COLSPAN=2>     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">A</font></TD> <TD WIDTH="21%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">B</font></TD> <TD WIDTH="22%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">C</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="36%" VALIGN="TOP">       <p align="justify">&nbsp;</TD> <TD WIDTH="64%" VALIGN="TOP" COLSPAN=4>     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">Resist&ecirc;ncia ao corte (N) </font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="36%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">0</font></TD> <TD WIDTH="21%" VALIGN="TOP" COLSPAN=2>     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">C2206,0a</font></TD> <TD WIDTH="21%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">C3096,2a</font></TD> <TD WIDTH="22%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">B2502,1a</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="36%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">45</font></TD> <TD WIDTH="21%" VALIGN="TOP" COLSPAN=2>     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">A4756,5 b</font></TD> <TD WIDTH="21%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">A5093,0 a</font></TD> <TD WIDTH="22%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">A5575,6 a</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="36%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">90</font></TD> <TD WIDTH="21%" VALIGN="TOP" COLSPAN=2>     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">B3637,6 b</font></TD> <TD WIDTH="21%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">BA4240,1 a</font></TD> <TD WIDTH="22%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">A4925,3 b</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="36%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">135</font></TD> <TD WIDTH="21%" VALIGN="TOP" COLSPAN=2>     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">CB2890,9 c</font></TD> <TD WIDTH="21%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">BA3912,9 a</font></TD> <TD WIDTH="22%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">A5826,1 ab</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="36%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">180</font></TD> <TD WIDTH="21%" VALIGN="TOP" COLSPAN=2>     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">B2709,5 b</font></TD> <TD WIDTH="21%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">B3983,2 ab</font></TD> <TD WIDTH="22%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">A5488,8 a</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="36%" VALIGN="TOP">       <p align="justify">&nbsp;</TD> <TD WIDTH="64%" VALIGN="TOP" COLSPAN=4>     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">Dureza (N) </font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="36%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">0</font></TD> <TD WIDTH="21%" VALIGN="TOP" COLSPAN=2>     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">A1170,6 a</font></TD> <TD WIDTH="21%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">A1346,04a</font></TD> <TD WIDTH="22%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">A1031,46b</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="36%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">45</font></TD> <TD WIDTH="21%" VALIGN="TOP" COLSPAN=2>     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">AB941,42b</font></TD> <TD WIDTH="21%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">A1357,7 a</font></TD> <TD WIDTH="22%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">A 1361,0 a</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="36%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">90</font></TD> <TD WIDTH="21%" VALIGN="TOP" COLSPAN=2>     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">AB1007,0 a</font></TD> <TD WIDTH="21%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">BA942,7 ab</font></TD> <TD WIDTH="22%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">A 1241,5 a</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="36%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">135</font></TD> <TD WIDTH="21%" VALIGN="TOP" COLSPAN=2>     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">AB798,9 ab</font></TD> <TD WIDTH="21%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">BA989,6 a</font></TD> <TD WIDTH="22%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">A 947,2 a</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="36%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">180</font></TD> <TD WIDTH="21%" VALIGN="TOP" COLSPAN=2>     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">B731,2 b</font></TD> <TD WIDTH="21%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">B722,1 b</font></TD> <TD WIDTH="22%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">A 1197,9 a</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="36%" VALIGN="TOP">       <p align="justify">&nbsp;</TD> <TD WIDTH="64%" VALIGN="TOP" COLSPAN=4>     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">Coesividade</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="36%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">0</font></TD> <TD WIDTH="21%" VALIGN="TOP" COLSPAN=2>     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">A0,148b</font></TD> <TD WIDTH="21%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">B0,060 a</font></TD> <TD WIDTH="22%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">A 0,089c</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="36%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">45</font></TD> <TD WIDTH="21%" VALIGN="TOP" COLSPAN=2>     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">B0,101 a</font></TD> <TD WIDTH="21%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">B0,056 a</font></TD> <TD WIDTH="22%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">B0,066 a</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="36%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">90</font></TD> <TD WIDTH="21%" VALIGN="TOP" COLSPAN=2>     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">C0,042 a</font></TD> <TD WIDTH="21%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">B0,032 a</font></TD> <TD WIDTH="22%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">C0,037 a</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="36%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">135</font></TD> <TD WIDTH="21%" VALIGN="TOP" COLSPAN=2>     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">CB0,066 a</font></TD> <TD WIDTH="21%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">B0,050 a</font></TD> <TD WIDTH="22%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">CB0,055 a</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="36%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">180</font></TD> <TD WIDTH="21%" VALIGN="TOP" COLSPAN=2>     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">C0,043 b</font></TD> <TD WIDTH="21%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">A0,028a</font></TD> <TD WIDTH="22%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">CB0,047 ab</font></TD> </TR> </TABLE>    </center> </div>     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">a-c: M&eacute;dias com letras iguais, na mesma linha, n&atilde;o diferem entre si estatisticamente (p&#163; 0,05)</font></P>     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">A-C: M&eacute;dias com letras iguais, na mesma coluna, n&atilde;o diferem entre si estatisticamente (p&#163; 0,05)</font></P>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">* Embalagem A: PET/PEBD; embalagem B: PETmet/PEBD; embalagem C: PET/PEBD/AL/PEBD</font></P>     <P ALIGN="justify"><b><font face="Verdana" size="2">DISCUSS&Atilde;O</font></b></P>     <P ALIGN="justify"><b><font face="Verdana" size="2">Caracter&iacute;sticas f&iacute;sico-qu&iacute;micas</font></b></P>     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">A Aw das barras durante o per&iacute;odo de estocagem tendeu a varia&ccedil;&otilde;es com n&iacute;vel pr&oacute;ximo a 0,64 nas tr&ecirc;s embalagens utilizadas. Notou-se que as maiores varia&ccedil;&otilde;es aconteceram at&eacute; 135 dias, no entanto, apenas na embalagem C (PET/PEBD/AL/PEBD) houve um aumento gradativo da Aw durante este per&iacute;odo. Estas pequenas varia&ccedil;&otilde;es podem ter ocorrido devido &agrave; caracter&iacute;stica heterog&ecirc;nea das amostras de barra de cereais, bem como varia&ccedil;&otilde;es na manufatura dos lotes.</font></P>     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">A umidade das barras de cereais tendeu a um aumento, sendo que varia&ccedil;&otilde;es significativas aconteceram nos filmes A (PET/PEBD) e B (PETmet/PEBD), de menor barreira ao vapor de &aacute;gua (TPVA de 6,713 e 7,113 g &aacute;gua/m2.dia, respectivamente). A umidade das barras durante todo o per&iacute;odo de estocagem na embalagem C (PET/PE/AL/PEBD) n&atilde;o diferiu estatisticamente, confirmando melhor barreira conseq&uuml;ente &agrave; folha de alum&iacute;nio em sua composi&ccedil;&atilde;o.</font></P>     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">A acidez total das barras de cereais mostrou grande varia&ccedil;&atilde;o durante todo o per&iacute;odo de estocagem, nos tr&ecirc;s diferentes filmes de embalagem. Houve uma tend&ecirc;ncia de decr&eacute;scimo no per&iacute;odo de 90 dias, seguido de um aumento at&eacute; o final do experimento, supostamente pela degrada&ccedil;&atilde;o do &aacute;cido asc&oacute;rbico adicionado na formula&ccedil;&atilde;o. O posterior aumento poderia estar relacionado a processos de degrada&ccedil;&atilde;o microbiol&oacute;gica ou a&ccedil;&atilde;o de degrada&ccedil;&atilde;o de lip&iacute;deos (presen&ccedil;a de &aacute;cidos graxos provenientes da hidr&oacute;lise dos glicer&iacute;deos). Para qualquer tipo de bact&eacute;ria, o valor m&iacute;nimo de atividade de &aacute;gua requerido para o crescimento &eacute; de 0,75 (bact&eacute;rias hal&oacute;filas), enquanto que as leveduras osm&oacute;filas e fungos xer&oacute;filos s&atilde;o capazes de se desenvolver em atividade de &aacute;gua de 0,61 e 0,65, respectivamente, usando como substrato a&ccedil;&uacute;cares e glicose, originando produtos como &aacute;cido c&iacute;trico, &aacute;cido gluc&ocirc;nico, e &aacute;cidos ol&eacute;ico, linol&eacute;ico, e palm&iacute;tico (13, 14).</font></P>     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">Observou-se um aumento significativo de pH nas barras de cereais aos 45 dias de estocagem, associado &agrave; diminui&ccedil;&atilde;o da acidez total das barras, nos tr&ecirc;s tipos de filmes de embalagem. Ligeiras varia&ccedil;&otilde;es ocorreram ap&oacute;s este per&iacute;odo, em torno do valor de pH 5,2.</font></P>     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2"><b>Textura Instrumenta</b>l</font></P>     <P ALIGN="justify">&#9;<font face="Verdana" size="2">A manufatura das barras de cereais foi realizada em tr&ecirc;s lotes diferentes a partir de uma mesma formula&ccedil;&atilde;o, para cada tipo de filme de embalagem, o que explicaria varia&ccedil;&otilde;es nas medidas texturais nas determina&ccedil;&otilde;es p&oacute;s-processamento (tempo 0). Segundo DeMan et al. (15), os fatores respons&aacute;veis pelas varia&ccedil;&otilde;es naturais de textura em alimentos s&atilde;o as diferen&ccedil;as na composi&ccedil;&atilde;o qu&iacute;mica ou for&ccedil;as f&iacute;sicas que atuam sobre ele. Neste caso, vari&aacute;veis do produto e na for&ccedil;a empregada no processo manual de prensagem das barras contribu&iacute;ram para a variabilidade das medidas, uma vez que houve uma padroniza&ccedil;&atilde;o das condi&ccedil;&otilde;es em que os testes texturais foram efetuados. A import&acirc;ncia da padroniza&ccedil;&atilde;o dos testes &eacute; baseada nos fatos de que a medida de for&ccedil;a de corte depende da espessura do probe, &eacute; proporcional a &aacute;rea do corte transversal e aumenta linearmente com a espessura da amostra acima da faixa de 2-13 mm. As medidas de deforma&ccedil;&atilde;o s&atilde;o dependentes da &aacute;rea e per&iacute;metro da pun&ccedil;&atilde;o (16).</font></P>     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">As barras de cereais apresentaram estrutura heterog&ecirc;nea considerando-se as formas e tamanhos dos seus ingredientes inteiros, assim como varia&ccedil;&otilde;es de espessura ao longo do comprimento. Gaines (17) afirma que produtos de panifica&ccedil;&atilde;o apresentam variabilidade de amostra para amostra, lote para lote e, as varia&ccedil;&otilde;es nas medidas de textura vem do m&eacute;todo, do instrumento e condi&ccedil;&otilde;es utilizados no teste ou das pr&oacute;prias amostras. O mesmo se considera nas medidas instrumentais de cookies e crackers, medidas que se tornam complicadas por sua natureza heterog&ecirc;nea e inconstante estrutura.</font></P>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">Antes da medida de textura ser efetuada, a quantidade de exposi&ccedil;&atilde;o do produto &agrave; umidade, temperatura e press&atilde;o de vapor ambiente influencia a natureza f&iacute;sica e, conseq&uuml;entemente, a textura do produto (17). As barras de cereais foram retiradas das embalagens imediatamente antes da realiza&ccedil;&atilde;o das medidas e, portanto, as varia&ccedil;&otilde;es durante o armazenamento foram atribu&iacute;das a influ&ecirc;ncia das propriedades de barreira das embalagens testadas.</font></P>     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">Durante o per&iacute;odo de armazenamento, a rela&ccedil;&atilde;o entre as medidas instrumentais de textura das barras de cereais e o tempo foi avaliada atrav&eacute;s da An&aacute;lise de Vari&acirc;ncia (ANOVA). A for&ccedil;a m&aacute;xima de corte, dureza e coesividade apresentaram correla&ccedil;&atilde;o significativa (p&#163; 0,05) com o tempo de estocagem nas barras de cereais armazenadas em filme de PET/PEBD (Embalagem A) e PETmet/PEBD (Embalagem B). Este fato deve ser explicado devido as menores propriedades de barreira ao ambiente destes filmes. Para o filme de embalagem C (PET/PEBD/AL/PEBD), somente a medida de coesividade apresentou correla&ccedil;&atilde;o significativa (p&#163; 0,05) com o tempo.</font></P>     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">Houve um aumento significativo da resist&ecirc;ncia ao corte aos 45 dias de armazenamento nas barras de cereais armazenadas nos filmes avaliados. Um estudo realizado por Jin, Hsieh e Huff (18) em um preparado de milho extrusado observou que a for&ccedil;a de quebra aumenta com o aumento do conte&uacute;do de fibras e a&ccedil;&uacute;car do extrusado.  Considerando-se pequenas varia&ccedil;&otilde;es na composi&ccedil;&atilde;o qu&iacute;mica dos lotes, este fato foi atribu&iacute;do a poss&iacute;vel cristaliza&ccedil;&atilde;o do xarope de aglutina&ccedil;&atilde;o ap&oacute;s o resfriamento completo das barras de cereais.  O xarope preparado e aquecido at&eacute; a concentra&ccedil;&atilde;o final de 85-89° Brix pode ter sofrido uma supersatura&ccedil;&atilde;o, que acontece mediante a evapora&ccedil;&atilde;o do solvente, ou abaixando-se a temperatura de uma solu&ccedil;&atilde;o n&atilde;o-saturada, ocorrendo a diminui&ccedil;&atilde;o da solubilidade dos a&ccedil;&uacute;cares (19). A prote&iacute;na texturizada de soja, principal ingrediente da formula&ccedil;&atilde;o das barras numa propor&ccedil;&atilde;o de 15,4 g/100g, tem capacidade de absorver &aacute;gua, podendo ter contribu&iacute;do para a supersatura&ccedil;&atilde;o do xarope. No processo de cristaliza&ccedil;&atilde;o, a velocidade com que as mol&eacute;culas se arranjam na fase de crescimento dos cristais depende de suas formas e tamanhos, e tamb&eacute;m da intensidade das for&ccedil;as que os unem. Uma solu&ccedil;&atilde;o de sacarose satura facilmente, mas nos casos onde se realiza o batimento da solu&ccedil;&atilde;o, a nuclea&ccedil;&atilde;o e o crescimento dos cristais s&atilde;o imediatos (20).</font></P>     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">Uma diminui&ccedil;&atilde;o gradativa da for&ccedil;a de quebra ocorreu nas barras de cereais dos filmes A e B (PET/PEBD e PETmet/PEBD) ap&oacute;s 45 dias de estocagem e pode ser explicada pelo ganho significativo de umidade nas barras de cereais ao longo do tempo (<a href="#tab4">Tabela 4</a>) nestas embalagens. O conte&uacute;do de umidade de um produto promove diferen&ccedil;as e significante influ&ecirc;ncia em v&aacute;rios aspectos de medidas de textura em produtos de baixo teor de umidade (17). G&oacute;mez, Coll e Guti&eacute;rrez (21) estudaram a for&ccedil;a de quebra e dureza de massa de pastel frente ao teor de umidade da mesma. Observou-se que ambos os par&acirc;metros diminuem com o aumento da umidade, sendo esta diminui&ccedil;&atilde;o superior para a dureza. Este fato &eacute; confirmado pelo comportamento das barras de cereais armazenadas no filme C (PET/PEBD/AL/PEBD), que conferiu maior barreira ao ganho de umidade, n&atilde;o permitindo a diminui&ccedil;&atilde;o da for&ccedil;a de quebra ao longo do per&iacute;odo de estocagem.</font></P>     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">A depend&ecirc;ncia da umidade para as medidas de dureza tamb&eacute;m foi observada. Os filmes A e B, de menor barreira &agrave; umidade, permitiram a diminui&ccedil;&atilde;o significativa (p&#163; 0,05) da medida durante o armazenamento, n&atilde;o havendo diferen&ccedil;a significativa na dureza das barras de cereais estocadas no filme C durante todo o per&iacute;odo.</font></P>     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">A coesividade das barras de cereais tendeu a um decl&iacute;nio significativo durante 90 dias de armazenamento, n&atilde;o variando significativamente ap&oacute;s este per&iacute;odo para os tr&ecirc;s filmes de embalagem. A coesividade &eacute; uma medida de deforma&ccedil;&atilde;o, que relata a mudan&ccedil;a de altura ou di&acirc;metro de um alimento sob a aplica&ccedil;&atilde;o de uma for&ccedil;a (16).  Segundo G&oacute;mez, Coll e Guti&eacute;rrez (21), os valores de deforma&ccedil;&atilde;o tendem a aumentar com o aumento de umidade em massa de pastel. No entanto, os dados obtidos nas barras de cereais foram opostos, possivelmente devido a diferen&ccedil;as nas condi&ccedil;&otilde;es dos testes e da complexidade na composi&ccedil;&atilde;o das barras.  Pode-se considerar ainda, que a absor&ccedil;&atilde;o de &aacute;gua do xarope de aglutina&ccedil;&atilde;o pela prote&iacute;na texturizada de soja tenha diminu&iacute;do a elasticidade das barras de cereais, e esta medida seja menos dependente do conte&uacute;do de umidade.</font></P>     <P ALIGN="justify">&#9;<font face="Verdana" size="2">Os valores elevados da medida de for&ccedil;a de corte e dureza das barras de cereais nem sempre est&atilde;o associados &agrave; baixa aceita&ccedil;&atilde;o sensorial do produto.  Geralmente, produtos formulados com alto teor de fibras resultam em produtos mais densos e duros, o que n&atilde;o implica que ter&atilde;o menor aceita&ccedil;&atilde;o. Anderson et al. (22) obtiveram sucesso na aceita&ccedil;&atilde;o de p&atilde;es contendo 20,4% de fibras totais, embora o produto tenha sido mais denso e duro que o controle sem fibras.  Croghan (23) reportou o uso de fibras para produzir um produto extrusado mais aceit&aacute;vel com melhor textura e croc&acirc;ncia.</font></P>     <P ALIGN="justify"><b><font face="Verdana" size="2">CONCLUS&Atilde;O</font></b></P>     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">O efeito das diferentes propriedades de barreira dos filmes de embalagens testados foi significativo na estabilidade das medidas de umidade e de textura instrumental das barras de cereais durante a estocagem, sendo o filme C (PET/PEBD/AL/PEBD) o que proporcionou as menores varia&ccedil;&otilde;es ao longo do tempo.</font></P>     <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">A umidade das barras de cereais tendeu a um aumento durante o armazenamento, o que acarretou influ&ecirc;ncia significativa (p&#163; 0,05) nas caracter&iacute;sticas de textura de resist&ecirc;ncia ao corte e dureza das barras de cereais. Os maiores valores de resist&ecirc;ncia ao corte aconteceram no in&iacute;cio do per&iacute;odo de estocagem, atribu&iacute;do a poss&iacute;vel cristaliza&ccedil;&atilde;o do xarope de aglutina&ccedil;&atilde;o das barras. A prote&iacute;na texturizada de soja utilizada na formula&ccedil;&atilde;o pode ter contribu&iacute;do para a cristaliza&ccedil;&atilde;o por sua caracter&iacute;stica higrosc&oacute;pica, interferindo tamb&eacute;m na diminui&ccedil;&atilde;o das medidas de coesividade (deforma&ccedil;&atilde;o) ao longo do tempo.</font></P>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="justify"><b><font face="Verdana" size="2">REFER&Ecirc;NCIAS</font></b></P>     <!-- ref --><P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">1. Mahungu SM, Diaz-Mercado S, Li J, Schwenk M, Singletary K, Faller J.  Stability of isoflavones during extrusion processing of corn/soy mixture.  J Agric Food Chem. 1999; 47: 279-84.</font>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=462485&pid=S0004-0622200500030001200001&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">2. Mott S.  Soya protein in sports nutrition.  Food Marketing and Technology. 1997; 11:10-11.</font>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=462486&pid=S0004-0622200500030001200002&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">3. New generation gelatins present opportunities for cereal bars.  Confectionery Production. 1997; 63: 14.</font>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=462487&pid=S0004-0622200500030001200003&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">4. Hollingsworth P.  One-handed cuisine and other business trends to watch.  Food Technol. 2002; 56: 18.</font>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=462488&pid=S0004-0622200500030001200004&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">5. Bower JA, Whitten R.  Sensory characteristics and consumer linking for cereal bar snack foods.  J Sens Stud. 2000; 15: 327-45.</font>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=462489&pid=S0004-0622200500030001200005&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">6. Boustani P, Mitchell V-W.  Cereal bars: A perceptual, chemical and sensory analysis.  British Food Journal. 1990; 92: 17-22.</font>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=462490&pid=S0004-0622200500030001200006&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">7. Francal Feiras.  Barra de cereais: grande fil&atilde;o para com&eacute;rcio com EUA.  Dispon&iacute;vel em: www.francal.com.br/codigo/p-noticias-conteudo.asp?noticias_ID=758.  Acesso em: 16 set. 2003.</font>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=462491&pid=S0004-0622200500030001200007&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">8. American Society For Testing And Material (ASTM).  Standard guide for the shelf life determination of consumer products by sensory evaluation.  Philadelphia: ASTM International; 1993.</font>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=462492&pid=S0004-0622200500030001200008&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">9. Instituto Adolfo Lutz. Normas Anal&iacute;ticas do Instituto Adolfo Lutz: m&eacute;todos qu&iacute;micos e f&iacute;sicos para an&aacute;lise de alimentos. 3rd ed. S&atilde;o Paulo: Editora do Instituto Adolfo Lutz; 1985.</font>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=462493&pid=S0004-0622200500030001200009&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">10. Official Methods of Analysis of AOAC International.  16th  ed. 3rd rev. Gaithersburg, MD: AOAC International; 1997.</font>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=462494&pid=S0004-0622200500030001200010&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">11. Onwulata CI, Konstance RP, Strange ED, Smith PW, Holsinger VH.  High-fiber snacks extruded from triticale and wheat formulations.  Cereal Foods World. 2000; 45: 470-73.</font>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=462495&pid=S0004-0622200500030001200011&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">12. SAS Institute.  SAS User’s Guide: statistics.  Cary, USA: SAS Inst., 1993.</font>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=462496&pid=S0004-0622200500030001200012&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">13. Evangelista J.  Tecnologia de Alimentos.  2nd ed.  S&atilde;o Paulo: Editora Atheneu; 2003.</font>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=462497&pid=S0004-0622200500030001200013&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">14. Silva JA.  T&oacute;picos da Tecnologia de Alimentos.  S&atilde;o Paulo: Livraria Varela; 2000.</font>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=462498&pid=S0004-0622200500030001200014&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">15. DeMan JM, Voisey PW, Rasper VF, Stanley DW.  Rheology and Texture in Food Quality. Westport: The AVI Publishing Company Inc.; 1976.</font>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=462499&pid=S0004-0622200500030001200015&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">16. Bourne MC.  Food Texture and Viscosity. Concept and Measurement. New York: Academic Press; 1982.</font>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=462500&pid=S0004-0622200500030001200016&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">17. Gaines CS.  Instrumental measurement of the hardness of cookies and crackers.  Cereal Foods World. 1991; 36: 989, 991-94, 996.</font>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=462501&pid=S0004-0622200500030001200017&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">18. Jin Z, Hsieh T, Huff HE.  Effects of soy, fiber, salt, sugar and screw speed on physical properties and microstructure of corn meal extrudate. Journal of Cereal Science. 1995; 22: 185-94.</font>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=462502&pid=S0004-0622200500030001200018&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">19. Carlos LA.  Indu&ccedil;&atilde;o de cristalinidade durante o congelamento de solu&ccedil;&otilde;es-modelo (a&ccedil;&uacute;cares de frutos) com adi&ccedil;&atilde;o de &aacute;lcoois para reduzir a higroscopicidade dos correspondentes p&oacute;s-liofilizados. [Tesis doctoral]. Lavras (MG): Universidade Federal de Lavras; 1995.</font>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=462503&pid=S0004-0622200500030001200019&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">20. Birch GG, Parker KJ.  Sugar: Science and Technology. London: Applied Science Publishers, Ltd.; 1979.</font>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=462504&pid=S0004-0622200500030001200020&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">21. G&oacute;mez MC, Coll L, Guti&eacute;rrez ML.  An&aacute;lisis de textura de la masa de hojaldre y del hojaldre elaborado a partir de la misma. Alimentaria. 1996; 274: 87-93.</font>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=462505&pid=S0004-0622200500030001200021&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">22. Anderson Y, Hedlunb B, Jonsson L, Svensson S.  Extrusion cooking of a high-fiber cereal product with crisp bread character. Cereal Chem. 1981; 58: 370-73.</font>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=462506&pid=S0004-0622200500030001200022&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2">23. Croghan M.  High fiber extrusion success. Food Science and Technology Int. 1998; 12.</font>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=462507&pid=S0004-0622200500030001200023&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --> ]]></body>
<back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<label>1</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Mahungu]]></surname>
<given-names><![CDATA[SM]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Diaz-Mercado]]></surname>
<given-names><![CDATA[S]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Li]]></surname>
<given-names><![CDATA[J]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Schwenk]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Singletary]]></surname>
<given-names><![CDATA[K]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Faller]]></surname>
<given-names><![CDATA[J]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Stability of isoflavones during extrusion processing of corn/soy mixture.]]></article-title>
<source><![CDATA[J Agric Food Chem.]]></source>
<year>1999</year>
<volume>47</volume>
<page-range>279-84</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B2">
<label>2</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Mott]]></surname>
<given-names><![CDATA[S]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Soya protein in sports nutrition.]]></article-title>
<source><![CDATA[Food Marketing and Technology]]></source>
<year>1997</year>
<volume>11</volume>
<page-range>10-11</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B3">
<label>3</label><nlm-citation citation-type="journal">
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[New generation gelatins present opportunities for cereal bars.]]></article-title>
<source><![CDATA[Confectionery Production.]]></source>
<year>1997</year>
<volume>63</volume>
<page-range>14</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B4">
<label>4</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Hollingsworth]]></surname>
<given-names><![CDATA[P]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[One-handed cuisine and other business trends to watch.]]></article-title>
<source><![CDATA[Food Technol]]></source>
<year>2002</year>
<volume>56</volume>
<page-range>18</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B5">
<label>5</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Bower]]></surname>
<given-names><![CDATA[JA]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Whitten]]></surname>
<given-names><![CDATA[R]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Sensory characteristics and consumer linking for cereal bar snack foods.]]></article-title>
<source><![CDATA[J Sens Stud]]></source>
<year>2000</year>
<volume>15</volume>
<page-range>327-45</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B6">
<label>6</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Boustani]]></surname>
<given-names><![CDATA[P]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Mitchell]]></surname>
<given-names><![CDATA[V-W]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Cereal bars: A perceptual, chemical and sensory analysis.]]></article-title>
<source><![CDATA[British Food Journal.]]></source>
<year>1990</year>
<volume>92</volume>
<page-range>17-22</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B7">
<label>7</label><nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Feiras]]></surname>
<given-names><![CDATA[Francal]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Barra de cereais: grande filão para comércio com EUA.]]></source>
<year>2003</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B8">
<label>8</label><nlm-citation citation-type="book">
<source><![CDATA[Standard guide for the shelf life determination of consumer products by sensory evaluation.]]></source>
<year>1993</year>
<publisher-loc><![CDATA[Philadelphia ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[American Society For Testing And Material (ASTM).]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B9">
<label>9</label><nlm-citation citation-type="">
<collab>Instituto Adolfo Lutz.^dNormas Analíticas do Instituto Adolfo Lutz</collab>
<source><![CDATA[métodos químicos e físicos para análise de alimentos.]]></source>
<year>1985</year>
<edition>3rd</edition><edition>Editora do Instituto Adolfo Lutz</edition>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B10">
<label>10</label><nlm-citation citation-type="book">
<source><![CDATA[Official Methods of Analysis of AOAC International]]></source>
<year>1997</year>
<edition>16th</edition>
<publisher-name><![CDATA[AOAC International]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B11">
<label>11</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Onwulata]]></surname>
<given-names><![CDATA[CI]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Konstance]]></surname>
<given-names><![CDATA[RP]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Strange]]></surname>
<given-names><![CDATA[ED]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Smith]]></surname>
<given-names><![CDATA[PW]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Holsinger]]></surname>
<given-names><![CDATA[VH]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[High-fiber snacks extruded from triticale and wheat formulations.]]></article-title>
<source><![CDATA[Cereal Foods World]]></source>
<year>2000</year>
<volume>45</volume>
<page-range>470-73</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B12">
<label>12</label><nlm-citation citation-type="book">
<collab>SAS Institute</collab>
<source><![CDATA[SAS User’s Guide: statistics]]></source>
<year>1993</year>
<publisher-loc><![CDATA[Cary ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[SAS Inst]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B13">
<label>13</label><nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Evangelista]]></surname>
<given-names><![CDATA[J]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Tecnologia de Alimentos.]]></source>
<year>2003</year>
<edition>2nd</edition><edition>Editora Atheneu</edition>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B14">
<label>14</label><nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Silva]]></surname>
<given-names><![CDATA[JA]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Tópicos da Tecnologia de Alimentos.]]></source>
<year>2000</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo: Livraria Varela ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B15">
<label>15</label><nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[DeMan]]></surname>
<given-names><![CDATA[JM]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Voisey]]></surname>
<given-names><![CDATA[PW]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Rasper]]></surname>
<given-names><![CDATA[VF]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Stanley]]></surname>
<given-names><![CDATA[DW]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Rheology and Texture in Food Quality.]]></source>
<year>1976</year>
<publisher-name><![CDATA[Westport: The AVI Publishing Company Inc]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B16">
<label>16</label><nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Bourne]]></surname>
<given-names><![CDATA[MC]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Food Texture and Viscosity. Concept and Measurement.]]></source>
<year>1982</year>
<publisher-loc><![CDATA[New York ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Academic Press]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B17">
<label>17</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Gaines]]></surname>
<given-names><![CDATA[CS]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Instrumental measurement of the hardness of cookies and crackers.]]></article-title>
<source><![CDATA[Cereal Foods World.]]></source>
<year>1991</year>
<volume>36</volume>
<page-range>989, 991-94, 996.</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B18">
<label>18</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Jin]]></surname>
<given-names><![CDATA[Z]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Hsieh]]></surname>
<given-names><![CDATA[T]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Huff]]></surname>
<given-names><![CDATA[HE]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Effects of soy, fiber, salt, sugar and screw speed on physical properties and microstructure of corn meal extrudate.]]></article-title>
<source><![CDATA[Journal of Cereal Science.]]></source>
<year>1995</year>
<volume>22</volume>
<page-range>185-94</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B19">
<label>19</label><nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[LA]]></surname>
<given-names><![CDATA[Carlos]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Indução de cristalinidade durante o congelamento de soluções-modelo (açúcares de frutos) com adição de álcoois para reduzir a higroscopicidade dos correspondentes pós-liofilizados.]]></source>
<year>1995</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B20">
<label>20</label><nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Birch]]></surname>
<given-names><![CDATA[GG]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Parker]]></surname>
<given-names><![CDATA[KJ]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Sugar: Science and Technology.]]></source>
<year>1979</year>
<publisher-loc><![CDATA[^eLondon London]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Applied Science Publishers, Ltd]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B21">
<label>21</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Gómez]]></surname>
<given-names><![CDATA[MC]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Coll]]></surname>
<given-names><![CDATA[L]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Gutiérrez]]></surname>
<given-names><![CDATA[ML]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Análisis de textura de la masa de hojaldre y del hojaldre elaborado a partir de la misma.]]></article-title>
<source><![CDATA[Alimentaria]]></source>
<year>1996</year>
<volume>274</volume>
<page-range>87-93</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B22">
<label>22</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Anderson]]></surname>
<given-names><![CDATA[Y]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Hedlunb]]></surname>
<given-names><![CDATA[B]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Jonsson]]></surname>
<given-names><![CDATA[L]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Svensson]]></surname>
<given-names><![CDATA[S]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Extrusion cooking of a high-fiber cereal product with crisp bread character.]]></article-title>
<source><![CDATA[Cereal Chem.]]></source>
<year>1981</year>
<volume>58</volume>
<page-range>370-73</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B23">
<label>23</label><nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Croghan]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[High fiber extrusion success.]]></source>
<year>1998</year>
<page-range>12</page-range><publisher-name><![CDATA[Food Science and Technology Int.]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
