<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>0075-5222</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Kasmera]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[Kasmera]]></abbrev-journal-title>
<issn>0075-5222</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[Universidad del Zulia]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S0075-52222010000100006</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Incidencia de la infección por el virus de la hepatitis A diagnosticadas en la ciudad de Maracaibo, estado Zulia, Venezuela]]></article-title>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Incidence of Infection by the Hepatitis A Virus Diagnosed in the City of Maracaibo, State of Zulia, Venezuela]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Costa-León]]></surname>
<given-names><![CDATA[Luciana]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A01"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Porto-Espinoza]]></surname>
<given-names><![CDATA[Leticia]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A03"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Monsalve-Castillo]]></surname>
<given-names><![CDATA[Francisca]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A01"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Callejas-Valero]]></surname>
<given-names><![CDATA[Diana]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A01"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Estévez]]></surname>
<given-names><![CDATA[Jesús]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A02"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Castellanos Sánchez]]></surname>
<given-names><![CDATA[María Elena]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A03"/>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="A01">
<institution><![CDATA[,Universidad del Zulia Facultad de Medicina Escuela de Bioanálisis]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
</aff>
<aff id="A02">
<institution><![CDATA[,Universidad del Zulia Facultad de Medicina Instituto de Investigaciones Clínicas]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
</aff>
<aff id="A03">
<institution><![CDATA[,Universidad del Zulia Facultad de Medicina Escuela de Bioanálisis]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>06</month>
<year>2010</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>06</month>
<year>2010</year>
</pub-date>
<volume>38</volume>
<numero>1</numero>
<fpage>53</fpage>
<lpage>59</lpage>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://ve.scielo.org/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S0075-52222010000100006&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://ve.scielo.org/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S0075-52222010000100006&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://ve.scielo.org/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S0075-52222010000100006&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="es"><p><![CDATA[La infección por el virus de la hepatitis A (VHA) sigue siendo un problema de salud pública en los países en vías de desarrollo. El objetivo de la presente investigación fue determinar la incidencia de la infección por el VHA en individuos de la ciudad de Maracaibo, estado Zulia, Venezuela. Durante el periodo comprendido entre enero 2004 a diciembre 2007 se seleccionaron 1056 pacientes en edades de 1 a 60 años de ambos sexos (media ± DS: 27,48 ± 5,24), procedentes de los municipio Maracaibo y San Francisco ubicados en la ciudad de Maracaibo estado Zulia, Venezuela. La presencia de anticuerpos anti-IgM contra el virus de la hepatitis A se determinó mediante métodos convencionales de micro partículas enzimoinmunoanalisis (MEIA). Los resultados encontrados indican una seropositividad en 73 (35,1%), 76 (28%), 66 (24,3%), 35 (20,3%) individuos de las zonas Norte, Sur, Este, Oeste respectivamente, correspondientes al municipio Maracaibo y 31 (23,3%) correspondiente al municipio San Francisco. La mayor prevalencia fue observada en pacientes del sexo femenino menor de 20 años (47,3%), y en pacientes del sexo masculino menor de 10 años (53,7%), siendo el signo clínico más frecuente la ictericia (95,7%). Las deficientes medidas de saneamiento ambiental y sanitario fueron factores aparentemente determinantes en la diseminación del VHA.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[Hepatitis A virus (HAV) infection continues to be a public health problem in developing countries. The aim of this study was to determine incidence of the hepatitis A virus infection in a population from Maracaibo, Venezuela. From January, 2004 until December, 2007, this study was carried out on 1056 individuals, whose ages were between 1-60 years (average ± DS: 27.48 ± 5.24 years), coming from the Maracaibo and San Francisco municipalities, Venezuela. The IgM antibody against HAV was determined by the ELISA technique. The overall incidence was 26.6%. The North, South, East and West areas of the Maracaibo Municipality and the San Francisco Municipality in the city of Maracaibo showed incidences of 73 (35.1%), 76 (28%), 66 (24.3%), 35 (20.3%) and 31(23.3%), respectively. The highest incidences were observed in females under 20 years (47.3%) and males under 10 years (53.7%). The most frequent clinical sign was jaundice in 95.7% of patients. Deficient sanitary conditions and hygiene habits seemed to be the main risk factors in spreading HAV infection.]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="es"><![CDATA[Virus hepatitis A]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[condiciones sanitarias]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[IgM anti-VHA]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Hepatitis A virus]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[sanitary conditions]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[IgM anti-HAV]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><body><![CDATA[  <BASEFONT SIZE="3">     <P ALIGN="center"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana"> <B>Incidencia de la infección por el virus de la hepatitis A diagnosticadas  en la ciudad de Maracaibo, estado Zulia, Venezuela </B></FONT></P>      <P ALIGN="center"><b><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana">Incidence of Infection by the Hepatitis A Virus Diagnosed in the City of  Maracaibo, State of Zulia, Venezuela </FONT></b></P>      <P ALIGN="center"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> <B>Costa-León, Luciana</B><SUP><B>1</B></SUP><B>; Porto-Espinoza, Leticia</B><SUP><B>3</B></SUP><B>; Monsalve-Castillo, Francisca</B><SUP><B>1</B></SUP><B>; Callejas-Valero,  Diana</B><SUP><B>1</B></SUP><B>; Estévez, Jesús</B><SUP><B>2</B></SUP><B>; Castellanos Sánchez, María Elena</B><SUP><B>3</B></SUP> </FONT></P>      <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2"><SUP>1</SUP> Escuela de Bioanálisis, Facultad de Medicina, Universidad del Zulia. <SUP>2  </SUP>Instituto de Investigaciones Clínicas, Facultad de Medicina, Universidad  del Zulia <SUP>3 </SUP>Laboratorio Regional de Referencia Virológica, Escuela de Bioanálisis,  Facultad de &nbsp;Medicina, Universidad del Zulia. E-mail:  <a href="mailto:luciana-costadeleon@hotmail.com">luciana-costadeleon@hotmail.com</a></FONT></P>     <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2"><B>Resumen</B> </FONT></P>      <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2">La infección por el virus de la hepatitis A (VHA) sigue siendo un problema  de salud pública en los países en vías de desarrollo. El objetivo de la  presente investigación fue determinar la incidencia de la infección por  el VHA en individuos de la ciudad de Maracaibo, estado Zulia, Venezuela.  Durante el periodo comprendido entre enero 2004 a diciembre 2007 se seleccionaron  1056 pacientes en edades de 1 a 60 años de ambos sexos (media ± DS: 27,48  ± 5,24), procedentes de los municipio Maracaibo y San Francisco ubicados  en la ciudad de Maracaibo estado Zulia, Venezuela. La presencia de anticuerpos  anti-IgM contra el virus de la hepatitis A se determinó mediante métodos  convencionales de micro partículas enzimoinmunoanalisis (MEIA). Los resultados  encontrados indican una seropositividad en 73 (35,1%), 76 (28%), 66 (24,3%),  35 (20,3%) individuos de las zonas Norte, Sur, Este, Oeste respectivamente,  correspondientes al municipio Maracaibo y 31 (23,3%) correspondiente al  municipio San Francisco. La mayor prevalencia fue observada en pacientes  del sexo femenino menor de 20 años (47,3%), y en pacientes del sexo masculino  menor de 10 años (53,7%), siendo el signo clínico más frecuente la ictericia  (95,7%). Las deficientes medidas de saneamiento ambiental y sanitario fueron  factores aparentemente determinantes en la diseminación del VHA. </FONT></P>      <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2"><B>Palabras clave:</B> Virus hepatitis A, condiciones sanitarias, IgM anti-VHA. </FONT></P>      <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2"><B>Abstract</B> </FONT></P>      <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2">Hepatitis A virus (HAV) infection continues to be a public health problem  in developing countries. The aim of this study was to determine incidence of the hepatitis A virus infection in a population from Maracaibo, Venezuela. From January, 2004 until December, 2007, this study was carried out on  1056 individuals, whose ages were between 1-60 years (average ± DS: 27.48  ± 5.24 years), coming from the Maracaibo and San Francisco municipalities,  Venezuela. The IgM antibody against HAV was determined by the ELISA technique.  The overall incidence was 26.6%. The North, South, East and West areas  of the Maracaibo Municipality and the San Francisco Municipality in the  city of Maracaibo showed incidences of 73 (35.1%), 76 (28%), 66 (24.3%),  35 (20.3%) and 31(23.3%), respectively. The highest incidences were observed  in females under 20 years (47.3%) and males under 10 years (53.7%). The  most frequent clinical sign was jaundice in 95.7% of patients. Deficient  sanitary conditions and hygiene habits seemed to be the main risk factors  in spreading HAV infection. </FONT></P>      ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="justify"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2"><B>Key words:</B> Hepatitis A virus, sanitary conditions, IgM anti-HAV.</FONT></P>     <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> Recibido: 14-07-09 /  Aceptado: 26-11-09</FONT></P>      <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2"><B>Introducción</B> </FONT></P>      <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2">La epidemiología de la hepatitis A es muy compleja, la misma exhibe variaciones  en sus patrones de infección de acuerdo a la diversidad de las regiones  geográficas, tipo de población, factores de riesgo asociados, condición  socio-económicos, cultural y el adecuado acceso a los servicios de salud  y de higiene, por lo cual es considerada como una problema de salud pública  (1). </FONT></P>      <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2">La infección por virus de la hepatitis A (VHA) suele producirse durante  la infancia, siendo en la mayoría de los casos asintomáticos o leves, generando  poco problemas de salud (2-4),<SUP> </SUP>incrementándose la severidad de los síntomas  con la edad (4,5). En países en vías de desarrollo los adultos, suelen  presentar inmunidad (2). </FONT></P>      <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2">El riesgo de infección con este virus, está en relación directa con la  clase social y la calidad de vida, y dado que su modo de transmisión es  la vía fecal-oral, su prevalencia estará directamente relacionada con las  bajas condiciones socioeconómicas y sanitarias que presenta cada país en  cuestión (4,6,7,8). En Venezuela no existe información sobre la incidencia  de esta infección, por no ser una enfermedad de denuncia obligatoria y  aunque actualmente existe una vacuna, sigue sin implementarse un programa  de vacunación constante, probablemente por ser una infección que no evoluciona  a la fase crónica como otros virus hepáticos y por el costo elevado de  la vacuna. </FONT></P>      <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> El control de la infección por el VHA requiere un conocimiento previo de  la incidencia y los patrones de circulación de esta infección producida  por el agente viral implicado. Aspectos culturales, económicos, sanitarios  y condiciones medioambientales de las poblaciones deben ser unos factores  a tener en cuenta, ya que pueden diferir unas de otras (9). La ciudad de  Maracaibo se ubica la Cuenca del Lago que lleva su nombre, el cual presenta  un alto grado de contaminación biológica e industrial, siendo fuente de  infección a poblaciones circunvecinas al mismo, estableciéndose una relación  estrecha con las deficientes medidas de saneamiento ambiental (suministro  de agua potable, eliminación y disposición de excretas y basura e higiene  personal) factores estos que incrementan y facilitan la transmisión del  VHA. </FONT></P>      <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> El objetivo de la presente investigación fue determinar la incidencia de  la infección por el VHA en pacientes menores de 60 años de ambos sexos,  que acudieron al Laboratorio Regional de Referencia Virológica en la ciudad  de Maracaibo estado Zulia, Venezuela. </FONT></P>      <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2"><B>Material y métodos</B> </FONT></P>      <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2">El presente estudio fue realizado durante el lapso comprendido entre enero  2004 a diciembre 2007 en el Laboratorio Regional de Referencia Virológica  (LRRV), Escuela de Bioanálisis, Universidad del Zulia, Maracaibo, estado  Zulia, Venezuela.  </FONT></P>      ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="justify"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2"><B>Población Estudiada</B> </FONT></P>      <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2">Las muestra obtenidas provenían de 1056 pacientes que presentaban algún  síntoma compatible con hepatitis (ictericia, fiebre, dolor abdominal, transaminasas  elevadas), cuyas edades fueron comprendidas entre 1 año a 60 años (media  ± DS: 27,48 ± 5,24), de ambos sexos procedentes de diferentes centros dispensadores  de salud pertenecientes a los municipios Maracaibo y San Francisco, que  conforman la ciudad de Maracaibo estado Zulia, Venezuela, los cuales acudieron  al Laboratorio Regional de Referencia Virológica (LRRV). </FONT></P>      <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2"><B>Toma de la Muestra</B> </FONT></P>      <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2">A cada uno de los pacientes se les extrajo previo su consentimiento, 5  cc de sangre sin anticoagulante para la obtención de suero, el cual se  almaceno a -20°C hasta su procesamiento. </FONT></P>      <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2"><B>Métodos</B> </FONT></P>      <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2">La presencia de anticuerpos específicos de la clase IgM frente al VHA se  determinó mediante métodos convencionales de micro partículas enzimoinmunoanalisis  (MEIA) (VHA-IgM IMx System Abbott Laboratoy Diagnostic. Abbott Park, USA). </FONT></P>      <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2"><B>Análisis estadístico</B> </FONT></P>      <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2">Los datos obtenidos se analizaron mediante la prueba de Chi cuadrado, aplicando  la corrección de Yates y la prueba exacta de Fisher según los casos, tomando  como significativo todo valor de p&lt;0.05. Se evaluaron las tablas de distribución  de frecuencia para cada una de las variables estudiadas. </FONT></P>      <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> <B>Consideraciones éticas</B> </FONT></P>      <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2">A cada paciente o a sus padres (en el caso de menores de edad), le fue  explicado la naturaleza y alcances del ensayo, solicitándole su consentimiento  previo escrito antes de incluirlo en el estudio. La presente investigación  fue aprobada para su realización por el Comité de Ética de la Facultad  de Medicina de la Universidad del Zulia, y fue programada siguiendo los  lineamientos de la Declaración de Helsinki para estudios en humanos (10). </FONT></P>      ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="justify"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2"><B>Resultados</B> </FONT></P>      <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2">La  <a href="#Tabla_1">Tabla 1</a> muestra datos discriminados por su localización geográfica,  encontrándose en la zona Norte 73 casos (35,1%), en la zona Sur 76 casos  (28%), en la zona Este 66 casos (24,3%) y en la zona Oeste 35 (20,3%) todas  pertenecientes al municipio Maracaibo. Mientras que en el municipio San  Francisco se detectaron 31 casos (23,3%). Se detecto un total de 281 casos  reactivos contra el virus de la hepatitis A (26,6%), con una diferencia  significativa entre la zona Norte y las zonas Oeste, Este y el Municipio  San Francisco (p&lt;0.05).</FONT></P>     <P ALIGN="center"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2"><B> <a name="Tabla_1">Tabla 1</a>.</B> Incidencia de hepatitis A en la población de los municipios Maracaibo y  San Francisco discriminados por su localización geográfica.</FONT></P>     <div align="center">  <TABLE cellspacing="1" width="560" border="1" id="table1"> <TR> <TD VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2"><B>Localización</B> </FONT></P>  </TD> <TD VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2"><B>N</B> </FONT></P>  </TD> <TD VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2"><B>Positivos</B> </FONT></P>  </TD> <TD VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2"><B>%</B> </FONT></P>  </TD> </TR> <TR> <TD VALIGN="TOP">     <P ALIGN="LEFT"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2">Norte** </FONT></P>      <P ALIGN="LEFT"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> Sur** </FONT></P>      ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="LEFT"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> Este** </FONT></P>      <P ALIGN="LEFT"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> Oeste** </FONT></P>      <P ALIGN="LEFT"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> San Francisco </FONT></P>  </TD> <TD VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana">   208* </FONT></P>      <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 271 </FONT></P>      <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 272 </FONT></P>      <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 172 </FONT></P>      <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 133 </FONT></P>  </TD> <TD VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 73 </FONT></P>      <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 76 </FONT></P>      ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 66 </FONT></P>      <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 35 </FONT></P>      <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 31 </FONT></P>  </TD> <TD VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 35,1 </FONT></P>      <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 28,0 </FONT></P>      <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 24,3 </FONT></P>      <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 20,3 </FONT></P>      <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 23,3 </FONT></P>  </TD> </TR> <TR> <TD VALIGN="TOP">     <P ALIGN="LEFT"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2">Total </FONT></P>  </TD> <TD VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2">1056 </FONT></P>  </TD> <TD VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2">281 </FONT></P>  </TD> <TD VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2">26,6 </FONT></P>  </TD> </TR> </TABLE> </div>     <blockquote> 	    <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2">* Diferente significativamente de Oeste (p&lt;0.01), Este (p&lt;0.05) y S. Francisco  (p&lt;0.05).    <BR>** Municipio Maracaibo. </FONT></P> </blockquote>      <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> La <a href="#Tabla_2">Tabla 2</a> muestra la incidencia por edad en los 6 grupos considerados  para este estudio, siendo el grupo mas afectado de 1 a 10 años de edad  con 94 casos(46,8%), seguido por grupo de 11 a 20 años con 97 casos (40,6%),  luego aquellos de 21 a 30 años con 66 casos(34,2%), el grupo de 31-40 años  con 19 casos (11,4%), luego el grupo de mayores de 50 años con 3 casos  (2,3%) y por ultimo los pertenecientes a edades entre 41 a 50 años con  2 casos (1,6%). Se determinó una diferencia significativa en el grupo de  0 a 10 años respecto a los grupos mayores de 20 años (p&lt;0.0001), y una  diferencia significativa entre el grupo de 11 a 20 años y de 21 a 30 años  respecto a los grupos mayores de 30 años (p&lt;0.0001). Por último, la incidencia  del grupo de 31 a 40 años fue significativamente diferente de los grupos  mayores de 40 años (p&lt;0.01).</FONT></P>     <P ALIGN="center"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2"><B> <a name="Tabla_2">Tabla 2</a>.</B> Incidencia de hepatitis A en la ciudad de Maracaibo discriminado por el  grupo de edad. </FONT></P>     <div align="center">  <TABLE cellspacing="1" width="560" border="1" id="table2"> <TR> <TD VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2"><B>Edad (Años)</B> </FONT></P>  </TD> <TD VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2"><B>N</B> </FONT></P>  </TD> <TD VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2"><B>Positivos</B> </FONT></P>  </TD> <TD VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2"><B>%</B> </FONT></P>  </TD> </TR> <TR> <TD VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2">1 – 10 </FONT></P>      <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 11 – 20 </FONT></P>      <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 21 – 30 </FONT></P>      <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 31 – 40 </FONT></P>      <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 41 – 50 </FONT></P>      <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2">³50 </FONT></P>  </TD> <TD VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 201 </FONT></P>      <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 239 </FONT></P>      ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 193 </FONT></P>      <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 166 </FONT></P>      <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 125 </FONT></P>      <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2">132 </FONT></P>  </TD> <TD VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2">94<SUP>a</SUP> </FONT></P>      <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2">97<SUP>b</SUP> </FONT></P>      <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2">66<SUP>b</SUP> </FONT></P>      <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2">19<SUP>c</SUP> </FONT></P>      <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2">2 </FONT></P>      <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 3 </FONT></P>  </TD> <TD VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 46,8 </FONT></P>      <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 40,6 </FONT></P>      <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 34,2 </FONT></P>      <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 11,4 </FONT></P>      <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 1,6 </FONT></P>      <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 2,3 </FONT></P>  </TD> </TR> <TR> <TD VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2">Total </FONT></P>  </TD> <TD VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2">1056 </FONT></P>  </TD> <TD VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2">281 </FONT></P>  </TD> <TD VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2">26,6 </FONT></P>  </TD> </TR> </TABLE> </div>     ]]></body>
<body><![CDATA[<blockquote> 	    <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2"><SUP>a</SUP> Diferente significativamente de los grupos de edad 21-30 (p&lt;0.05), 31-40,  41-50 y </FONT><FONT COLOR="000000" FACE="Symbol" SIZE="2">³</FONT><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2">50 (p&lt;0.0001).    <BR> 	<SUP>b</SUP> Diferente significativamente de los grupos de  edad 31-40, 41-50 y </FONT><FONT COLOR="000000" FACE="Symbol" SIZE="2">³</FONT><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2">50 (p&lt;0.0001).    <BR> 	<SUP>c </SUP>Diferente significativamente de los  grupos de edad 41-50 y </FONT><FONT COLOR="000000" FACE="Symbol" SIZE="2">³</FONT><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2">50 (p&lt;0.01). 	</FONT></P> </blockquote>      <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> Con respecto al sexo, del total de casos positivos, 181 casos (29,4%) correspondieron  al sexo femenino, siendo el grupo mas afectado el comprendido en edades  de 11 a 20 años con 71 casos (47,3). El sexo masculino presento 100 casos  positivos (22,7%), en el cual el grupo mas afectado fue el perteneciente  a edades comprendidas entre 1 a 10 años con 44 casos (53,7%). <a href="#Tabla_3">Tabla 3</a>.</FONT></P>     <P ALIGN="center"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2"><B> <a name="Tabla_3">Tabla 3</a>.</B> Incidencia de hepatitis A en la ciudad Maracaibo discriminado por sexo  y edad. </FONT></P>     <div align="center">  <TABLE cellspacing="1" width="560" border="1" id="table3"> <TR> <TD VALIGN="TOP" ROWSPAN="2">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2"><B>Edad</B> </FONT></P>      <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> <B>(Años)</B> </FONT></P>  </TD> <TD VALIGN="TOP" COLSPAN="3">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> <B>Femenino</B> </FONT></P>  </TD> <TD VALIGN="TOP" COLSPAN="3">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> <B>Masculino</B> </FONT></P>  </TD> </TR> <TR> <TD VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2"><B>N</B> </FONT></P>  </TD> <TD VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2"><B>Positivos</B> </FONT></P>  </TD> <TD VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2"><B>%</B> </FONT></P>  </TD> <TD VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2"><B>N</B> </FONT></P>  </TD> <TD VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2"><B>Positivos</B> </FONT></P>  </TD> <TD VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2"><B>%</B> </FONT></P>  </TD> </TR> <TR> <TD VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2">1 – 10 </FONT></P>      <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 11 – 20 </FONT></P>      <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 21 – 30 </FONT></P>      ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 31 – 40 </FONT></P>      <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 41 – 50 </FONT></P>      <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2">³50 </FONT></P>  </TD> <TD VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 119 </FONT></P>      <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 150 </FONT></P>      <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 116 </FONT></P>      <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 97 </FONT></P>      <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 65 </FONT></P>      <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 68 </FONT></P>  </TD> <TD VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 50<SUP>a</SUP> </FONT></P>      ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2">71<SUP>a*</SUP> </FONT></P>      <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2">45<SUP>a</SUP> </FONT></P>      <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2">12<SUP>b</SUP> </FONT></P>      <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2">1 </FONT></P>      <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 2 </FONT></P>  </TD> <TD VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 42,0 </FONT></P>      <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 47,3 </FONT></P>      <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 38,8 </FONT></P>      <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 12,4 </FONT></P>      <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 1,5 </FONT></P>      ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 2,9 </FONT></P>  </TD> <TD VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 82 </FONT></P>      <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 89 </FONT></P>      <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 77 </FONT></P>      <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 69 </FONT></P>      <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 60 </FONT></P>      <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 64 </FONT></P>  </TD> <TD VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 44<SUP>c</SUP> </FONT></P>      <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2">26<SUP>d</SUP> </FONT></P>      <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2">21<SUP>e</SUP> </FONT></P>      ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2">7 </FONT></P>      <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 1 </FONT></P>      <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 1 </FONT></P>  </TD> <TD VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 53,7 </FONT></P>      <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 29,2 </FONT></P>      <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 27,3 </FONT></P>      <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 10,1 </FONT></P>      <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 1,7 </FONT></P>      <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 1,6 </FONT></P>  </TD> </TR> <TR> <TD VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2">Total </FONT></P>  </TD> <TD VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2">615 </FONT></P>  </TD> <TD VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2">181<SUP>**</SUP> </FONT></P>  </TD> <TD VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2">29,4 </FONT></P>  </TD> <TD VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2">441 </FONT></P>  </TD> <TD VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2">100 </FONT></P>  </TD> <TD VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2">22,7 </FONT></P>  </TD> </TR> </TABLE> </div>     <blockquote> 	    <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2"><SUP>a</SUP> Diferente significativamente en el sexo femenino de los grupos de edad  31-40, 41-50 y &gt;50 (p&lt;0.0001).    <BR><SUP>b</SUP> Diferente significativamente en el sexo  femenino de los grupos de edad 41-50 y &gt;50 (p&lt;0.05).    <BR><SUP>c</SUP> Diferente significativamente  en el sexo masculino de los grupos de edad 11-20, 21-30 (p&lt;0.01), 31-40,  41-50 y </FONT><FONT COLOR="000000" FACE="Symbol" SIZE="2">³</FONT><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2">50 (p&lt;0.0001).    ]]></body>
<body><![CDATA[<BR> 	<SUP>d</SUP> Diferente significativamente en el sexo masculino  de los grupos de edad 31-40 (p&lt;0.01), 41-50 y </FONT> 	<FONT COLOR="000000" FACE="Symbol" SIZE="2">³</FONT><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2">50 (p&lt;0.0001).    <BR> 	<SUP>e</SUP> Diferente  significativamente en el sexo masculino de los grupos de edad 31-40 (p&lt;0.05),  41-50 y </FONT><FONT COLOR="000000" FACE="Symbol" SIZE="2">³</FONT><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2">0 (p&lt;0.0001).    <BR>* Diferente significativamente del mismo grupo de  edad del sexo femenino (p&lt;0.001).    <BR>** Diferente significativamente del total  en el sexo femenino (p&lt;0.05). </FONT></P> </blockquote>      <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2"><B>Discusión</B> </FONT></P>      <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2">La hepatitis A es una enfermedad transmisible de distribución mundial.  La Organización Mundial de la Salud estima que cada año ocurren en el mundo  1,5 millones de casos clínicos (11,12). Se ha establecido que la incidencia  de la hepatitis A está estrechamente relacionada al desarrollo socioeconómico  y la condiciones sanitarias (4,12,13), lo cual se reafirma por el hecho  que sólo países desarrollados y con elevados niveles de vida, como los  países nórdicos, han podido controlar su propagación y mantener niveles  de incidencia muy bajos (14). </FONT></P>      <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> Estudios realizados, han demostrado que el patrón endémico ha evidenciado  importantes cambios durante las últimas décadas, probablemente asociados  a los progresos en saneamiento básicos y educación que ha experimentado,  presentando actualmente las características de endemia media (1, 14, 15,  16). </FONT></P>      <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2">Los resultados obtenidos en la presente investigación muestran una alta  incidencia de la infección por el VHA, siendo el grupo mas afectado los  menores de 10 años de edad (14,17), lo que corrobora que esta infección  es principalmente una infección de la infancia y la adolescencia (5), resultados  similares a los encontrados por otros investigadores, en estudios realizados  en países en vías de desarrollo (12,16), que al igual que en Venezuela,  presentan una alta endemicidad para este virus (4). Posiblemente otra causa  de los resultados encontrados en este grupo de edad sea debido, al actual  esquema de vacunación, en el cual no se incluye la vacunación con carácter  de obligatoriedad contra este virus. Estos resultados difieren a los indicados  en otras investigaciones llevadas a cabo en países desarrollados (4,3,18,19,20),  las cuales indican que la población mas afectada es la de mayor edad, esta  diferencia puede deberse a que en estos países las personas mayores viajan  con mayor frecuencia, fuera de su país exponiéndose a ambientes endémicos  a VHA, sin protección vacunal previa. </FONT></P>      <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2">Al evaluar la distribución geográfica de la infección por el VHA en la  ciudad de Maracaibo se observa que la zona Norte a pesar de tener un nivel  socioeconómico elevado resultó ser la zona mas afectada , probablemente  esta contradicción se deba a que esta zona esta rodeada de un cinturón  de barrios cuya condición sanitaria es deficiente, careciendo de agua potable  para su consumo y aseo personal, unido a la carencia de programas de vacunación  y vigilancia epidemiológica en lo que a la infección se refiere, todo esto  aunado a hábitos y costumbres inherentes a la cultura propia de estas poblaciones  menos favorecidas, convirtiéndolas en focos críticos de infección, dada  la movilización observada hacia áreas circunvecinas, entre ellas la zona  Norte ya mencionada. </FONT></P>      <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> Otro aspecto a considerar en la alta incidencia del VHA de la zona Norte  es la presencia de gran numero de puntos de venta de comidas ambulantes  no permitidas por la División de la Unidad de Higiene de los Alimentos  adscrita al Ministerio de Sanidad y Asistencia Social, las cuales no cumplen  las mínimas reglas de sanidad (estructura adecuada, manipulación higiénica  de alimentos) lo que conlleva a la transmisión eficaz de la infección por  el VHA (21). </FONT></P>      ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="justify"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2">Los factores de riesgo asociados a esta enfermedad son de naturalezas socio-económicos  y culturales, por lo que las políticas dirigidas a reducirlos son de largo  plazo. El enfoque epidemiológico en solo el carácter clínico de la enfermedad,  donde se considera una afección benigna, ignora las ingentes perdidas de  recursos socio-económicos debido a disminución en la calidad de vida de  los individuos afectados. Por ello la implementación de un esquema de inmunización  en la VHA, es por ahora, la única política de salud que puede incidir en  un corto plazo en la incidencia de la enfermedad. El no implementar programas  de vacunación para el VHA por consideraciones económicas, en función de  lo oneroso de la vacuna, es no tomar en cuenta que la posibilidad de una  hepatitis fulminante se eleva en relación directa con la edad, llegando  a un 2,1% en mayores de 40 años (19,22), y que las secuelas metabólicas  o bioquímicas presentes en los pacientes de esta infección no han sido  totalmente aclaradas, pudiendo haber un desmejoramiento del nivel de vida  de los sujetos afectados. </FONT></P>      <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2">Las consideraciones sobre costos de la vacuna son absolutamente equivocadas,  desde que un análisis costo-efectividad realizado en Chile en el 2005,  (23), concluyó que los gastos de la vacuna se compensan, no solo con la  reducción de los costos de la enfermedad, sino también con la prevención  de eventos fatales y ajustes de la calidad de vida.</FONT></P>      <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2"><B>Conclusión</B> </FONT></P>      <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2">El presente estudio define que las deficientes condiciones económicas y  culturales de la población estudiada son los factores precipitantes de  altas incidencia de VHA en nuestro medio, y la forma más expedita de combatir  este problema es implementando programas de vacunación. </FONT></P>      <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2"><B>Agradecimiento</B> </FONT></P>      <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2">Este trabajo se realizó con el apoyo de Laboratorio Regional de Referencia  Virológica de la Escuela de Bioanálisis, Facultad de Medicina de La Universidad  del Zulia. </FONT></P>      <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="000000" FACE="Verdana" SIZE="2"><B>Referencias Bibliográficas</B> </FONT></P>      <!-- ref --><P ALIGN="justify"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 1. Tapia Confer R.; Santos JI.; Cavalcanti AM.; Urdaneta E.; Rrivera  L.; Manterota A. Hepatitis A in Latin America: a changing epidemiologic  patiern. Am J Trop Med Hyg. 1999; 61(5):825-829. </FONT>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=1347423&pid=S0075-5222201000010000600001&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="justify"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 2. Carriho F.; Mendes-Clemente C.; Da Silva L. Epidemilogy of hepatitis  A and E virus infection in Brazil. Gastroenterol hepatol. 2005; 28(3):118-125. </FONT>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=1347424&pid=S0075-5222201000010000600002&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="justify"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 3. Junquera S.; Mateos M.; Lasa E.; Chacon J.; Baquero F. Estudios seroepidemiológico  de la hepatitis A en la comunidad de Madrid durante el año 2002. Enfermedades  Infecciosas y Microbiología Clínica. 2004; 22(8):448-451. </FONT>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=1347425&pid=S0075-5222201000010000600003&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="justify"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 4. Abarca K.; Vial P. Enfermedades Infecciosas Inmunoprevenibles. Santiago:  Ediciones Universidad Católica de Chile. 2003; 163-172. </FONT>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=1347426&pid=S0075-5222201000010000600004&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="justify"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 5. Jacobsen, KH; Koopman, JS. Declining hepatitis A Seroprevalence: a global  review and analysis. Epidemiol Infect. 2004; 132(6): 1005-1022. </FONT>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=1347427&pid=S0075-5222201000010000600005&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="justify"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 6. Bownds L.; Lindekugel R.; Stepak P. Economic impact of a hepatitis A  epidemic in a mid-gizerd urban community: the case of Spokane, Washington. Y community Health. 2003; 28(4): 233-246. </FONT>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=1347428&pid=S0075-5222201000010000600006&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="justify"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 7. Pinho JR.; Suminta LM.; Moreira RC.; Souza VA.; Saraceni CP.; Oba IT.; Carvalho MC.; Pannuti CS. Duality of patterns in hepatitis A epidemiology:  a study involving two socioeconomically distinct populations in Campinas,  Sao Paulo state, Brazil. Rev Inst Med trop. 1998; 40(2):105-106. </FONT>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=1347429&pid=S0075-5222201000010000600007&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="justify"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 8. Vitral CL.; Yoshida C.; Lemos E.; Teixeira Ch.; Gaspar A. Age-specific  prevalence of antibodies to hepatitis A in children and adolescents from  Rio de Janeiro, Brazil 1978 and 1995. Relationship of prevalence to environmental  factors. Mem Inst Oswaldo Cruz. 1998; 93(1): 1-5. </FONT>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=1347430&pid=S0075-5222201000010000600008&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="justify"> <span style="font-size: 10.0pt; font-family: Verdana; color: black">9. </span> <font size="2" face="Verdana">León P.; Venegas E.; Bengoechea L.; Rojas E.;  López JA.; Elola C.; Echevarría JM. Prevalencia de las infecciones por virus de  las hepatitis B, C, D y E en Bolivia. Revista Panamericana de Salud Pública/Pan  American Journal of Public Health. 1999; 5(3): 144-151.</font>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=1347431&pid=S0075-5222201000010000600009&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="justify"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 10. Manzini J.&nbsp;Declaración de Helsinki: Principios Éticos para la investigación  Médica sobre Sujetos Humanos. Acta Bioética. 2000; 6(2): 321- 34. </FONT>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=1347432&pid=S0075-5222201000010000600010&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="justify"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 11. Organización Panamericana de la Salud (OPS). El Control de las enfermedades  transmisibles en el hombre. En: Abruma S. Venenos. Washington, D.C: OPS.  1992. </FONT>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=1347433&pid=S0075-5222201000010000600011&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="justify"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 12. Who. Hepatitis A vaccines. Weekly epidemiological record. 2000; 75(4):37-44. </FONT>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=1347434&pid=S0075-5222201000010000600012&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="justify"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 13. Sitarsk-Golebiowska J.; Bielar A. Hepatitis A in Poland in 2001. Pregl  epidemiol. 2003; 57(1):129-134. </FONT>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=1347435&pid=S0075-5222201000010000600013&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="justify"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 14. Medina B.; Olean A.; Aguilera X. Situación epidemiológica de hepatitis  A en Chile. Rev Chil Infect. 2003; 20(4): 262-267. </FONT>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=1347436&pid=S0075-5222201000010000600014&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="justify"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 15. Vega M.; Álvarez C.; Arango M.; Yépez N.; Sepúlveda E.; Restrepo JC.; Correa G. Frecuencia y distribución de anticuerpos positivos contra  la hepatitis A. Acta Méd Coloma. 2003; 28(2):71-75. </FONT>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=1347437&pid=S0075-5222201000010000600015&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="justify"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 16. Leacha CT. Hepatitis A in the United States. Pediatr Infect Dis J. 2004;  23(6):551-552. </FONT>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=1347438&pid=S0075-5222201000010000600016&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="justify"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 17. Lee SD. Recent advance on viral hepatitis A. J Chin Med Assoc. 2003; 66(6):318-322. </FONT>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=1347439&pid=S0075-5222201000010000600017&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="justify"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 18. Devalles S.; De Paula VS.; De Oliveira JM.; Niel, C.; Gaspar AM. Hepatitis  A virus infection in hepatitis C Brazilian patients. J Infect. 2003; 47(2):125:128. </FONT>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=1347440&pid=S0075-5222201000010000600018&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="justify"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 19. Vitral CL.; Gaspar AN.; Souto FJ. Epidemiological pattern and ortality  rates for hepatitis A in Brazil, 1980-2002. Mem Inst Oswaldo Cruz. 2006;  101(2):&nbsp;119-127. </FONT>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=1347441&pid=S0075-5222201000010000600019&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="justify"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 20. Wong KH.; Liu YM.; Ng PS.; Young BW.; Lees S. Epidemiology of hepatitis  A and hepatitis E infection and their determinants in a adult Chinese community  in Hong Kong. J Med Virol. 2004;72(4):538-544. </FONT>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=1347442&pid=S0075-5222201000010000600020&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="justify"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 21. Battikhi MN.; Battikhi EG. The seroepidemiology of Hepatitis A virus  in Amman Jordan. New Microbiol. 2004;27(3):215-220. </FONT>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=1347443&pid=S0075-5222201000010000600021&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="justify"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 22. Montano A.; Barañano R.; Lageard B.; Moratorio G.; Dibarboure H. Prevalencia  de hepatitis A en niños de 2 a 14 años y en población laboral de 18 a 49  años en Montevideo, Uruguay. Rev Med del Uruguay. 2001; 17:84-98. </FONT>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=1347444&pid=S0075-5222201000010000600022&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="justify"><FONT COLOR="000000" SIZE="2" FACE="Verdana"> 23. Ibarra, H. Hepatitis Viral en Chile, actualización al 2006. Gastr Latinoam.  2006; 17(2): 185-189.</FONT>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=1347445&pid=S0075-5222201000010000600023&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --> ]]></body>
<back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<label>1</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Tapia Confer]]></surname>
<given-names><![CDATA[R]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Santos]]></surname>
<given-names><![CDATA[JI]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Cavalcanti]]></surname>
<given-names><![CDATA[AM]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Urdaneta]]></surname>
<given-names><![CDATA[E]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Rrivera]]></surname>
<given-names><![CDATA[L]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Manterota]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Hepatitis A in Latin America: a changing epidemiologic patiern]]></article-title>
<source><![CDATA[Am J Trop Med Hyg.]]></source>
<year>1999</year>
<volume>61</volume>
<numero>5</numero>
<issue>5</issue>
<page-range>825-829</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B2">
<label>2</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Carriho]]></surname>
<given-names><![CDATA[F]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Mendes-Clemente]]></surname>
<given-names><![CDATA[C]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Da Silva]]></surname>
<given-names><![CDATA[L]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Epidemilogy of hepatitis A and E virus infection in Brazil]]></article-title>
<source><![CDATA[Gastroenterol hepatol.]]></source>
<year>2005</year>
<volume>28</volume>
<numero>3</numero>
<issue>3</issue>
<page-range>118-125</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B3">
<label>3</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Junquera]]></surname>
<given-names><![CDATA[S]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Mateos]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Lasa]]></surname>
<given-names><![CDATA[E]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Chacon]]></surname>
<given-names><![CDATA[J]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Baquero]]></surname>
<given-names><![CDATA[F]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Estudios seroepidemiológico de la hepatitis A en la comunidad de Madrid durante el año 2002]]></article-title>
<source><![CDATA[Enfermedades Infecciosas y Microbiología Clínica.]]></source>
<year>2004</year>
<volume>22</volume>
<numero>8</numero>
<issue>8</issue>
<page-range>448-451</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B4">
<label>4</label><nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Abarca]]></surname>
<given-names><![CDATA[K]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Vial]]></surname>
<given-names><![CDATA[P]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Enfermedades Infecciosas Inmunoprevenibles]]></source>
<year>2003</year>
<page-range>163-</page-range><publisher-loc><![CDATA[Santiago ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Ediciones Universidad Católica de Chile]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B5">
<label>5</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Jacobsen,]]></surname>
<given-names><![CDATA[KH]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Koopman,]]></surname>
<given-names><![CDATA[JS]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Declining hepatitis A Seroprevalence: a global review and analysis]]></article-title>
<source><![CDATA[Epidemiol Infect.]]></source>
<year>2004</year>
<volume>132</volume>
<numero>6</numero>
<issue>6</issue>
<page-range>1005-1022</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B6">
<label>6</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Bownds]]></surname>
<given-names><![CDATA[L]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Lindekugel]]></surname>
<given-names><![CDATA[R]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Stepak]]></surname>
<given-names><![CDATA[P]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Economic impact of a hepatitis A epidemic in a mid-gizerd urban community: the case of Spokane, Washington]]></article-title>
<source><![CDATA[Y community Health.]]></source>
<year>2003</year>
<volume>28</volume>
<numero>4</numero>
<issue>4</issue>
<page-range>233-246</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B7">
<label>7</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Pinho]]></surname>
<given-names><![CDATA[JR]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Suminta]]></surname>
<given-names><![CDATA[LM]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Moreira]]></surname>
<given-names><![CDATA[RC]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Souza]]></surname>
<given-names><![CDATA[VA]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Saraceni]]></surname>
<given-names><![CDATA[CP]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Oba]]></surname>
<given-names><![CDATA[IT]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Carvalho]]></surname>
<given-names><![CDATA[MC]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Pannuti]]></surname>
<given-names><![CDATA[CS]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Duality of patterns in hepatitis A epidemiology: a study involving two socioeconomically distinct populations in Campinas, Sao Paulo state, Brazil]]></article-title>
<source><![CDATA[Rev Inst Med trop.]]></source>
<year>1998</year>
<volume>40</volume>
<numero>2</numero>
<issue>2</issue>
<page-range>105-106</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B8">
<label>8</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Vitral]]></surname>
<given-names><![CDATA[CL]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Yoshida]]></surname>
<given-names><![CDATA[C]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Lemos]]></surname>
<given-names><![CDATA[E]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Teixeira]]></surname>
<given-names><![CDATA[Ch]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Gaspar]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Age-specific prevalence of antibodies to hepatitis A in children and adolescents from Rio de Janeiro, Brazil 1978 and 1995.: Relationship of prevalence to environmental factors]]></article-title>
<source><![CDATA[Mem Inst Oswaldo Cruz.]]></source>
<year>1998</year>
<volume>93</volume>
<numero>1</numero>
<issue>1</issue>
<page-range>1-5</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B9">
<label>9</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[León]]></surname>
<given-names><![CDATA[P]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Venegas]]></surname>
<given-names><![CDATA[E]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Bengoechea]]></surname>
<given-names><![CDATA[L]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Rojas]]></surname>
<given-names><![CDATA[E]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[López]]></surname>
<given-names><![CDATA[JA]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Elola]]></surname>
<given-names><![CDATA[C]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Echevarría]]></surname>
<given-names><![CDATA[JM]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Prevalencia de las infecciones por virus de las hepatitis B, C, D y E en Bolivia]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista Panamericana de Salud Pública/Pan American Journal of Public Health]]></source>
<year>1999</year>
<volume>5</volume>
<numero>3</numero>
<issue>3</issue>
<page-range>144-151</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B10">
<label>10</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Manzini]]></surname>
<given-names><![CDATA[J]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Declaración de Helsinki: Principios Éticos para la investigación Médica sobre Sujetos Humanos]]></article-title>
<source><![CDATA[Acta Bioética]]></source>
<year>2000</year>
<volume>6</volume>
<numero>2</numero>
<issue>2</issue>
<page-range>321- 34</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B11">
<label>11</label><nlm-citation citation-type="book">
<collab>Organización Panamericana de la Salud</collab>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[El Control de las enfermedades transmisibles en el hombre]]></article-title>
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Abruma]]></surname>
<given-names><![CDATA[S]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Venenos]]></source>
<year>1992</year>
<publisher-loc><![CDATA[Washington^eD.C D.C]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[OPS]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B12">
<label>12</label><nlm-citation citation-type="journal">
<collab>Who</collab>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Hepatitis A vaccines]]></article-title>
<source><![CDATA[Weekly epidemiological record.]]></source>
<year>2000</year>
<volume>75</volume>
<numero>4</numero>
<issue>4</issue>
<page-range>37-44</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B13">
<label>13</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Sitarsk-Golebiowska]]></surname>
<given-names><![CDATA[J]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Bielar]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Hepatitis A in Poland in 2001]]></article-title>
<source><![CDATA[Pregl epidemiol.]]></source>
<year>2003</year>
<volume>57</volume>
<numero>1</numero>
<issue>1</issue>
<page-range>129-134</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B14">
<label>14</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Medina]]></surname>
<given-names><![CDATA[B]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Olean]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Aguilera]]></surname>
<given-names><![CDATA[X]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Situación epidemiológica de hepatitis A en Chile]]></article-title>
<source><![CDATA[Rev Chil Infect.]]></source>
<year>2003</year>
<volume>20</volume>
<numero>4</numero>
<issue>4</issue>
<page-range>262-267</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B15">
<label>15</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Vega]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Álvarez]]></surname>
<given-names><![CDATA[C]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Arango]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Yépez]]></surname>
<given-names><![CDATA[N]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Sepúlveda]]></surname>
<given-names><![CDATA[E]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Restrepo]]></surname>
<given-names><![CDATA[JC]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Correa]]></surname>
<given-names><![CDATA[G]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Frecuencia y distribución de anticuerpos positivos contra la hepatitis A]]></article-title>
<source><![CDATA[Acta Méd Coloma.]]></source>
<year>2003</year>
<volume>28</volume>
<numero>2</numero>
<issue>2</issue>
<page-range>71-75</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B16">
<label>16</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Leacha]]></surname>
<given-names><![CDATA[CT]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Hepatitis A in the United States]]></article-title>
<source><![CDATA[Pediatr Infect Dis J.]]></source>
<year>2004</year>
<volume>23</volume>
<numero>6</numero>
<issue>6</issue>
<page-range>551-552</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B17">
<label>17</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Lee]]></surname>
<given-names><![CDATA[SD]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Recent advance on viral hepatitis A]]></article-title>
<source><![CDATA[J Chin Med Assoc.]]></source>
<year>2003</year>
<volume>66</volume>
<numero>6</numero>
<issue>6</issue>
<page-range>318-322</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B18">
<label>18</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Devalles]]></surname>
<given-names><![CDATA[S]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[De Paula]]></surname>
<given-names><![CDATA[VS]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[De Oliveira]]></surname>
<given-names><![CDATA[JM]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Niel,]]></surname>
<given-names><![CDATA[C]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Gaspar]]></surname>
<given-names><![CDATA[AM]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Hepatitis A virus infection in hepatitis C Brazilian patients]]></article-title>
<source><![CDATA[J Infect.]]></source>
<year>2003</year>
<volume>47</volume>
<numero>2</numero>
<issue>2</issue>
<page-range>125:128</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B19">
<label>19</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Vitral]]></surname>
<given-names><![CDATA[CL]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Gaspar]]></surname>
<given-names><![CDATA[AN]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Souto]]></surname>
<given-names><![CDATA[FJ]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Epidemiological pattern and ortality rates for hepatitis A in Brazil, 1980-2002]]></article-title>
<source><![CDATA[Mem Inst Oswaldo Cruz.]]></source>
<year>2006</year>
<volume>101</volume>
<numero>2</numero>
<issue>2</issue>
<page-range>119-127</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B20">
<label>20</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Wong]]></surname>
<given-names><![CDATA[KH]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Liu]]></surname>
<given-names><![CDATA[YM]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Ng]]></surname>
<given-names><![CDATA[PS]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Young]]></surname>
<given-names><![CDATA[BW]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Lees]]></surname>
<given-names><![CDATA[S]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Epidemiology of hepatitis A and hepatitis E infection and their determinants in a adult Chinese community in Hong Kong]]></article-title>
<source><![CDATA[J Med Virol.]]></source>
<year>2004</year>
<volume>72</volume>
<numero>4</numero>
<issue>4</issue>
<page-range>538-544</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B21">
<label>21</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Battikhi]]></surname>
<given-names><![CDATA[MN]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Battikhi]]></surname>
<given-names><![CDATA[EG]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[The seroepidemiology of Hepatitis A virus in Amman Jordan]]></article-title>
<source><![CDATA[New Microbiol.]]></source>
<year>2004</year>
<volume>27</volume>
<numero>3</numero>
<issue>3</issue>
<page-range>215-220</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B22">
<label>22</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Montano]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Barañano]]></surname>
<given-names><![CDATA[R]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Lageard]]></surname>
<given-names><![CDATA[B]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Moratorio]]></surname>
<given-names><![CDATA[G]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Dibarboure]]></surname>
<given-names><![CDATA[H]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Prevalencia de hepatitis A en niños de 2 a 14 años y en población laboral de 18 a 49 años en Montevideo, Uruguay]]></article-title>
<source><![CDATA[Rev Med del Uruguay.]]></source>
<year>2001</year>
<volume>17</volume>
<page-range>84-98</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B23">
<label>23</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Ibarra,]]></surname>
<given-names><![CDATA[H]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Hepatitis Viral en Chile, actualización al 2006]]></article-title>
<source><![CDATA[Gastr Latinoam.]]></source>
<year>2006</year>
<volume>17</volume>
<numero>2</numero>
<issue>2</issue>
<page-range>185-189</page-range></nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
