<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>0254-0770</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Revista Técnica de la Facultad de Ingeniería Universidad del Zulia]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[Rev. Téc. Ing. Univ. Zulia]]></abbrev-journal-title>
<issn>0254-0770</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[Facultad de Ingeniería, Universidad del Zulia]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S0254-07702010000300002</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Corrosive differentation of SRB isolated from injection waters used in secondary crude oil recovery]]></article-title>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Diferenciación corrosiva de SRB aisladas de agua de inyección para la recuperación secundaria de crudo]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Rodríguez]]></surname>
<given-names><![CDATA[Lesdybeth]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A01"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[de Romero]]></surname>
<given-names><![CDATA[Matilde F]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A01"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[de Rincón]]></surname>
<given-names><![CDATA[Oladis T]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A01"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Ocando]]></surname>
<given-names><![CDATA[Lisseth]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A01"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Campos]]></surname>
<given-names><![CDATA[William]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A01"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Rincón]]></surname>
<given-names><![CDATA[Verónica]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A01"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Infante]]></surname>
<given-names><![CDATA[Joxanna]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A01"/>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="A01">
<institution><![CDATA[,Universidad del Zulia Facultad de Ingeniería Escuela de Química]]></institution>
<addr-line><![CDATA[Maracaibo ]]></addr-line>
<country>Venezuela</country>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>12</month>
<year>2010</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>12</month>
<year>2010</year>
</pub-date>
<volume>33</volume>
<numero>3</numero>
<fpage>194</fpage>
<lpage>204</lpage>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://ve.scielo.org/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S0254-07702010000300002&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://ve.scielo.org/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S0254-07702010000300002&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://ve.scielo.org/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S0254-07702010000300002&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[The purpose of this study is to differentiate the corrosive aggressiveness on iron of two predominant types of Sulphate Reducing Bacteria: SRB, Desulfovibrio (D) desulfuricans and D. termitidis, found in the injection waters frequently, using measurement of open circuit potential, ohmic drop, weight loss, Tafel polarization, polarization resistance and electrochemical impedance. The attack morphology was also studied over time through optical and scaning electron microscopes, every 3 hours during 24 hours. Additionally, a comparison was made among the different electrochemical techniques applied to establish which of these is the most appropriate and reliable for evaluating MIC processes. Results obtained showed values of weight loss and corrosion rate increasing up to 9 hours, at which time they began to decrease, reaching a minimum close to 15 hours of exposure, and then increasing up to the end of the experiment at 24 hours, with D. termitidis always demonstrating greater aggressiveness, a fact corroborated by observed the attack morphology. Of the techniques used for measuring corrosion rate, it was established that weight loss and Tafel polarization reflect most appropriately the best behavior of iron exposed to a medium inoculated with sulfate-reducing bacteria (SRB) and ferrous ions.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="es"><p><![CDATA[Este trabajo tiene por finalidad diferenciar la agresividad corrosiva sobre hierro de dos tipos predominantes de Bacterias Sulfato Reductoras (SRB): Desulfovibrio (D) desulfuricans and D. termitidis, encontradas frecuentemente en aguas de inyección para la recuperación secundaria de crudo. Se utilizó para ello la medición del potencial a circuito abierto, caída óhmica, pérdida de peso, polarización Tafel, resistencia a la polarización e impedancia electroquímica; así como, morfología de ataque en el tiempo a través de microscopía óptica y electrónica de barrido, evaluando estos parámetros cada 3 horas durante 24 horas. Adicionalmente, se hizo una comparación entre las diferentes técnicas electroquímicas para establecer cuál de éstas es la más apropiada y confiable para la evaluación de procesos de MIC. Los resultados obtenidos muestran valores de pérdida de peso y de velocidad de corrosión en aumento hasta las 9 horas, tiempo en el cual comienzan a descender, llegando a un mínimo cercano a las 15 horas de exposición, para luego volver a aumentar hasta el final del ensayo a las 24 horas, mostrando siempre una mayor agresividad para la D. termitidis, hecho corroborado por la morfología de ataque observada. De las técnicas de medición de velocidad corrosión utilizadas, se establece que la pérdida de peso y la polarización Tafel son las que reflejan de forma apropiada el comportamiento real de hierro expuestos al medio inoculado con SRB e iones ferrosos.]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="en"><![CDATA[Microbiologically induced corrosion]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[SRB]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[corrosion rate]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[electrochemical techniques]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[injection waters]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[crude oil recovery]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[Corrosión inducida microbiológicamente]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[SRB]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[velocidad de corrosión]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[técnicas electroquímicas]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[pérdida de peso]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><body><![CDATA[  <BASEFONT SIZE="3"> <MULTICOL GUTTER="39" COLS="2">     <P ALIGN="center"><FONT COLOR="#1f1a17" FACE="Verdana"> <B>Corrosive differentation of SRB isolated from injection waters used in secondary  crude oil recovery</B></FONT></P>     <P ALIGN="center"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> <B>Lesdybeth Rodr&#237;guez*, Matilde F. de Romero, Oladis T. de Rinc&#243;n, Lisseth  Ocando, William Campos, Ver&#243;nica Rinc&#243;n, Joxanna Infante</B></FONT></P>     <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> Centro de Estudios de Corrosi&#243;n, Facultad de Ingenier&#237;a, Escuela de Qu&#237;mica, Universidad  del Zulia. Maracaibo, Venezuela. Telf. 58-261-7504861.  <a href="mailto:*lesdybeth@gmail.com">*lesdybeth@gmail.com</a></FONT></P>     <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> <B>Abstract</B></FONT></P>     <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> The purpose of this study is to differentiate the corrosive aggressiveness  on iron of two predominant types of Sulphate Reducing Bacteria: SRB, <I>Desulfovibrio  (D) desulfuricans</I> and <I>D. termitidis,</I> found in the injection waters frequently,  using measurement of open circuit potential, ohmic drop, weight loss, Tafel  polarization, polarization resistance and electrochemical impedance. The  attack morphology was also studied over time through optical and scaning  electron microscopes, every 3 hours during 24 hours. Additionally, a comparison  was made among the different electrochemical techniques applied to establish  which of these is the most appropriate and reliable for evaluating MIC  processes. Results obtained showed values of weight loss and corrosion  rate increasing up to 9 hours, at which time they began to decrease, reaching  a minimum close to 15 hours of exposure, and then increasing up to the  end of the experiment at 24 hours, with <I>D. termitidis</I> always demonstrating  greater aggressiveness, a fact corroborated by observed the attack morphology.  Of the techniques used for measuring corrosion rate, it was established  that weight loss and Tafel polarization reflect most appropriately the  best behavior of iron exposed to a medium inoculated with sulfate-reducing  bacteria (SRB) and ferrous ions.</FONT></P>     <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> <B>Key words:&nbsp;</B>Microbiologically induced corrosion, SRB, corrosion rate, electrochemical  techniques, injection waters, crude oil recovery.</FONT></P>     <P ALIGN="center"><b><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> Diferenciaci&#243;n corrosiva de SRB aisladas de agua de inyecci&#243;n para la recuperaci&#243;n  secundaria de crudo</FONT></b></P>     <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> <B>Resumen</B></FONT></P>     <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> Este trabajo tiene por finalidad diferenciar la agresividad corrosiva sobre  hierro de dos tipos predominantes de Bacterias Sulfato Reductoras (SRB):  <I>Desulfovibrio (D) desulfuricans</I> and <I>D. termitidis</I>, encontradas frecuentemente  en aguas de inyecci&#243;n para la recuperaci&#243;n secundaria de crudo. Se utiliz&#243;  para ello la medici&#243;n del potencial a circuito abierto, ca&#237;da &#243;hmica, p&#233;rdida  de peso, polarizaci&#243;n Tafel, resistencia a la polarizaci&#243;n e impedancia  electroqu&#237;mica; as&#237; como, morfolog&#237;a de ataque en el tiempo a trav&#233;s de  microscop&#237;a &#243;ptica y electr&#243;nica de barrido, evaluando estos par&#225;metros  cada 3 horas durante 24 horas. Adicionalmente, se hizo una comparaci&#243;n  entre las diferentes t&#233;cnicas electroqu&#237;micas para establecer cu&#225;l de &#233;stas  es la m&#225;s apropiada y confiable para la evaluaci&#243;n de procesos de MIC.  Los resultados obtenidos muestran valores de p&#233;rdida de peso y de velocidad  de corrosi&#243;n en aumento hasta las 9 horas, tiempo en el cual comienzan  a descender, llegando a un m&#237;nimo cercano a las 15 horas de exposici&#243;n,  para luego volver a aumentar hasta el final del ensayo a las 24 horas,  mostrando siempre una mayor agresividad para la <I>D. termitidis</I>, hecho corroborado  por la morfolog&#237;a de ataque observada. De las t&#233;cnicas de medici&#243;n de velocidad  corrosi&#243;n utilizadas, se establece que la p&#233;rdida de peso y la polarizaci&#243;n  Tafel son las que reflejan de forma apropiada el comportamiento real de  hierro expuestos al medio inoculado con SRB e iones ferrosos.</FONT></P> </MULTICOL> <MULTICOL GUTTER="39" COLS="2">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> <B>Palabras clave:&nbsp;</B>Corrosi&#243;n inducida microbiol&#243;gicamente, SRB, velocidad de corrosi&#243;n, t&#233;cnicas  electroqu&#237;micas, p&#233;rdida de peso.</FONT></P> </MULTICOL> <MULTICOL GUTTER="39" COLS="2">     <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> Recibido el 30 de Julio de 2009</FONT></P>     <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> En forma revisada el 4 de Octubre de 2010</FONT></P> </MULTICOL> <MULTICOL GUTTER="39" COLS="2">     <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> <B>Introducci&#243;n&nbsp;</B> </FONT></P>     <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> Los sistemas de agua de inyecci&#243;n para la recuperaci&#243;n secundaria de crudo  por lo general est&#225;n expuestos a un medio contaminado con SRB y con una  alta concentraci&#243;n de iones ferrosos [1-3]. Para Donham<SUP> </SUP>[4],</FONT><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Bookman"><FONT COLOR="#1f1a17" FACE="Verdana"><SUP> </SUP></FONT> <FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> el factor  biol&#243;gico m&#225;s importante que influye sobre la corrosi&#243;n en la producci&#243;n  de petr&#243;leo y gas, es la generaci&#243;n de H</FONT><FONT COLOR="#1f1a17" FACE="Verdana"><SUB>2</SUB></FONT><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana">S por las SRB, especialmente la  cepa <I>Desulfovibrio</I> <I>desulfuricans</I>, por lo que se espera la formaci&#243;n de  sulfuros de hierro como productos de corrosi&#243;n, siendo el tipo de sulfuro  de hierro presente dependiente del pH y de la concentraci&#243;n de H</FONT><FONT COLOR="#1f1a17" FACE="Verdana"><SUB>2</SUB></FONT><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana">S existente  en el medio [5-7].&nbsp; </FONT> </FONT></P>     <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> Esta investigaci&#243;n estuvo dirigida a evaluar el cambio de la velocidad  de corrosi&#243;n del hierro en el tiempo, al ser expuesto a un medio contaminado  con SRB e iones ferrosos, a trav&#233;s de t&#233;cnicas electroqu&#237;micas y gravim&#233;tricas,  complementadas con el estudio de la morfolog&#237;a de ataque a trav&#233;s de microscop&#237;a  &#243;ptica y electr&#243;nica de barrido. Para el dise&#241;o experimental se consider&#243;  el efecto de la actividad metab&#243;lica bacteriana y del desarrollo de la  biopel&#237;cula en el tiempo, sobre los valores de capacitancia y resistencia  en la interfase metal/biopel&#237;cula [8-10].&nbsp; </FONT></P>     <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> <B>Parte experimental&nbsp;</B> </FONT></P>     <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> <B>Preparaci&#243;n de los cupones y electrodos&nbsp;</B> </FONT></P>     <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> Los cupones y electrodos utilizados fueron de hierro puro (99,9%) con un  &#225;rea de 1 cm<SUP>2</SUP>, preparados superficialmente lij&#225;ndolos hasta grado 600.  Cada cup&#243;n fue revisado bajo la lupa estereosc&#243;pica antes de su utilizaci&#243;n  para verificar el estado de su superficie. Los cupones utilizados en los  ensayos de morfolog&#237;a de ataque fueron evaluados utilizando microscop&#237;a  electr&#243;nica de barrido, a un aumento de 1000 X. La esterilizaci&#243;n de los  cupones y electrodos fue realizada sumergi&#233;ndolos en etanol durante 30  minutos y luego exponi&#233;ndolos a luz UV durante 12 horas.&nbsp; </FONT></P>     <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> <B>Medio y condiciones de cultivo&nbsp;</B> </FONT></P>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> Las bacterias utilizadas pertenecen a la poblaci&#243;n de SRB presentes en  el agua del Lago de Maracaibo y aguas de formaci&#243;n del la Regi&#243;n Occidental  del pa&#237;s. La cepa <I>D. desulfuricans</I> fue adquirida de forma comercial a la  American Type Culture Collecion: <I>D. desulfuricans ssp. Desulfuricans</I> ATCC  7757, mientras que la <I>D. termitidis</I> fue obtenida a trav&#233;s de procesos de  aislamiento e identificaci&#243;n en la Universidad Polit&#233;cnica de Madrid [11].&nbsp; </FONT></P>     <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> El medio de cultivo utilizado fue el ATCC 1249: MgSO<SUB>4</SUB>: 2,0 g; citrato de  sodio: 5,0 g; CaSO</FONT><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Bookman"><FONT COLOR="#1f1a17" FACE="Verdana"><SUB>4</SUB></FONT><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana">: 1 g; NH</FONT><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Bookman"><FONT COLOR="#1f1a17" FACE="Verdana"><SUB>4</SUB></FONT><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana">Cl: 1 g; K</FONT><FONT COLOR="#1f1a17" FACE="Verdana"><SUB>2</SUB></FONT><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana">HPO</FONT><FONT COLOR="#1f1a17" FACE="Verdana"><SUB>4</SUB></FONT><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana">: 2,5 g; lactato de sodio:  3,5 g; extracto de levadura: 1,0 g; agua destilada: 1 L; Fe(NH</FONT><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Bookman"><FONT COLOR="#1f1a17" FACE="Verdana"><SUB>4</SUB></FONT><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana">)</FONT><FONT COLOR="#1f1a17" FACE="Verdana"><SUB>2</SUB></FONT><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana">(SO</FONT><FONT COLOR="#1f1a17" FACE="Verdana"><SUB>4</SUB></FONT><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana">)</FONT><FONT COLOR="#1f1a17" FACE="Verdana"><SUB>2</SUB></FONT><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana">  al 5%: 2%; rezarsurina al 0,2%: 0,1%; ascorbato de sodio al 5%: 1% y tioglicolato  de Sodio al 5%: 1%. El pH fue ajustado a 7,2 por la adici&#243;n de la cantidad  necesaria de NaOH 1 mol/L, siendo esterilizado por autoclave a 121&#176;C y  15 psi durante 15 minutos. Las sales fueron esterilizadas por filtraci&#243;n  utilizando una membrana de 0,2 &#181;m.&nbsp; </FONT> </FONT> </FONT> </FONT></P>     <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> Las SRB fueron inoculadas al 10% bajo condiciones de anaerobiosis alcanzadas  mediante el burbujeo de nitr&#243;geno gaseoso de alta pureza e incubadas en  este medio a 37&#176;C durante 24 horas previas a su utilizaci&#243;n para alcanzar  una poblaci&#243;n de 1&#215;10<SUP>8</SUP> cel/mL para ambas cepas.&nbsp; </FONT></P>     <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> <B>Evaluaci&#243;n del crecimiento bacteriano&nbsp;</B> </FONT></P>     <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> La evaluaci&#243;n del crecimiento bacteriano de la <I>D. desulfuricans</I> y <I>D. termitidis</I>  fue realizada tanto a nivel planct&#243;nico como a nivel s&#233;sil aplicando las  t&#233;cnicas de diluci&#243;n seriada y siembra en placas de agar, utilizando el  medio de cultivo ATCC 1249 inoculado al 10% con la <I>D. desulfuricans</I> y <I>D.  termitidis</I> bajo condiciones anaer&#243;bicas. El tiempo de exposici&#243;n vari&#243;  cada 3 hasta las 24 horas, a 37&#176;C para ambas bacterias.&nbsp; </FONT></P> </MULTICOL> <MULTICOL GUTTER="39" COLS="2">     <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> La evaluaci&#243;n de la poblaci&#243;n planct&#243;nica se realiz&#243; utilizando s&#243;lo la  t&#233;cnica de diluciones seriadas. Para la evaluaci&#243;n de la poblaci&#243;n s&#233;sil  cada cup&#243;n fue colocado en un envase de vidrio con 10 mL de buffer fosfato  salino: NaCl: 8.7 g; KH<SUB>2</SUB>PO</FONT><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Bookman"><FONT COLOR="#1f1a17" FACE="Verdana"><SUB>4</SUB></FONT><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana">: 0,4 g; K</FONT><FONT COLOR="#1f1a17" FACE="Verdana"><SUB>2</SUB></FONT><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana">HPO</FONT><FONT COLOR="#1f1a17" FACE="Verdana"><SUB>4</SUB></FONT><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana">: 1,23 g; &#225;cido asc&#243;rbico al  5%: 20,0 mL; rezarsurina al 0,1%: 2 gotas y agua destilada: 1,0 L; para  proceder a sonicarlo y luego aplicar las t&#233;cnicas de diluci&#243;n seriada y  siembra en placas de agar.&nbsp; </FONT> </FONT></P>     <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> <B>Evaluaci&#243;n de p&#233;rdida de peso  y morfolog&#237;a de ataque&nbsp;</B> </FONT></P>     <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> La medici&#243;n de p&#233;rdida de peso y morfolog&#237;a de ataque fue realizada en  el mismo montaje experimental utilizado para la evaluaci&#243;n de la poblaci&#243;n  bacteriana s&#233;sil. Los cupones fueron sometidos a un proceso de limpieza  mediante la soluci&#243;n decapante recomendada por la norma ASTM G1-90 [12]:  &#225;cido clorh&#237;drico + hexametilen tetra-amina; utilizando ultrasonido para  facilitar la remoci&#243;n de los restos de biopel&#237;cula y productos de corrosi&#243;n  adheridos. Se comprob&#243; el grado de limpieza del cup&#243;n mediante la observaci&#243;n  del mismo bajo una lupa estereosc&#243;pica, posteriormente se efectu&#243; el proceso  de pesaje siguiendo la metodolog&#237;a establecida por la norma ASTM G1-90  [12], realizando una serie alternada de pesada y limpieza.&nbsp; </FONT></P>     <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> <B>Evaluaci&#243;n de velocidad de corrosi&#243;n mediante t&#233;cnicas electroqu&#237;micas&nbsp;</B> </FONT></P>     <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> Diversas t&#233;cnicas electroqu&#237;micas fueron aplicadas para evaluar la actividad  del metal en el medio de cultivo est&#233;ril e inoculado: potencial a circuito  abierto, medici&#243;n de la ca&#237;da &#243;hmica, polarizaci&#243;n potenciodin&#225;mica Tafel,  resistencia a la polarizaci&#243;n e impedancia electroqu&#237;mica. Para esto fue  utilizada una celda electroqu&#237;mica instrumentada convencionalmente con  tres electrodos: Et (hierro puro), Ea (grafito), Er (calomel saturado)  y burbujeadores para mantener las condiciones de anaerobiosis con N<SUB>2</SUB> de  alta pureza; adicionalmente, una doble pared para mantener la temperatura  a 37&#176;C durante la realizaci&#243;n de todos los ensayos. Los par&#225;metros fijados  en las t&#233;cnicas son mostrados en la <a href="#Tabla_1">Tabla 1</a>.</FONT></P> </MULTICOL>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> <a name="Tabla_1">Tabla 1</a></FONT></P>     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> Par&#225;metros utilizados en la aplicaci&#243;n de las diversas t&#233;cnicas  electroqu&#237;micas&nbsp; </FONT></P>     <div align="center"> <TABLE cellspacing="1" width="580" border="1" id="table1"> <TR> <TD WIDTH="285" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> Resistencia a la Polarizaci&#243;n (Rp)&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="285" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> Polarizaci&#243;n Tafel&nbsp; </FONT></P> </TD> </TR> <TR> <TD WIDTH="285" VALIGN="TOP"> <UL>     <LI><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> Velocidad de Barrido: 0,1660 mV/s&nbsp; </FONT></LI>     <LI><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> Potencial Inicial: &#150;20 mV&nbsp; </FONT></LI>     <LI><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> Potencial Final: +20 mV&nbsp; </FONT></LI>     <LI><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> Rango de Corriente: 10 mV&nbsp; </FONT></LI>     <LI><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> Electrodo de Referencia: SCE 0,2415 V&nbsp; </FONT></LI> </TD> <TD WIDTH="285" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<LI><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> Velocidad de Barrido: 0,2801 mV/s&nbsp; </FONT></LI>     <LI><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> Potencial Inicial: -200 mV&nbsp; </FONT></LI>     <LI><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> Potencial Final: +200 mV&nbsp; </FONT></LI>     <LI><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> Rango de Corriente: Auto&nbsp; </FONT></LI>     <LI><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> Electrodo de Referencia: SCE 0,2415 V&nbsp; </FONT></LI> </TD> </TR> <TR> <TD WIDTH="285" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> Polarizaci&#243;n C&#237;clica (Pc):&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="285" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> Espectroscop&#237;a de Impedancia Electroqu&#237;mica&nbsp; </FONT></P> </TD> </TR> <TR> <TD WIDTH="285" VALIGN="TOP"> <UL>     <LI><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> Velocidad de Barrido: 0,166 mV/s&nbsp; </FONT></LI>     <LI><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> Potencial: 200 mV por debajo del potencial de corrosi&#243;n hasta 800 mV por  encima del mismo, regresa hasta 400 mV.&nbsp; </FONT></LI>     <LI><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> Rango de Corriente: Auto&nbsp; </FONT></LI>     ]]></body>
<body><![CDATA[<LI><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> Electrodo de Referencia: SCE 0,2415 V&nbsp; </FONT></LI> </TD> <TD WIDTH="285" VALIGN="TOP">     <LI><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> Impedancia potenciost&#225;tica&nbsp; </FONT></LI>     <LI><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> Voltaje DC: 0 vs Eoc&nbsp; </FONT></LI>     <LI><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> Voltaje AC: 5 mV rms&nbsp; </FONT></LI>     <LI><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> Frecuencia inicial: 1*10<SUP>5</SUP> Hz&nbsp; </FONT></LI>     <LI><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> Frecuencia final: 0,01 Hz&nbsp; </FONT></LI>     <LI><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> Puntos/d&#233;cada: 5&nbsp; </FONT></LI> </TD> </TR> </TABLE> </div> <MULTICOL GUTTER="39" COLS="2">     <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> <B>Resultados&nbsp;</B> </FONT></P>     <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> <B>Evaluaci&#243;n del crecimiento bacteriano&nbsp;</B> </FONT></P>     <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> La evaluaci&#243;n de la poblaci&#243;n bacteriana planct&#243;nica para ambas cepas mostr&#243;  un comportamiento general similar, alcanz&#225;ndose la fase de crecimiento  exponencial inmediatamente luego de la inoculaci&#243;n, para luego mostrar  un t&#237;tulo bacteriano constante en el orden de 1&#215;10<SUP>12</SUP> cel/mL hasta el final  de la evaluaci&#243;n (<a href="#Tabla_2">Tabla 2</a>). La poblaci&#243;n bacteriana s&#233;sil para la <I>D. termitidis</I>  fue ligeramente mayor en comparaci&#243;n con la <I>D. desulfuricans</I>, aunque ambas  cepas presentan la fase de crecimiento exponencial luego de las 9 horas,  aunque la <I>D. termitidis</I> muestra una disminuci&#243;n a partir de las 21 horas  (<a href="#Tabla_3">Tabla 3</a>).</FONT></P> </MULTICOL>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> <a name="Tabla_2">Tabla 2</a></FONT></P>     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> Crecimiento planct&#243;nico para los ensayos realizados (E1 y E2) en  medio de cultivo inoculado con las cepas <I>D. desulfuricans</I> y <I>D. termitidis</I>,  en ensayos posteriores&nbsp; </FONT></P>     <div align="center"> <TABLE cellspacing="1" width="580" border="1" id="table2"> <TR> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP" ROWSPAN="2">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> Tiempo (horas)</FONT></P> </TD> <TD VALIGN="TOP" COLSPAN="2">     <P ALIGN="CENTER" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0"> <FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> <I>Desulfovibrio desulfuricans</I></FONT></P>     <P ALIGN="CENTER" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0"> <FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> (cel/mL)</FONT></P> </TD> <TD VALIGN="TOP" COLSPAN="2">     <P ALIGN="CENTER" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0"> <FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> <I>Desulfovibrio termitidis</I></FONT></P>     <P ALIGN="CENTER" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0"> <FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> (cel/mL)</FONT></P> </TD> </TR> <TR> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> E1</FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> E2</FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> E1</FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> E2</FONT></P> </TD> </TR> <TR> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> &nbsp;&nbsp;0&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 1,0*10<SUP>5</SUP>&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 1,0*10<SUP>6</SUP>&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 1,0*10<SUP>6</SUP>&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 1,0*10<SUP>7</SUP>&nbsp; </FONT></P> </TD> </TR> <TR> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> &nbsp;&nbsp;3&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 1,0*10<SUP>8</SUP>&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 1,0*10<SUP>8</SUP>&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 1,0*10<SUP>7</SUP>&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 1,0*10<SUP>9</SUP>&nbsp; </FONT></P> </TD> </TR> <TR> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> &nbsp;&nbsp;6&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 1,0*10<SUP>8</SUP>&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 1,0*10<SUP>9</SUP>&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 1,0*10<SUP>9</SUP>&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 1,0*10<SUP>11</SUP>&nbsp; </FONT></P> </TD> </TR> <TR> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> &nbsp;&nbsp;9&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 1,0*10<SUP>9</SUP>&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 1,0*10<SUP>11</SUP>&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 1,0*10<SUP>10</SUP>&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 1,0*10<SUP>11</SUP>&nbsp; </FONT></P> </TD> </TR> <TR> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 12&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 1,0*10<SUP>11</SUP>&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 1,0*10<SUP>12</SUP>&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 1,0*10<SUP>11</SUP>&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 1,0*10<SUP>12</SUP>&nbsp; </FONT></P> </TD> </TR> <TR> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 15&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 1,0*10<SUP>12</SUP>&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 1,0*10<SUP>12</SUP>&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 1,0*10<SUP>12</SUP>&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 1,0*10<SUP>12</SUP>&nbsp; </FONT></P> </TD> </TR> <TR> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 18&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 1,0*10<SUP>12</SUP>&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 1,0*10<SUP>12</SUP>&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 1,0*10<SUP>12</SUP>&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 1,0*10<SUP>12</SUP>&nbsp; </FONT></P> </TD> </TR> <TR> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 21&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 1,0*10<SUP>12</SUP>&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 1,0*10<SUP>12</SUP>&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 1,0*10<SUP>12</SUP>&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 1,0*10<SUP>12</SUP>&nbsp; </FONT></P> </TD> </TR> <TR> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 24&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 1,0*10<SUP>12</SUP>&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 1,0*10<SUP>12</SUP>&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 1,0*10<SUP>12</SUP>&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 1,0*10<SUP>12</SUP>&nbsp; </FONT></P> </TD> </TR> </TABLE> </div> <MULTICOL GUTTER="39" COLS="2"> </MULTICOL>     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> <a name="Tabla_3">Tabla 3</a></FONT></P>     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> Crecimiento poblacional s&#233;sil para los ensayos realizados (E1 y  E2) en medio de cultivo inoculado con las cepas <I>D. desulfuricans</I> y <I>D. termitidis</I>&nbsp; </FONT></P>     <div align="center"> <TABLE cellspacing="1" width="580" border="1" id="table3"> <TR> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP" ROWSPAN="2">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> Tiempo (horas)</FONT></P> </TD> <TD VALIGN="TOP" COLSPAN="2">     <P ALIGN="CENTER" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0"> <FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> <I>D. desulfuricans</I></FONT></P>     <P ALIGN="CENTER" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0"> <FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> (UFC*/cm<SUP>2</SUP>)</FONT></P> </TD> <TD VALIGN="TOP" COLSPAN="2">     <P ALIGN="CENTER" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0"> <FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> <I>D. termitidis</I></FONT></P>     <P ALIGN="CENTER" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0"> <FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> (UFC*/cm<SUP>2</SUP>)</FONT></P> </TD> </TR> <TR> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> E1</FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> E2</FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> E1</FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> E2</FONT></P> </TD> </TR> <TR> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> &nbsp;&nbsp;0&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 0</FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 0</FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 0</FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 0</FONT></P> </TD> </TR> <TR> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> &nbsp;&nbsp;3&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 2,52*10<SUP>3</SUP>&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 1,30*10<SUP>3</SUP>&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 1,58*10<SUP>4</SUP>&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 1,65*10<SUP>4</SUP>&nbsp; </FONT></P> </TD> </TR> <TR> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> &nbsp;&nbsp;6&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 1,13*10<SUP>5</SUP>&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 5,70*10<SUP>4</SUP>&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 9,73*10<SUP>5</SUP>&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 9,85*10<SUP>5</SUP>&nbsp; </FONT></P> </TD> </TR> <TR> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> &nbsp;&nbsp;9&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 1,60*10<SUP>5</SUP>&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 6,90*10<SUP>4</SUP>&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 1,90*10<SUP>5</SUP>&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 1,99*10<SUP>5</SUP>&nbsp; </FONT></P> </TD> </TR> <TR> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 12&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 9,60*10<SUP>5</SUP>&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 8,90*10<SUP>5</SUP>&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 2,16*10<SUP>6</SUP>&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 3,50*10<SUP>6</SUP>&nbsp; </FONT></P> </TD> </TR> <TR> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 15&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 3,00*10<SUP>6</SUP>&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 2,21*10<SUP>6</SUP>&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 6,90*10<SUP>6</SUP>&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 9,10*10<SUP>6</SUP>&nbsp; </FONT></P> </TD> </TR> <TR> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 18&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 5,40*10<SUP>6</SUP>&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 4,30*10<SUP>6</SUP>&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 1,1<SUP>7</SUP>*10</FONT><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Bookman"><FONT COLOR="#1f1a17" FACE="Verdana"><SUP>7</SUP></FONT><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana">&nbsp; </FONT> </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 2,30*10<SUP>7</SUP>&nbsp; </FONT></P> </TD> </TR> <TR> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 21&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 1,60*10<SUP>7</SUP>&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 1,40*10<SUP>7</SUP>&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 2,40*10<SUP>7</SUP>&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 3,00*10<SUP>7</SUP>&nbsp; </FONT></P> </TD> </TR> <TR> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 24&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 2,70*10<SUP>7</SUP>&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 1,60*10<SUP>7</SUP>&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 1,00*10<SUP>7</SUP>&nbsp; </FONT></P> </TD> <TD WIDTH="120" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 1,30*10<SUP>7</SUP>&nbsp; </FONT></P> </TD> </TR> </TABLE> </div>     <blockquote> 	    <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana">* UFC: Unidades Formadoras de Colonia.</FONT></P> </blockquote> <MULTICOL GUTTER="39" COLS="2"> </MULTICOL> <MULTICOL GUTTER="39" COLS="2">     <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> <B>Comportamiento del potencial a circuito abierto&nbsp;</B> </FONT></P>     <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> Para medio de cultivo est&#233;ril la medici&#243;n fue realizada durante 6 horas,  y durante los primeros 40 minutos de exposici&#243;n se observ&#243; un ligero aumento  del potencial de 30 mV para luego estabilizarse en valores entre los &#150;717  y &#150;715 mV (<a href="#fig1">Figura 1</a>). Este mismo comportamiento fue observado en investigaciones  anteriores [10, 13], por lo que no se espera ning&#250;n proceso corrosivo apreciable.  De forma contraria, en el medio de cultivo inoculado para ambas cepas,  se aprecia la alteraci&#243;n de esta estabilidad al observarse cuatro fases  bien diferenciadas: disminuci&#243;n, aumento, estabilizaci&#243;n, disminuci&#243;n (<a href="#fig2">Figura  2</a>).</FONT></P>     <P ALIGN="center"><a name="fig1"> <img border="0" src="/img/fbpe/rtfiuz/v33n3/art02fig1.gif" width="529" height="259"></a></P>     
<P ALIGN="center"><a name="fig2"> <img border="0" src="/img/fbpe/rtfiuz/v33n3/art02fig2.gif" width="525" height="281"></a></P> </MULTICOL> <MULTICOL GUTTER="39" COLS="2">     
]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> Para el medio inoculado con ambas cepas, se detect&#243; durante las primeras  horas una ligera disminuci&#243;n del potencial. La <I>D. desulfuricans</I> logr&#243; alcanzar  potenciales m&#237;nimos en el orden de -775 mV a las 9 horas de exposici&#243;n,  mientras que la <I>D. termitidis</I> muestra sus valores m&#225;s activos, pr&#243;ximos  a los &#150;760 mV, entre las 3 y 6 horas. Posteriormente, para ambas cepas,  esta tendencia se invierte y los potenciales comienzan a aumentar hasta  alcanzar su estabilidad en &#150;597 mV y &#150;616 mV a las 12 horas para la <I>D.  desulfuricans</I> y la <I>D. termitidis</I> respectivamente, estabilidad que se mantiene  hasta las 18 horas cuando el potencial tiende a disminuir nuevamente pero  de una forma menos acentuada.</FONT></P>     <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> <B>Evaluaci&#243;n de la ca&#237;da &#243;hmica</B></FONT></P>     <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> Se puede apreciar en la <a href="#fig3">Figura 3</a> un constante incremento de  la resistencia óhmica para ambas bacterias a medida que se incrementa el tiempo  de duración de los ensayos, alcanzando un valor de 22,31 W a las 24 horas,  siendo la resistencia óhmica determinada para el medio de cultivo estéril de 8,4 </FONT> <FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Symbol"> W</FONT><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana">.</FONT></P>     <P ALIGN="center"><a name="fig3"> <img border="0" src="/img/fbpe/rtfiuz/v33n3/art02fig3.gif" width="554" height="253"></a></P> </MULTICOL> <MULTICOL GUTTER="39" COLS="2">     
<P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> <B>Evaluaci&#243;n de la velocidad de corrosi&#243;n por p&#233;rdida de peso</B></FONT></P>     <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> La p&#233;rdida de peso promedio para el medio de cultivo est&#233;ril en cupones  de hierro puro de 1 cm2 de &#225;rea expuesta fue de 0,35 mg en promedio a las  24 horas de exposici&#243;n. En la <a href="#fig4">Figura 4</a> se puede apreciar la p&#233;rdida de  peso para el medio de cultivo inoculado para ambas cepas.</FONT></P>     <P ALIGN="center"><a name="fig4"> <img border="0" src="/img/fbpe/rtfiuz/v33n3/art02fig4.gif" width="361" height="329"></a></P>     
<P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> Para la <I>D. desulfuricans</I> se presenta un aumento en los valores desde el  inicio del ensayo hasta las 12 horas; luego hasta las 18 horas, se aprecia  un valor de p&#233;rdida de peso casi constante con un valor promedio de 1,8  mg, para despu&#233;s aumentar nuevamente hasta 3,2 mg a las 24 horas de exposici&#243;n.  Para la <I>D. termitidis</I>, se puede apreciar el constante aumento de los valores  de p&#233;rdida de peso en el tiempo, mostrando una peque&#241;a estabilizaci&#243;n entre  las 12 y 15 horas no tan acentuada como la mostrada por la <I>D. desulfuricans</I>,  con una p&#233;rdida de peso promedio para los &#250;ltimos tiempos de 2,5 mg.</FONT></P>     <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> <B>Morfolog&#237;a de ataque</B></FONT></P>     <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> La observaci&#243;n bajo el MEB de los cupones de hierro puro expuestos al medio  de cultivo ATCC 1249 bajo condiciones anaer&#243;bicas, permiti&#243; observar la  no ocurrencia de da&#241;os significativos. En los cupones expuestos al medio  de cultivo inoculado, la observaci&#243;n con el MEB permiti&#243; detectar diferentes  morfolog&#237;as de ataque en las que se diferencia un ataque galv&#225;nico incipiente  durante las primeras horas del ensayo, producto de la presencia de compuestos  de sulfuro de hierro y un ataque microbiol&#243;gico propiamente dicho de forma  localizada que se hace m&#225;s notorio a medida que avanza el tiempo del ensayo.  Esta observaci&#243;n coincide con la morfolog&#237;a de ataque reportada en las  investigaciones previas realizadas en el Laboratorio de Corrosi&#243;n Microbiol&#243;gica  del CEC/LUZ [10, 13] y el mecanismo de MIC por SRB propuesto por Romero  [14] (<a href="#fig5">Figuras 5 y 6</a>).</FONT></P>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="center"><a name="fig5"> <img border="0" src="/img/fbpe/rtfiuz/v33n3/art02fig5.gif" width="550" height="375"></a></P>     
<P ALIGN="center"> <img border="0" src="/img/fbpe/rtfiuz/v33n3/art02fig6.gif" width="529" height="370"></P>     
<P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> <B>Evaluaci&#243;n de velocidad de corrosi&#243;n mediante t&#233;cnicas electroqu&#237;micas</B></FONT></P>     <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> La <a href="#fig7">Figura 7</a>, muestra los valores de velocidad de corrosi&#243;n, obtenidos para  el hierro expuesto a medio de cultivo est&#233;ril a trav&#233;s de las t&#233;cnicas  de polarizaci&#243;n potenciodin&#225;mica Tafel (tiempos de medici&#243;n seleccionados  seg&#250;n comportamiento del sistema en presencia de BSR), resistencia a la  polarizaci&#243;n e impedancia electroqu&#237;mica. El valor de la constante cin&#233;tica  B utilizada para calcular la velocidad de corrosi&#243;n a partir del valor  de Rp fue de 0,012 V/dec, calculado a partir de las pendientes de la curva  de polarizaci&#243;n Tafel para el hierro expuesto a medio de cultivo est&#233;ril  a 48 horas. El circuito equivalente usado para ajustar los datos de impedancia  fue el circuito simple de Randles debido a las caracter&#237;sticas observadas  en los diagramas de Nyquits y Bode.</FONT></P>     <P ALIGN="center"><a name="fig7"> <img border="0" src="/img/fbpe/rtfiuz/v33n3/art02fig7.gif" width="519" height="269"></a></P> </MULTICOL> <MULTICOL GUTTER="39" COLS="2"> </MULTICOL> <MULTICOL GUTTER="39" COLS="2">     
<P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> Las <a href="#fig8">Figuras 8 y 9</a>, muestran los valores de velocidad de corrosi&#243;n, obtenidos  para el hierro expuesto a medio de cultivo inoculado con las cepas <I>D. deslfuricans</I>  y <I>D. termitidis</I> respectivamente, a trav&#233;s de las t&#233;cnicas de polarizaci&#243;n  potenciodin&#225;mica Tafel, resistencia a la polarizaci&#243;n e impedancia electroqu&#237;mica,  esta &#250;ltima s&#243;lo aplicada a ensayos en medio inoculado con la cepa <I>D. desulfuricans</I>.  El valor de la constante cin&#233;tica B utilizada para calcular la velocidad  de corrosi&#243;n a partir del valor de Rp fue obtenido a partir de las pendientes  de la curva de polarizaci&#243;n Tafel para el hierro expuesto a medio de cultivo  inoculado para cada tiempo de exposici&#243;n. El circuito equivalente usado  para ajustar los datos de impedancia fue el circuito del Randles modificado.</FONT></P>     <P ALIGN="center"><a name="fig8"> <img border="0" src="/img/fbpe/rtfiuz/v33n3/art02fig8.gif" width="365" height="436"></a></P>     
<P ALIGN="center"> <img border="0" src="/img/fbpe/rtfiuz/v33n3/art02fig9.gif" width="570" height="304"></P>     
<P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> <B>Discusi&#243;n de resultados</B></FONT></P>     <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> <B>Evaluaci&#243;n de la velocidad de corrosi&#243;n</B></FONT></P>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> Dentro de las t&#233;cnicas utilizadas, se debe acotar que los resultados obtenidos  a trav&#233;s de la t&#233;cnica de p&#233;rdida de peso, comparados con la morfolog&#237;a  de ataque en el cup&#243;n, son altamente confiables por ser una t&#233;cnica directa  y sencilla, que no involucra asunciones ni aproximaciones. La &#250;nica consideraci&#243;n  que debe hacerse radica en el hecho de que los valores deben ser reportados  en unidades de peso perdido en el tiempo y no en unidades de velocidad  de corrosi&#243;n dado el car&#225;cter localizado del ataque causado las SRB [8,  10], lo que afecta igualmente la utilizaci&#243;n de las t&#233;cnicas electroqu&#237;micas  en el hecho de calcular velocidades de corrosi&#243;n uniforme en un sistema  donde el ataque es altamente localizado.</FONT></P> </MULTICOL> <MULTICOL GUTTER="39" COLS="2">     <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> De las <a href="#fig8">Figuras 8 y 9</a> se evidencia la marcada diferencia entre los valores  de velocidad de corrosi&#243;n en medio inoculado para las dos cepas evaluadas,  obtenidos a trav&#233;s de los distintos m&#233;todos empleados, aunque se evidencia  una semejanza en el comportamiento presentado entre los valores de velocidad  de corrosi&#243;n obtenidos a trav&#233;s de las t&#233;cnicas de p&#233;rdida de peso y polarizaci&#243;n Tafel, hecho no reflejado por las t&#233;cnicas de resistencia a la polarizaci&#243;n  e impedancia electroqu&#237;mica; los cuales muestran un progresivo aumento  en el tiempo, contrario a los reportados para la t&#233;cnica de resistencia  a la polarizaci&#243;n e impedancia. De forma directa, se define que la t&#233;cnica  electroqu&#237;mica que pareciera medir mejor la velocidad de corrosi&#243;n de los  sistemas evaluados es la polarizaci&#243;n Tafel. Este hecho puede ser explicado  considerando el aumento de la ca&#237;da &#243;hmica del sistema causado por el constante  desarrollo de la biopel&#237;cula, aparici&#243;n de diversos productos de corrosi&#243;n,  rompimiento de la pel&#237;cula de sulfuros de hierro, etc., la cual no puede  ser vencida por la t&#233;cnica de resistencia a la polarizaci&#243;n. Adicionalmente  a este hecho, investigadores en el &#225;rea [8-10] se&#241;alan que la presencia  de fen&#243;menos capacitivos en un proceso corrosivo, es una de las limitantes  para el uso de la t&#233;cnica de resistencia a la polarizaci&#243;n por evitar la  adecuada polarizaci&#243;n de la interfase.&nbsp; </FONT></P>     <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> <B>Diferenciaci&#243;n corrosiva  de la </B><I><B>D. desulfuricans</B></I><B> y </B><I><B>D. termitidis</B></I><B> en el tiempo&nbsp;</B> </FONT></P>     <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> Para la cepa <I>D. desulfuricans</I> es evidente que ocurre una modificaci&#243;n en  la cin&#233;tica del sistema entre las 12 y 18 horas de exposici&#243;n (<a href="#fig8">Figuras  8 y 9</a>), lo cual tambi&#233;n se refleja en el potencial por presentar valores  casi constantes con un ligero aumento del valor de la caida &#243;hmica del  sistema. Esto indica que tanto la formaci&#243;n de la biopel&#237;cula como de la  pel&#237;cula de sulfuros de hierro ha avanzado notablemente, sin llegar a brindar  una total protecci&#243;n. Esto es evidente dadas las velocidades de corrosi&#243;n  reportadas por la t&#233;cnica de polarizaci&#243;n Tafel para esta etapa del proceso,  las cuales muestran un descenso de la velocidad del corrosi&#243;n a partir  de las 9 horas hasta llegar a un m&#237;nimo a las 15 horas, donde se reporta  una p&#233;rdida de peso de 1,7 mg y una densidad de corriente de corrosi&#243;n  20,95 &#181;A/cm<SUP>2</SUP> (86,08 mdd) la cual todavia es una velocidad de corrosi&#243;n  apreciable para un sistema acuoso.&nbsp; </FONT></P>     <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> Este comportamiento es resaltado por Romero [14] en su propuesta mecan&#237;stica,  quien relaciona este estancamiento con el aumento del potencial a circuito  abierto, producto de la formaci&#243;n de una pel&#237;cula m&#225;s estable, compacta  y uniforme de productos de corrosi&#243;n conformada principalmente por pirita,  marcasita y grieguita, disminuyendo la velocidad de corrosi&#243;n general generada  por los productos de sulfuro de hierro. En esta etapa el ataque bacteriano  contin&#250;a a trav&#233;s de la acci&#243;n de las bacterias s&#233;siles ubicadas en colonias  aisladas por debajo de los productos de corrosi&#243;n y en contacto directo  con la l&#225;mina de hierro. A partir de las 18 horas y hasta el final del  ensayo a las 24 horas, la velocidad de corrosi&#243;n aumenta nuevamente, coincidiendo  esto con una ligera disminuci&#243;n del potencial a circuito abierto, por lo  que todo este comportamiento pareciera estar asociado a un proceso din&#225;mico  de formaci&#243;n y desprendimiento de la pel&#237;cula de sulfuro de hierro en conjunto  con una actividad metab&#243;lica importante.&nbsp; </FONT></P> </MULTICOL> <MULTICOL GUTTER="39" COLS="2">     <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> Ahora bien, para la <I>D. termitidis</I>, el comportamiento no es t&#225;n definido  como el presentado por la <I>D. desulfuricans</I>. La t&#233;cnica de polarizaci&#243;n  Tafel muestra de forma muy somera una estabilizaci&#243;n de la velocidad de  corrosi&#243;n del sistema entre las 12 y 18 horas de exposici&#243;n, hecho que  no es registrado por la t&#233;cnica de p&#233;rdida de peso, el cual muestra un  constante aumento entre los distintos tiempos de exposici&#243;n. Siguiendo  el mismo razonamiento aplicado para el medio inoculado con la <I>D. desulfuricans</I>,  este aumento en la velocidad de corrosi&#243;n puede ser relacionado con la  formaci&#243;n, desarrollo y rompimiento de la capa de sulfuros de hierro menos  estable que cubre la superficie del metal.&nbsp; </FONT></P>     <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> La actividad metab&#243;lica de las SRB a nivel de biopel&#237;cula, y la continua  excreci&#243;n de H<SUB>2</SUB>S causa el engrosamiento de la capa de sulfuros de hierro  y la variaci&#243;n en el tiempo del tipo de sulfuro formado, lo que conlleva  al a la formaci&#243;n de una pel&#237;cula parcialmente protectora y posteriormente  a su rompimiento, exponiendo el metal a condiciones altamente agresivas  que da lugar, adem&#225;s del ataque microbiol&#243;gico, a la aparici&#243;n de celdas  galv&#225;nicas, hecho que incrementa notablemente el proceso corrosivo.&nbsp; </FONT></P>     <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> Una mayor concentraci&#243;n de H<SUB>2</SUB>S a nivel de la biopel&#237;cula en sistemas inoculados  con la <I>D. termitidis,</I> puede explicar de una forma razonable la diferencia  en el comportamiento de ambas cepas, ya que tal como se explic&#243; el tipo  de sulfuro de hierro presente depende del pH y de la concentraci&#243;n del  i&#243;n sulfuro disponible para combinarse con el i&#243;n ferroso, por ende al  estar esta cepa en presencia de concentraciones mayores del i&#243;n sulfuro,  que los generados por la <I>D. desulfuricans</I>, es probable que la pel&#237;cula  de sulfuros de hierro no sea capaz de alcanzar la formaci&#243;n de sulfuros  estables y protectores, y por ello el constante aumento de las velocidades  de corrosi&#243;n, haciendo a esta cepa, bajo las condiciones de exposici&#243;n  fijadas, m&#225;s agresiva en comparaci&#243;n con la <I>D. desulfuricans</I>.&nbsp; </FONT></P>     <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> <B>Conclusiones&nbsp;</B> </FONT></P>     <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 1.&nbsp;La t&#233;cnica de p&#233;rdida de peso para evaluar MIC por SRB permiti&#243; evaluar  de forma directa y confiable el avance del proceso corrosivo y diferenciar  la agresividad corrosiva de cepas bacterianas, coincidiendo con el comportamiento  detectado a trav&#233;s del potencial de corrosi&#243;n y la morfolog&#237;a de ataque.&nbsp; </FONT></P>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 2.&nbsp;La morfolog&#237;a de ataque del hierro en presencia de cepas bacterianas de  SRB muestra dos tipos de ataque: uno galv&#225;nico producto de la naturaleza  cat&#243;dica de los sulfuros de hierro y otro altamente localizado en forma  de picaduras redondeadas que coalescen con el tiempo, causado por el contacto  directo de las colonias de SRB con la superficie met&#225;lica.&nbsp; </FONT></P>     <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 3.&nbsp;Los valores de velocidad de corrosi&#243;n obtenidos mediante la t&#233;cnica de  polarizaci&#243;n potenciodin&#225;mica Tafel coinciden con los de p&#233;rdida de peso  y morfolog&#237;a de ataque, al mostrar un aumento en el tiempo, hecho no reflejado  por las t&#233;cnicas de resistencia a la polarizaci&#243;n e impedancia electroqu&#237;mica.</FONT></P>     <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 4.&nbsp;De los resultados obtenidos a trav&#233;s de las t&#233;cnicas de polarizaci&#243;n Tafel  y el estudio de la morfolog&#237;a de ataque luego de 24 horas de exposici&#243;n,  se evidencia que la <I>D. termitidis</I> presenta mayor agresividad corrosiva  que la <I>D. desulfuricans</I> sobre el hierro.</FONT></P>     <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 5.&nbsp;En medios cargados con iones ferrosos y SRB, las t&#233;cnicas que permite de  una forma confiable evaluar la velocidad de corrosi&#243;n son la p&#233;rdida de  peso, morfolog&#237;a de ataque y la polarizaci&#243;n potenciodin&#225;mica Tafel.</FONT></P> </MULTICOL> <MULTICOL GUTTER="39" COLS="2">     <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> <B>Agradecimientos</B></FONT></P>     <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> Al FONACIT por financiar esta investigaci&#243;n a trav&#233;s del proyecto G-2000001606.</FONT></P>     <P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> <B>Referencias bibliogr&#225;ficas</B></FONT></P>     <!-- ref --><P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 1.&nbsp;Iverson W.P. y Olson G.J.: &#147;Problems related to SRB in the petroleum industry&#148;.  En: R. M. Atlas (ed), Petroleum Microbiology. Mc. Millan Publishing Company,  New York (1984), 619-653.</FONT>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=2375069&pid=S0254-0770201000030000200001&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 2.&nbsp;P&#233;rez H., R.: &#147;Predicci&#243;n de incrustaciones de carbonatos en l&#237;neas de  producci&#243;n de crudo&#148;. Trabajo de Especial de Grado. Divisi&#243;n de Postgrado  de la Facultad de Ingenier&#237;a, Universidad del Zulia, Maracaibo, Venezuela  (2001).</FONT>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=2375070&pid=S0254-0770201000030000200002&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 3.&nbsp;Brunt, K.D.: &#147;Biocide for the oil industry&#148;. En: E.C. Hill, J.L. Shennan  y R.J. Watkinson (Eds), Microbial problems in the offshore oil industry.  Institute of Petroleum, John Wiley &amp; Sons, Londres (2000), 201-208.</FONT>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=2375071&pid=S0254-0770201000030000200003&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 4.&nbsp;Donham, J.E.: &#147;Corrosion in petroleum production operations&#148;. En Metals  Handbook, Vol.13, Corrosion. 9na Ed. ASM International, Houston Texas (1987)  1233-1234.</FONT>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=2375072&pid=S0254-0770201000030000200004&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 5.&nbsp;Romero, M., Urdaneta, S., Barrientos, M. y Romero, G. &#147;Correlation Betwen  Desulfovibrio sessile growth and OCP Hydrogen Permeation, Corrosion Products  and Morphological Attack on Iron&#148;. Corrosion 2004 (Paper N&#186; 04576). New  Orleans-Luisiana-USA. (2004).</FONT>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=2375073&pid=S0254-0770201000030000200005&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 6.&nbsp;Andrew, L. et al.: &#147;Iron sulfides and sulfur species produced at hematite  surfaces in the presence of sulfate-reducing bacteria&#148;. Corrosion. Vol.  65, N&#186; 2 (2001) 223-235.</FONT>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=2375074&pid=S0254-0770201000030000200006&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 7.&nbsp;Videla, H., Swords, C. y Edyvean, R.: &#147;Corrosion products and biofilm interactions  in the SRB influenced corrosion of steel&#148;. Corrosion 2002, (Paper N&#186; 02557).  Houston, Texas: NACE Publication. (2002).</FONT>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=2375075&pid=S0254-0770201000030000200007&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 8.&nbsp;Dexter, S.C., Duquette, D.J., Siebert, O.W. y Videla, H.A.: &#147;Use and limitations  of electrochemical techniques for investigating microbial corrosion&#148;. Corrosion  Vol. 47 N&#186; 4 (1991) 308-314.</FONT>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=2375076&pid=S0254-0770201000030000200008&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 9.&nbsp;Cristiani, P.: &#147;Moder methods of monitoring biocorrosion. Electrochemical  monitoring&#148;. [on-line]. Biocor-European Summer School on Biologiocally  Influenced Corrosion., Julio 7-14 2002. Portsmouth, Inglaterra. Disponible  en:  <a href="http://www.corr-institute.se/english/Web_DT/presentations/PCristiani%202.pdf">www.corr-institute.se/english/Web_DT/presentations/PCristiani%202.pdf</a>.</FONT>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=2375077&pid=S0254-0770201000030000200009&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 10.&nbsp;Hilbert, L.R., Hemmingesen, T., Nielsen, L.V. y Richter, S.: &#147;When can  electrochemical techniques give reliable corrosion rates on carbon steel  in sulfide media?&#148; Corrosion 2005, (Paper N&#186; 05346). Houston, Texas: NACE  Publication. (2005).</FONT>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=2375078&pid=S0254-0770201000030000200010&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 11.&nbsp;Duque, Z., Chicote, E., Sarr&#243;, M. et al.: &#147;Corrosivity of H<SUB>2</SUB>S-producing  bacteria isolated from formation waters used in secondary crude-oil recovery&#148;.  Rev. T&#233;c. Ing. Univ. Zulia, Vol. 27, No.2 (2004) p.83-92.</FONT>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=2375079&pid=S0254-0770201000030000200011&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 12.&nbsp;ASTM Standard G1 &#147;Standard Practice for Preparing, Cleaning, and Evaluating  Corrosion Test Specimens&#148;. ASTM International, West Conshohocken, PA (1990).</FONT>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=2375080&pid=S0254-0770201000030000200012&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 13.&nbsp;Romero, M., Duque, Z., Rodr&#237;guez, L., et al.: &#147;Study of Microbiologicaly  Induced Corrosion by SRB on carb&#243;n steel using Hydrogen Permeation&#148;. Corrosion  2003 (Paper N&#186; 03550). San Antonio Texas-USA. (2003).</FONT>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=2375081&pid=S0254-0770201000030000200013&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="justify"><FONT COLOR="#1f1a17" SIZE="2" FACE="Verdana"> 14.&nbsp;Romero, M.: &#147;The Mechanism of SRB action in MIC based on sulfide Corrosion  and Iron Sulfide Corrosion Products&#148;. Corrosion 2005 (Paper N&#186; 05481) Houston  Texas-USA. (2005).</FONT>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=2375082&pid=S0254-0770201000030000200014&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --> ]]></body>
<back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<label>1</label><nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Iverson]]></surname>
<given-names><![CDATA[W.P.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Olson]]></surname>
<given-names><![CDATA[G.J]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[“Problems related to SRB in the petroleum industry”]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[Atlas]]></surname>
<given-names><![CDATA[R. M]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Petroleum Microbiology]]></source>
<year>1984</year>
<page-range>619-653</page-range><publisher-loc><![CDATA[New York ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Mc. Millan Publishing Company]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B2">
<label>2</label><nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Pérez H]]></surname>
<given-names><![CDATA[R]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Predicción de incrustaciones de carbonatos en líneas de producción de crudo]]></source>
<year></year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B3">
<label>3</label><nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Brunt]]></surname>
<given-names><![CDATA[K.D]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Biocide for the oil industry]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[Hill]]></surname>
<given-names><![CDATA[E.C]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Shennan]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.L]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Watkinson]]></surname>
<given-names><![CDATA[R.J]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Microbial problems in the offshore oil industry]]></source>
<year>2000</year>
<page-range>201-208</page-range><publisher-loc><![CDATA[Londres ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Institute of Petroleum, John Wiley & Sons]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B4">
<label>4</label><nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Donham]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.E]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Corrosion in petroleum production operations]]></article-title>
<source><![CDATA[Metals Handbook]]></source>
<year>1987</year>
<volume>13</volume>
<edition>9na</edition>
<page-range>1233-1234</page-range><publisher-loc><![CDATA[Houston^eTexas Texas]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[ASM International]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B5">
<label>5</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Romero]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Urdaneta]]></surname>
<given-names><![CDATA[S]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Barrientos]]></surname>
<given-names><![CDATA[M.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Romero]]></surname>
<given-names><![CDATA[G]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[“Correlation Betwen Desulfovibrio sessile growth and OCP Hydrogen Permeation, Corrosion Products and Morphological Attack on Iron”]]></article-title>
<source><![CDATA[Corrosion]]></source>
<year>2004</year>
<volume>2004</volume>
<numero>04576</numero>
<issue>04576</issue>
<publisher-loc><![CDATA[New Orleans ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B6">
<label>6</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Andrew]]></surname>
<given-names><![CDATA[L]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Iron sulfides and sulfur species produced at hematite surfaces in the presence of sulfate-reducing bacteria]]></article-title>
<source><![CDATA[Corrosion]]></source>
<year>2001</year>
<volume>65</volume>
<numero>2</numero>
<issue>2</issue>
<page-range>223-235</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B7">
<label>7</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Videla]]></surname>
<given-names><![CDATA[H]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Swords]]></surname>
<given-names><![CDATA[C.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Edyvean]]></surname>
<given-names><![CDATA[R]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[“Corrosion products and biofilm interactions in the SRB influenced corrosion of steel”]]></article-title>
<source><![CDATA[Corrosion]]></source>
<year>2002</year>
<volume>2002</volume>
<numero>02557</numero>
<issue>02557</issue>
<publisher-loc><![CDATA[Houston ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[NACE Publication]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B8">
<label>8</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Dexter]]></surname>
<given-names><![CDATA[S.C]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Duquette]]></surname>
<given-names><![CDATA[D.J]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Siebert]]></surname>
<given-names><![CDATA[O.W.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Videla]]></surname>
<given-names><![CDATA[H.A]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[“Use and limitations of electrochemical techniques for investigating microbial corrosion”]]></article-title>
<source><![CDATA[Corrosion]]></source>
<year>1991</year>
<volume>47</volume>
<numero>4</numero>
<issue>4</issue>
<page-range>308-314</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B9">
<label>9</label><nlm-citation citation-type="confpro">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Cristiani]]></surname>
<given-names><![CDATA[P]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Moder methods of monitoring biocorrosion: Electrochemical monitoring]]></source>
<year></year>
<conf-name><![CDATA[ Biocor-European Summer School on Biologiocally Influenced Corrosion]]></conf-name>
<conf-date>2002</conf-date>
<conf-loc>Portsmouth </conf-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B10">
<label>10</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Hilbert]]></surname>
<given-names><![CDATA[L.R]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Hemmingesen]]></surname>
<given-names><![CDATA[T]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Nielsen]]></surname>
<given-names><![CDATA[L.V.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Richter]]></surname>
<given-names><![CDATA[S]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[“When can electrochemical techniques give reliable corrosion rates on carbon steel in sulfide media?”]]></article-title>
<source><![CDATA[Corrosion]]></source>
<year>2005</year>
<volume>2005</volume>
<numero>05346</numero>
<issue>05346</issue>
<publisher-loc><![CDATA[Houston ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[NACE Publication]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B11">
<label>11</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Duque]]></surname>
<given-names><![CDATA[Z]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Chicote]]></surname>
<given-names><![CDATA[E]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Sarró]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Corrosivity of H2S-producing bacteria isolated from formation waters used in secondary crude-oil recovery]]></article-title>
<source><![CDATA[Rev. Téc. Ing. Univ. Zulia]]></source>
<year>2004</year>
<volume>27</volume>
<numero>2</numero>
<issue>2</issue>
<page-range>83-92</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B12">
<label>12</label><nlm-citation citation-type="book">
<collab>ASTM Standard G1</collab>
<source><![CDATA[Standard Practice for Preparing, Cleaning, and Evaluating Corrosion Test Specimens]]></source>
<year>1990</year>
<publisher-loc><![CDATA[West Conshohocken^ePA PA]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[ASTM International]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B13">
<label>13</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Romero]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Duque]]></surname>
<given-names><![CDATA[Z]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Rodríguez]]></surname>
<given-names><![CDATA[L]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Study of Microbiologicaly Induced Corrosion by SRB on carbón steel using Hydrogen Permeation]]></article-title>
<source><![CDATA[Corrosion]]></source>
<year>2003</year>
<volume>2003</volume>
<numero>03550</numero>
<issue>03550</issue>
<publisher-loc><![CDATA[San Antonio ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B14">
<label>14</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Romero]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[The Mechanism of SRB action in MIC based on sulfide Corrosion and Iron Sulfide Corrosion Products]]></article-title>
<source><![CDATA[Corrosion]]></source>
<year>2005</year>
<volume>2005</volume>
<numero>05481</numero>
<issue>05481</issue>
<publisher-loc><![CDATA[Houston ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
