<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>0367-4762</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Gaceta Médica de Caracas]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[Gac Méd Caracas]]></abbrev-journal-title>
<issn>0367-4762</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[ATEPROCA]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S0367-47622002000300007</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Fibrinógeno sérico en angina inestable como predictor de progresión a infarto agudo del miocardio]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Boscan]]></surname>
<given-names><![CDATA[Ana]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A01"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Nuñez-González]]></surname>
<given-names><![CDATA[María N]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A01"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Nuñez-González]]></surname>
<given-names><![CDATA[José]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A02"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Nuñez-Molero]]></surname>
<given-names><![CDATA[Marco]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A01"/>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="A01">
<institution><![CDATA[,Universidad del Zulia Facultad de Medicina Nivel Especialidad Hospital Central Dr Urquinaona]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
</aff>
<aff id="A02">
<institution><![CDATA[,Universidad del Zulia Escuela de Medicina Catedra de Inmunologia]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>07</month>
<year>2002</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>07</month>
<year>2002</year>
</pub-date>
<volume>110</volume>
<numero>3</numero>
<fpage>338</fpage>
<lpage>342</lpage>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://ve.scielo.org/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S0367-47622002000300007&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://ve.scielo.org/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S0367-47622002000300007&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://ve.scielo.org/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S0367-47622002000300007&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="es"><p><![CDATA[Con el presente trabajo se pretendió demostrar que los niveles séricos de fibrinógeno ayudan a predecir la ocurrencia de infarto del miocardio en pacientes con angina inestable. La población estuvo conformada por los pacientes con diagnóstico de angina inestable que acudieron al Hospital Central Dr. Urquinaona de Maracaibo. A una muestra de sesenta pacientes escogidos al azar, de ambos sexos y con una edad mayor o igual a cuarenta años, se les descartó al ser ingresados infarto del miocardio según los criterios de la Organización Mundial de la Salud. Se formaron dos grupos según la evolución clínica: grupo A, pacientes con angina inestable y grupo B, pacientes que desarrollaron infarto del miocardio. Se determinaron los niveles séricos de fibrinógeno y CPK-MB al ingreso, a las 24, 48 y 72 horas de evolución (tomas Nº 1, 2, 3 y 4 respectivamente). El análisis estadístico se realizó mediante la t de Student, la prueba de Chi cuadrado y el test de correlación de Pearson según correspondiera. El grupo B presentó niveles séricos de fibrinógeno, colesterol y recuento plaquetario significativamente elevados (P< 0,0001). En dicho grupo, la elevación de la CPK-MB en las tomas Nº 2, 3 y 4 fue significativa (P< 0,0001). De igual forma presentaron niveles elevados de fibrinógeno en todas las tomas (P< 0,05). Hubo correlación positiva significante entre el fibrinógeno y la CPK-MB (r= 0,663, P< 0,0001). Queda claro que la elevación del fibrinógeno al inicio del dolor precordial es un factor de riesgo independiente que indica la evolución de la angina inestable hacia el infarto del miocardio, por lo cual se puede considerar como predictor de evento coronario adverso. El fibrinógeno se elevó primero que la CPK-MB circunstancia que determina su posible uso como marcador pronóstico de infarto del miocardio en pacientes con angina inestable. Esta posible función como herramienta pronóstica debería confirmarse con estudios que incluyan mayor número de pacientes.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[In onder to demonstrate that the serum measurements of fibrinogen help to predict the ocurrence of myocardial infarction in patients with unstable angina, sixty patients with diagnosis of unstable angina that went to Hospital Central Dr. Urquinaona in Maracaibo were studied. Myocardial infarction was discarded according to the approaches of the OMS. Two groups were formed according to the clinical evolution: group A, patients with unstable angina and Group B, patients who developed myocardial infarction. The serum measurements of fibrinogen and CPK-MB were determined at 6, 24, 48 and 72 hours of evolution (samples 1, 2, 3 and 4 respectively). The statistical analysis was carried out by means of the Student "t", Chi square and the test of correlation of Pearson as it corresponded. The group B represented fibrinogen, cholesterol and platelet counts significantly higher (P< 0.0001). In this group, the elevation of the CPK-MB in the samples 2,3 and 4 were significant higher (P< 0.0001). Equally they presented high levels of fibrinogen in all the samples (P< 0.05). There was positive correlation between the fibrinogen and the CPK-MB (r= 0.663, P< 0.0001). It is clear that the elevation of the fibrinogen to the beginning of the chest pain is a factor of independent risk that indicates the evolution of the unstable angina toward myocardial infarction, you can consider as predictor of adverse coronary event. The fibrinogen rose first that the CPK-MB circumstance that determines its possible use as prognostic marker of myocardial infarction in patient with unstable angina. This possible function as prognostic tool should be confirmed with studies that include more number of patients.]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="es"><![CDATA[Angina instable]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[Infarto agudo del miocardio]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[Fibrinógeno]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Fibrinogen]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Unstable angina]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Myocardial infarction]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><body><![CDATA[ <P ALIGN="CENTER"><font size="4"><font face="Times New Roman">Fibrin&oacute;geno s&eacute;rico en angina inestable como predictor</font> <FONT face="Times New Roman">de progresi&oacute;n a infarto agudo del miocardio. </FONT></font> </P>     <P ALIGN="CENTER"><FONT face="Times New Roman" size=3>Drs. Ana Boscan*, Mar&iacute;a N Nu&ntilde;ez-Gonz&aacute;lez*, Jos&eacute; Nu&ntilde;ez-Gonz&aacute;lez**, Marco Nu&ntilde;ez-Molero*</FONT></P>     <P ALIGN="left"><FONT face="Times New Roman" size=3>*Programa de Posgrado en Medicina Interna, Nivel Especialidad- Hospital Central Dr. Urquinaona, Facultad de Medicina de la Universidad del Zulia.</FONT></P>     <P><FONT face="Times New Roman" size=3>**C&aacute;tedra de Inmunolog&iacute;a, Escuela de Medicina de la Universidad del Zulia.</FONT></P>     <P><B><font face="Times New Roman" size="3">RESUMEN</font></P> </B>    <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">Con el presente trabajo se pretendi&oacute; demostrar que los niveles s&eacute;ricos de fibrin&oacute;geno ayudan a predecir la ocurrencia de infarto del miocardio en pacientes con angina inestable.  La poblaci&oacute;n estuvo conformada por los pacientes con diagn&oacute;stico de angina inestable que acudieron al Hospital Central Dr. Urquinaona de Maracaibo.  A una muestra de sesenta pacientes escogidos al azar, de ambos sexos y con una edad mayor o igual a cuarenta a&ntilde;os, se les descart&oacute; al ser ingresados infarto del miocardio seg&uacute;n los criterios de la Organizaci&oacute;n Mundial de la Salud.  Se formaron dos grupos seg&uacute;n la evoluci&oacute;n cl&iacute;nica: grupo A, pacientes con angina inestable y grupo B, pacientes que desarrollaron infarto del miocardio.  Se determinaron los niveles s&eacute;ricos de fibrin&oacute;geno y  CPK-MB al ingreso, a las 24, 48 y 72 horas de evoluci&oacute;n (tomas Nº 1, 2, 3 y 4 respectivamente).  El an&aacute;lisis estad&iacute;stico se realiz&oacute; mediante la t de Student, la prueba de Chi cuadrado y el test de correlaci&oacute;n de Pearson seg&uacute;n correspondiera.  El grupo B present&oacute; niveles s&eacute;ricos de fibrin&oacute;geno, colesterol y recuento  plaquetario significativamente elevados (P&lt; 0,0001).  En dicho grupo, la elevaci&oacute;n de la CPK-MB en las tomas Nº 2, 3 y 4 fue significativa (P&lt; 0,0001).  De igual forma presentaron niveles elevados de fibrin&oacute;geno en todas las tomas (P&lt; 0,05).  Hubo correlaci&oacute;n positiva significante entre el fibrin&oacute;geno y la CPK-MB (r= 0,663, P&lt; 0,0001).  Queda claro que la elevaci&oacute;n del fibrin&oacute;geno al inicio del dolor precordial es un factor de riesgo independiente que indica la evoluci&oacute;n de la angina inestable hacia el infarto del miocardio, por lo cual se puede considerar como predictor de evento coronario adverso.   El fibrin&oacute;geno se elev&oacute; primero que la CPK-MB circunstancia que determina su posible uso como marcador pron&oacute;stico de infarto del miocardio en pacientes con angina inestable.   Esta posible funci&oacute;n como herramienta pron&oacute;stica deber&iacute;a confirmarse con estudios que incluyan mayor n&uacute;mero de pacientes.</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3"><b>Palabras clave: </b> Angina instable.  Infarto agudo del miocardio.  Fibrin&oacute;geno.</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><B><font face="Times New Roman" size="3">SUMMARY</font></P> </B>    <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">In onder to demonstrate that the serum measurements of fibrinogen help to predict the ocurrence of myocardial infarction in patients with unstable angina, sixty patients with diagnosis of unstable angina that went to Hospital Central Dr. Urquinaona in Maracaibo were studied. Myocardial infarction was discarded according to the approaches of the OMS.  Two groups were formed according to the clinical evolution: group A, patients with unstable angina and Group B, patients who developed myocardial infarction.  The serum measurements of fibrinogen and CPK-MB were determined at 6, 24, 48 and 72 hours of evolution (samples 1, 2, 3 and 4 respectively).  The statistical analysis was carried out by means of the Student &quot;t&quot;, Chi square and the test of correlation of Pearson as it corresponded.  The group B represented fibrinogen, cholesterol and platelet counts significantly higher (P&lt; 0.0001).  In this group, the elevation of the CPK-MB in the samples 2,3 and 4 were significant higher (P&lt; 0.0001).  Equally they presented high levels of fibrinogen in all the samples (P&lt; 0.05).  There was positive correlation between the fibrinogen and the CPK-MB (r= 0.663, P&lt; 0.0001).  It is clear that the elevation of the fibrinogen to the beginning of the chest pain is a factor of independent risk that indicates the evolution of the unstable angina toward myocardial infarction, you can consider as predictor of adverse coronary event.  The fibrinogen rose first that the CPK-MB circumstance that determines its possible use as prognostic marker of myocardial infarction in patient with unstable angina.  This possible function as prognostic tool should be confirmed with studies that include more number of patients.</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3"><b>Key words: </b> Fibrinogen.  Unstable angina.  Myocardial infarction.</font></P>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="JUSTIFY"><B><font face="Times New Roman" size="3">INTRODUCCI&Oacute;N</font></P> </B>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">La angina inestable (AI) es un s&iacute;ndrome isqu&eacute;mico agudo ubicado entre la angina estable y el infarto agudo del miocardio (IAM), siendo una de las formas m&aacute;s peligrosas de la enfermedad coronaria.  Esta forma de cardiopat&iacute;a isqu&eacute;mica representa un alto riesgo para el IAM y/o muerte s&uacute;bita (1,2).  Los conceptos actuales sobre la g&eacute;nesis de la aterosclerosis y la iniciaci&oacute;n de los eventos cl&iacute;nicos que llevan a isquemia del miocardio involucran entre otros a la hipertensi&oacute;n arterial, la dislipidemia y los factores de coagulaci&oacute;n (3).</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">Seg&uacute;n el Ministerio de Salud y Desarrollo Social (MSDS), en nuestro pa&iacute;s la tasa de mortalidad por enfermedades cardiovasculares se ha mantenido en franco ascenso desde 1959, sumando en conjunto con los accidentes cerebrovasculares el 29,6 % de la mortalidad por todas las causas para 1993 (4).  En un intento para mejorar la predicci&oacute;n del futuro IAM, diversos estudios epidemiol&oacute;gicos han explorado una serie de nuevos factores de riesgo para enfermedad coronaria.  De esos factores, los que m&aacute;s atenci&oacute;n han recibido son: niveles de lipoprote&iacute;nas, niveles de homociste&iacute;na, funci&oacute;n fibrinol&iacute;tica (niveles de activador tisular del plasmin&oacute;geno y ant&iacute;genos inhibidores del activador del plasmin&oacute;geno) y los marcadores inflamatorios, tales como; fibrin&oacute;geno y prote&iacute;na C- reactiva (2).</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">El fibrin&oacute;geno es una prote&iacute;na plasm&aacute;tica la cual es clivada para generar fibrina y participa en la agregaci&oacute;n plaquetaria, es tambi&eacute;n un reactante de fase aguda que se eleva despu&eacute;s del IAM y en otros estados inflamatorios agudos y cr&oacute;nicos (1).</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">Extensos datos epidemiol&oacute;gicos, cl&iacute;nicos y fisiol&oacute;gicos incriminan al fibrin&oacute;geno en la evoluci&oacute;n de la enfermedad cardiovascular (5-11).  Niveles elevados del mismo se han asociado con mal pron&oacute;stico en pacientes con AI y tienen una gran influencia sobre la enfermedad ateroescler&oacute;tica que involucra la vasculatura coronaria, cerebral y perif&eacute;rica.  Asimismo, Arocha-Pi&ntilde;ango y col. (3) informan que el fibrin&oacute;geno y otros factores de la coagulaci&oacute;n est&aacute;n relacionados con el fen&oacute;meno tromb&oacute;tico, en asociaci&oacute;n con un aumento del riesgo de padecer IAM.</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">Debido a que la determinaci&oacute;n de los niveles s&eacute;ricos de fibrin&oacute;geno es un procedimiento sencillo y econ&oacute;mico, aunado al elevado costo de la determinaci&oacute;n bioqu&iacute;mica de los nuevos marcadores de riesgo cardiovascular, con el presente trabajo se pretendi&oacute; demostrar que los niveles elevados de fibrin&oacute;geno pueden ayudar a predecir la ocurrencia de IAM en pacientes con AI.</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><B><font face="Times New Roman" size="3">MATERIALES Y M&Eacute;TODOS</font></B></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">Se realiz&oacute; una investigaci&oacute;n prospectiva, no experimental, correlacional, en la cual la poblaci&oacute;n estuvo conformada por los pacientes con diagn&oacute;stico de AI que acudieron al &aacute;rea de emergencia de adultos del Hospital Central Dr. Urquinaona de Maracaibo y que fueron ingresados en las salas de Medicina Interna o a la Unidad de Cuidados Intensivos, cuando presentaron dolor precordial con m&aacute;s de 6 horas de evoluci&oacute;n.</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">La muestra estuvo conformada por sesenta pacientes escogidos al azar, de ambos sexos y con una edad mayor o igual a cuarenta a&ntilde;os, a quienes se les descart&oacute; IAM al ser ingresados, seg&uacute;n los criterios de la Organizaci&oacute;n Mundial de la Salud: cl&iacute;nica sugestiva, determinaci&oacute;n enzim&aacute;tica de creatinin fosfokinasa fracci&oacute;n MB (CPK-MB), deshidrogenasa l&aacute;ctica (DHL) y de transaminasa glut&aacute;mico oxalac&eacute;tica (TGO); y monitoreo electrocardiogr&aacute;fico (1).</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">Los pacientes fueron divididos en dos grupos dependiendo de la evoluci&oacute;n cl&iacute;nica de los mismos tras su ingreso; grupo A, pacientes con AI que se mantuvieron con ese diagn&oacute;stico y grupo B, pacientes que desarrollaron IAM.  Se determinaron los niveles s&eacute;ricos de fibrin&oacute;geno y de CPK-MB al momento del ingreso, a las 24, 48 y 72 horas de evoluci&oacute;n (tomas Nº 1, 2, 3 y 4 respectivamente).</font></P>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">A estos pacientes se les extrajo 2,5 cm<sup>3</sup> de sangre y se depositaron en un tubo con citrato el cual se transport&oacute; al laboratorio donde se dosific&oacute; el fibrin&oacute;geno con la t&eacute;cnica de Parfenteajv modificada la cual se describe a continuaci&oacute;n: a un pool de plasma normal, se le practicaron diluciones en suero salino, en 100-75-50 y 25 %.  Las diferentes concentraciones se hicieron en duplicados; a la primera se le determin&oacute; la cantidad de fibrin&oacute;geno, seg&uacute;n procedimiento de Van Slike.  Al segundo duplicado, se le verific&oacute; la lectura, mediante m&eacute;todo de Parfenteajv en un fotocolor&iacute;metro Kett usando filtro verde (540 milimicras).  Se confeccion&oacute; una curva en papel milimetrado, oponiendo los valores de fibrin&oacute;geno consignados seg&uacute;n Van Slike, contra las lecturas proporcionadas de las respectivas concentraciones del plasma agregado al l&iacute;quido Parfenteajv.</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">Luego se tomaron 2 tubos de Klett, el N° 1: 5 mL de soluci&oacute;n de Parfenteajv y el N° 2: 2,5 mL de Parfenteajv + 0,5 ml de plasma a investigar.  Se mezcl&oacute; por inversi&oacute;n y se esper&oacute; por 3 minutos.  En un fotocolor&iacute;metro de Klett, utilizando filtro verde, se us&oacute; el tubo N° 1 como blanco y se ley&oacute; el tubo N° 2.  Se traslad&oacute; la lectura a la curva obtenida en las concentraciones diferentes efectuadas con Parfenteajv y verificar la concentraci&oacute;n de fibrin&oacute;geno por 100 ml de sangre.  Los valores normales son equiparables a los obtenidos con el m&eacute;todo cl&aacute;sico (VN= 200-400 mg/mL).</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">Los resultados se presentan como frecuencias absolutas, frecuencias relativas, promedio y desviaci&oacute;n est&aacute;ndar (<img src="/img/fbpe/gmc/v110n3/letra-x.gif" align="bottom" width="17" height="20">± DE).  El an&aacute;lisis estad&iacute;stico se realiz&oacute; mediante el programa Graph Pad PRISM 3,0, utilizando la t de Student, la prueba de Chi cuadrado y el test de correlaci&oacute;n de Pearson seg&uacute;n corresponda (12).  El nivel de significancia fue del 0,05.</font></P>     
<P ALIGN="JUSTIFY"><B><font face="Times New Roman" size="3">RESULTADOS</font></B></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">El <a href="#cuadr1"> Cuadro 1</a> muestra la caracter&iacute;sticas generales de la muestra.  No hubo diferencias significantes entre ambos grupos con respecto a la edad; en relaci&oacute;n al sexo, hubo una diferencia significante entre ambos grupos (P &lt; 0,05), con predominio del sexo femenino en el grupo A y del masculino para el B.  La menopausia fue el factor de riesgo estad&iacute;sticamente significante en el grupo A (P&lt; 0,05), mientras que la dislipidemia  lo que fue en el grupo B.</font></P>     <P ALIGN="center"><font face="Times New Roman" size="3"><b><a name="cuadr1"></a>Cuadro 1</b></font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">Caracter&iacute;sticas generales de la muestra</font></P>     <div align="center">       <center> <TABLE BORDER="1" CELLSPACING=2 BORDERCOLOR="#008000" CELLPADDING=4 WIDTH=598> <TR><TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">&nbsp;</TD> <TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">Grupo A    ]]></body>
<body><![CDATA[<br> (n = 43)</font></TD> <TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">Grupo B    <br> (n = 17)</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">Edad (a&ntilde;os) (<img src="/img/fbpe/gmc/v110n3/letra-x.gif" align="bottom" width="17" height="20"> ± DE)</font></TD> <TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     
<P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">54,81 ± 1,64</font></TD> <TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">52,18 ± 2,08</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP"> <font face="Times New Roman" size="3">Sexo (%)</font></TD> <TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP"> &nbsp;</TD> <TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP"> &nbsp;</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">Femenino</font></TD> <TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">69,77 *</font></TD> <TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">23,53</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">Masculino</font></TD> <TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">30,23</font></TD> <TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">76,47</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">Antecedentes (%)</font></TD> <TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">&nbsp;</TD> <TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">&nbsp;</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">HTA</font></TD> <TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">72,23</font></TD> <TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">64,68</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">Diabetes</font></TD> <TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">11,65</font></TD> <TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">11,76</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">Tabaquismo</font></TD> <TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">62,91</font></TD> <TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">52,92</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">Alcoholismo</font></TD> <TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">37,28</font></TD> <TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">58,80</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">Sedentarismo</font></TD> <TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">39,61</font></TD> <TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">64,68</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">Menopausia</font></TD> <TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">62,91*</font></TD> <TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">11,76</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">TRH</font></TD> <TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">13,98</font></TD> <TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">&nbsp;</TD> </TR> <TR><TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">Dislipidemia</font></TD> <TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">27,96</font></TD> <TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">64,68 *</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">Infarto antiguo</font></TD> <TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">13,98</font></TD> <TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">35,28</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">Obesidad</font></TD> <TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">20,97</font></TD> <TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">29,40</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">ECV</font></TD> <TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">2,33</font></TD> <TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">17,64</font></TD> </TR> </TABLE>    </center> </div>     <P ALIGN="JUSTIFY" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0"><font face="Times New Roman" size="1">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</font><font face="Times New Roman" size="2"> * P &lt; 0,05</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0"><font face="Times New Roman" size="2">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; HTA: Hipertensión arterial esencial.</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0"><font face="Times New Roman" size="2">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; THR : Terapia de reemplazo hormonal.</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0"><font face="Times New Roman" size="2">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; ECV: Enfermedad cerebrovascular.</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">En el <a href="#cuadr2"> Cuadro 2</a> se muestran los valores de algunas variables bioqu&iacute;micas al ingreso.  El grupo B present&oacute; niveles s&eacute;ricos de fibrin&oacute;geno, colesterol y recuento plaquetario significativamente elevados (P&lt; 0,0001).</font></P>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3"><b><a name="cuadr2"></a>Cuadro 2</b></font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">Variables bioqu&iacute;micas de los pacientes al ingreso</font></P>     <div align="center">       <center> <TABLE BORDER="1" CELLSPACING=2 BORDERCOLOR="#008000" CELLPADDING=4 WIDTH=598> <TR><TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">&nbsp;</TD> <TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">Grupo A</font></TD> <TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">Grupo B</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">Fibrin&oacute;geno</font></TD> <TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">315 ± 20,85</font></TD> <TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">679,8 ± 46,06 *</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">Cuenta blanca</font></TD> <TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">8 679 ± 495</font></TD> <TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">10 520± 1,177</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">Plaquetas</font></TD> <TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">236 300 ± 9,281</font></TD> <TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">375 900 ± 43,510 *</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">Triglic&eacute;ridos</font></TD> <TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">216,4 ± 22,12</font></TD> <TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">234,1 ± 20,81</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">Colesterol</font></TD> <TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">216,8 ± 11,4</font></TD> <TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">350,5 ± 36,27 *</font></TD> </TR> </TABLE>    </center> </div>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">*P&lt; 0,0001.</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">En la <a href="#fig1"> Figura 1</a> se muestra la evoluci&oacute;n por horas de los niveles de fibrin&oacute;geno en ambos grupos.  Se observa que los pacientes con AI, el nivel de fibrin&oacute;geno permanece constante desde el ingreso en adelante.  Mientras que los pacientes con AI que evolucionan hacia IAM, presentan niveles elevados de fibrin&oacute;geno desde el ingreso que van en ascenso a medida que transcurren las horas, con significancia estad&iacute;stica (P&lt; 0,05) en todas las tomas.</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><a name="fig1"></a></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3"><IMG SRC="/img/fbpe/gmc/v110n3/image13.gif" WIDTH=450 HEIGHT=313></font></P>     
<P ALIGN="JUSTIFY" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0"><font face="Times New Roman" size="3">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; * P &lt; 0,05</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0"><font face="Times New Roman" size="3">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <b>Figura 1.</b>  Evoluci&oacute;n de los niveles de fibrin&oacute;geno.</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">En la <a href="#fig2"> Figura 2</a> se muestra la evoluci&oacute;n en horas de los niveles de la CPK-MB.  En el grupo A, estos niveles se mantuvieron estables dentro del rango de la normalidad tomado en este estudio (0-16 U/L) desde el momento del ingreso hasta las 72 horas de evoluci&oacute;n inclusive.  Por el contrario, en el grupo B los niveles de CPK-MB comienzan a elevarse luego de 6 horas del comienzo del dolor precordial, hacen una elevaci&oacute;n pico a las 12 horas, se mantienen en ascenso hasta las 48 horas de evoluci&oacute;n, cuando comienzan a declinar.  En el grupo B, la elevaci&oacute;n de la CPK-MB en las tomas Nº 2, 3 y 4 fue significativa (P&lt; 0,0001).  Se encontr&oacute; un coeficiente de correlaci&oacute;n de 0,663 (P&lt; 0,0001) entre los valores de fibrin&oacute;geno y de CPK-MB.</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><a name="fig2"></a></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3"><IMG SRC="/img/fbpe/gmc/v110n3/image14.gif" WIDTH=450 HEIGHT=325></font></P>     
]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="JUSTIFY" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0"><font face="Times New Roman" size="3">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; * P &lt; 0,001</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0"><font face="Times New Roman" size="3">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<b>&nbsp; Figura 2.</b>  Evoluci&oacute;n de los niveles de CPK.</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">La elevaci&oacute;n del fibrin&oacute;geno, desde el momento del ingreso, en pacientes con AI como indicador de progresi&oacute;n a IAM tuvo una sensibilidad de 94 % y  una especificidad de 68 %.  El valor predictivo positivo fue de 0,59 y el valor predictivo negativo de 0,97.</font></P> <B>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">DISCUSI&Oacute;N</font></P> </B>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">El IAM ocurre entre personas que no tienen los factores de riesgo tradicionales y es por ello, que a nivel mundial se realizan estudios epidemiol&oacute;gicos que tratan de proporcionar perfiles de laboratorio de utilidad cl&iacute;nica que ayuden a identificar a las personas que tienen riesgo de padecer tales fen&oacute;menos cardiovasculares adversos, como IAM (13).</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">En este estudio la edad promedio de la muestra estuvo entre los 50 y 55 a&ntilde;os de edad y esto concuerda con las estad&iacute;sticas reportadas por el MSDS (4) en las cuales las enfermedades cardiovasculares efectan a los mayores de 40 a&ntilde;os de edad.  Se verific&oacute; predominio significativo del sexo femenino (P&lt; 0,05) en el grupo con AI y del sexo masculino en el grupo con IAM (P&lt; 0,05), lo cual se corresponde con lo reportado por Kannel y col. (6).</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">De las 34 mujeres que integraron este estudio, s&oacute;lo 6 recib&iacute;an terapia de reemplazo hormonal y ninguna evolucion&oacute; hacia IAM, hecho que concuerda con Kuller (14), quien reporta que este tipo de tratamiento disminuye el riesgo de trombosis y al mismo tiempo revierte la elevaci&oacute;n de fibrin&oacute;geno que condiciona la menopausia.</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">Se observ&oacute; que los pacientes con AI y niveles elevados de fibrin&oacute;geno, recuento plaquetario y colesterol al ingreso, evolucionaron hacia IAM.  Esta situaci&oacute;n confirma numerosos trabajos en pacientes cardi&oacute;patas que concluyen que niveles elevados de fibrin&oacute;geno son predictores de eventos adversos tales como AI, IAM y enfermedad cerebrovascular (5,7,8-11), lo cual es explicado por Kannel (6) por la contribuci&oacute;n independiente que para la enfermedad cardiovascular ateroescler&oacute;tica tienen fibrin&oacute;geno.  Es de vital importancia la determinaci&oacute;n de sus niveles s&eacute;ricos, ya que estos pueden reflejar la cuant&iacute;a del da&ntilde;o ateroescler&oacute;tico vascular.</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">Con este trabajo se establece que el nivel s&eacute;rico elevado de fibrin&oacute;geno al inicio del dolor precordial en pacientes portadores de cardiopat&iacute;a isqu&eacute;mica, es un factor de riesgo independiente que indica la evoluci&oacute;n de AI hacia IAM, por lo cual se puede considerar como predictor de evento coronario adverso.</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">El fibrin&oacute;geno se eleva antes que la CPK-MB o aumenta a&uacute;n m&aacute;s si previamente est&aacute; elevado en pacientes con AI que luego progresan a IAM, circunstancia que determina su posible uso como marcador pron&oacute;stico de IAM en pacientes con AI.  Esta posible funci&oacute;n como herramienta pron&oacute;stica deber&iacute;a confirmarse con estudios que incluyan mayor n&uacute;mero de pacientes.</font></P>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">Con esto, debe crecer el inter&eacute;s en el concepto de que los niveles de fibrin&oacute;geno pueden y deben ser usados para identificar a pacientes en alto riesgo para padecer eventos cardiovasculares adversos como IAM y que las intervenciones para disminuir los niveles de fibrin&oacute;geno pueden disminuir el riesgo de complicaciones.</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><B><font face="Times New Roman" size="3">REFERENCIAS</font></P> </B><FONT FACE="Times" SIZE=2>  </FONT>    <!-- ref --><P ALIGN="JUSTIFY"><FONT face="Times New Roman" size=3>1. Almeida D, Brandi S.  Manual de Cardiolog&iacute;a Cl&iacute;nica.  Tomo 1. 2ª edici&oacute;n. Caracas: Universidad Central de Venezuela.  Consejo de Desarrollo Cient&iacute;fico y Human&iacute;stico.  Fondo Andr&eacute;s Bello; 1995. </FONT>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=2711579&pid=S0367-4762200200030000700001&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="JUSTIFY"><FONT face="Times New Roman" size=3>2. Fuster V, Fayad Z, Badimon J.  Acute coronary syndrome: Biology.  Lancet 1999;353 (Suppl II):5-9. </FONT>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=2711580&pid=S0367-4762200200030000700002&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="JUSTIFY"><FONT face="Times New Roman" size=3>3. Arocha-Pi&ntilde;ango C, Nagy E, Mijares M, Vel&aacute;squez L, Espinoza R, Cova A.  Relaci&oacute;n del fibrin&oacute;geno y otros par&aacute;metros hemost&aacute;ticos con eventos cardiovasculares isqu&eacute;micos: revisi&oacute;n de la literatura.  Rev Ibero Tromb Hem 1995;8:183-191. </FONT>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=2711581&pid=S0367-4762200200030000700003&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="JUSTIFY"><FONT face="Times New Roman" size=3>4. Divisi&oacute;n de enfermedades cardiovasculares.  Normatizaci&oacute;n para el manejo y tratamiento de las enfermedades cardiovasculares priorizadas; cardiopat&iacute;a isqu&eacute;mica, hipertensi&oacute;n arterial sist&eacute;mica, fiebre reum&aacute;tica y enfermedad de Chagas.  Caracas: Ministerio de Salud y Desarrollo Social; 2000. </FONT>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=2711582&pid=S0367-4762200200030000700004&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="JUSTIFY"><FONT face="Times New Roman" size=3>5. Meade T, Brozovic M, Chakrabarti R, Haines A, Imerson J, Mellows S, et al.  Haemostatic function and ischaemic heart disease: Principal results of the Northwick Park heart study. Lancet 1986;6:533-537. </FONT>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=2711583&pid=S0367-4762200200030000700005&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="JUSTIFY"><FONT face="Times New Roman" size=3>6. Kannel W, Wolf P, Castelli W, D’Agostino R.  Fibrinogen and risk of cardiovascular disease.  The Framingham Study.  JAMA 1987;258(9):1183-1186. </FONT>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=2711584&pid=S0367-4762200200030000700006&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="JUSTIFY"><FONT face="Times New Roman" size=3>7. Resch K, Ernst E, Matral A, Paulsen H.  Fibrinogen and viscosity as risk of factors for subsecuent cardiovascular events in stroke survivors.  Ann Intern Med 1992;117(5):371-375. </FONT>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=2711585&pid=S0367-4762200200030000700007&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="JUSTIFY"><FONT face="Times New Roman" size=3>8. Ernst E, Ludwing K.  Fibrinogen as a cardiovascular risk fsctor: A meta-analysis and review of the literature.  Ann Intern Med 1993;118(12):956-963. </FONT>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=2711586&pid=S0367-4762200200030000700008&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="JUSTIFY"><FONT face="Times New Roman" size=3>9. Becker R, Cannon C, Bovill E, Tracy R, Thompson B, Knatterud G, et al.  Prognostic value of plasma fibrinogen concentration in patients with angina and non-Q-wave myocardial infarction (TIMI III B Trial).  Am J Cardiol 1996;78(2):142-147. </FONT>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=2711587&pid=S0367-4762200200030000700009&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="JUSTIFY"><FONT face="Times New Roman" size=3>10. Reganon E, Ferrando F, Mart&iacute;nez V, Fayas L, Ruano M, Aznar J.  Elevated high molecular weight fibrinogen in plasma is predictive of coronary ischemic events after acute myocardial infarction.  Tromb Haemost 1999;82(5):1403-1405. </FONT>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=2711588&pid=S0367-4762200200030000700010&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="JUSTIFY"><FONT face="Times New Roman" size=3>11. Held C, Hjemdalh P, Hakan W, Bjor Kander I, Forslun O, Wimar B, et al.  Inflammatory and hemostatic markers in relation a cardiovascular prognosis in patients with stable angina pectoris.  Results from the APSIS study.  The angina prognosis study in Stockholm.  Atheroesclerosis 2000;148(1):179-188. </FONT>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=2711589&pid=S0367-4762200200030000700011&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="JUSTIFY"><FONT face="Times New Roman" size=3>12. Sanabria C, N&uacute;&ntilde;ez J.  Pautas metodol&oacute;gicas en investigaci&oacute;n biom&eacute;dica.  1ª edici&oacute;n.  Maracaibo: Servicio Aut&oacute;nomo Imprenta el Estado Zulia; 2001. </FONT>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=2711590&pid=S0367-4762200200030000700012&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="JUSTIFY"><FONT face="Times New Roman" size=3>13. Ridker P.  Evaluating novel cardiovascular risk factors: Can we better predict heart attacks?  Ann Intern Med 1999;118(13):933-937. </FONT>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=2711591&pid=S0367-4762200200030000700013&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="JUSTIFY"><FONT face="Times New Roman" size=3>14. Kuller L.  Hormone replacement therapy and coronary heart disease.  Med Clin North Am 2000;84(1):1-19. </FONT>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=2711592&pid=S0367-4762200200030000700014&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --> ]]></body>
<back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<label>1</label><nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Almeida]]></surname>
<given-names><![CDATA[D]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Brandi]]></surname>
<given-names><![CDATA[S]]></given-names>
</name>
</person-group>
<collab>Universidad Central de Venezuela^dConsejo de Desarrollo Científico y Humanístico</collab>
<source><![CDATA[Manual de Cardiología Clínica.: Tomo 1]]></source>
<year>1995</year>
<edition>2</edition>
<publisher-loc><![CDATA[Caracas ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Fondo Andrés Bello]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B2">
<label>2</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Fuster]]></surname>
<given-names><![CDATA[V]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Fayad]]></surname>
<given-names><![CDATA[Z]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Badimon]]></surname>
<given-names><![CDATA[J]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Acute coronary syndrome: Biology]]></article-title>
<source><![CDATA[Lancet]]></source>
<year>1999</year>
<volume>353</volume>
<numero>^sII</numero>
<issue>^sII</issue>
<supplement>II</supplement>
<page-range>5-9</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B3">
<label>3</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Arocha-Piñango]]></surname>
<given-names><![CDATA[C]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Nagy]]></surname>
<given-names><![CDATA[E]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Mijares]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Velásquez]]></surname>
<given-names><![CDATA[L]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Espinoza]]></surname>
<given-names><![CDATA[R]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Cova]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Relación del fibrinógeno y otros parámetros hemostáticos con eventos cardiovasculares isquémicos: revisión de la literatura]]></article-title>
<source><![CDATA[Rev Ibero Tromb Hem]]></source>
<year>1995</year>
<volume>8</volume>
<page-range>183-191</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B4">
<label>4</label><nlm-citation citation-type="book">
<collab>División de enfermedades cardiovasculares</collab>
<source><![CDATA[Normatización para el manejo y tratamiento de las enfermedades cardiovasculares priorizadas: cardiopatía isquémica, hipertensión arterial sistémica, fiebre reumática y enfermedad de Chagas]]></source>
<year>2000</year>
<publisher-loc><![CDATA[Caracas ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Ministerio de Salud y Desarrollo Social]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B5">
<label>5</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Meade]]></surname>
<given-names><![CDATA[T]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Brozovic]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Chakrabarti]]></surname>
<given-names><![CDATA[R]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Haines]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Imerson]]></surname>
<given-names><![CDATA[J]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Mellows]]></surname>
<given-names><![CDATA[S]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Haemostatic function and ischaemic heart disease: Principal results of the Northwick Park heart study]]></article-title>
<source><![CDATA[Lancet]]></source>
<year>1986</year>
<volume>6</volume>
<page-range>533-537</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B6">
<label>6</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Kannel]]></surname>
<given-names><![CDATA[W]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Wolf]]></surname>
<given-names><![CDATA[P]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Castelli]]></surname>
<given-names><![CDATA[W]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[D’Agostino]]></surname>
<given-names><![CDATA[R]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Fibrinogen and risk of cardiovascular disease. The Framingham Study]]></article-title>
<source><![CDATA[JAMA]]></source>
<year>1987</year>
<volume>258</volume>
<numero>9</numero>
<issue>9</issue>
<page-range>1183-1186</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B7">
<label>7</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Resch]]></surname>
<given-names><![CDATA[K]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Ernst]]></surname>
<given-names><![CDATA[E]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Matral]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Paulsen]]></surname>
<given-names><![CDATA[H]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Fibrinogen and viscosity as risk of factors for subsecuent cardiovascular events in stroke survivors]]></article-title>
<source><![CDATA[Ann Intern Med]]></source>
<year>1992</year>
<volume>117</volume>
<numero>5</numero>
<issue>5</issue>
<page-range>371-375</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B8">
<label>8</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Ernst]]></surname>
<given-names><![CDATA[E]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Ludwing]]></surname>
<given-names><![CDATA[K]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Fibrinogen as a cardiovascular risk fsctor:: A meta-analysis and review of the literature]]></article-title>
<source><![CDATA[Ann Intern Med]]></source>
<year>1993</year>
<volume>118</volume>
<numero>12</numero>
<issue>12</issue>
<page-range>956-963</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B9">
<label>9</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Becker]]></surname>
<given-names><![CDATA[R]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Cannon]]></surname>
<given-names><![CDATA[C]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Bovill]]></surname>
<given-names><![CDATA[E]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Tracy]]></surname>
<given-names><![CDATA[R]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Thompson]]></surname>
<given-names><![CDATA[B]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Knatterud]]></surname>
<given-names><![CDATA[G]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Prognostic value of plasma fibrinogen concentration in patients with angina and non-Q-wave myocardial infarction (TIMI III B Trial).]]></article-title>
<source><![CDATA[Am J Cardiol]]></source>
<year>1996</year>
<volume>78</volume>
<numero>2</numero>
<issue>2</issue>
<page-range>142-147</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B10">
<label>10</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Reganon]]></surname>
<given-names><![CDATA[E]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Ferrando]]></surname>
<given-names><![CDATA[F]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Martínez]]></surname>
<given-names><![CDATA[V]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Fayas]]></surname>
<given-names><![CDATA[L]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Ruano]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Aznar]]></surname>
<given-names><![CDATA[J]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Elevated high molecular weight fibrinogen in plasma is predictive of coronary ischemic events after acute myocardial infarction]]></article-title>
<source><![CDATA[Tromb Haemost]]></source>
<year>1999</year>
<volume>82</volume>
<numero>5</numero>
<issue>5</issue>
<page-range>1403-1405</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B11">
<label>11</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Held]]></surname>
<given-names><![CDATA[C]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Hjemdalh]]></surname>
<given-names><![CDATA[P]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Hakan]]></surname>
<given-names><![CDATA[W]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Bjor Kander]]></surname>
<given-names><![CDATA[I]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Forslun]]></surname>
<given-names><![CDATA[O]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Wimar]]></surname>
<given-names><![CDATA[B]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Inflammatory and hemostatic markers in relation a cardiovascular prognosis in patients with stable angina pectoris. Results from the APSIS study. The angina prognosis study in Stockholm]]></article-title>
<source><![CDATA[Atheroesclerosis]]></source>
<year>2000</year>
<volume>148</volume>
<numero>1</numero>
<issue>1</issue>
<page-range>179-188</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B12">
<label>12</label><nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Sanabria]]></surname>
<given-names><![CDATA[C]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Núñez]]></surname>
<given-names><![CDATA[J]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Pautas metodológicas en investigación biomédica]]></source>
<year>2001</year>
<edition>1</edition>
<publisher-loc><![CDATA[Maracaibo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Servicio Autónomo Imprenta el Estado Zulia]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B13">
<label>13</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Ridker]]></surname>
<given-names><![CDATA[P]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Evaluating novel cardiovascular risk factors: Can we better predict heart attacks]]></article-title>
<source><![CDATA[Ann Intern Med]]></source>
<year>1999</year>
<volume>118</volume>
<numero>13</numero>
<issue>13</issue>
<page-range>933-937</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B14">
<label>14</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Kuller]]></surname>
<given-names><![CDATA[L]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Hormone replacement therapy and coronary heart disease]]></article-title>
<source><![CDATA[Med Clin North Am]]></source>
<year>2000</year>
<volume>84</volume>
<numero>1</numero>
<issue>1</issue>
<page-range>1-19</page-range></nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
