<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>0378-7818</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Revista de la Facultad de Agronomía]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[Rev. Fac. Agron.]]></abbrev-journal-title>
<issn>0378-7818</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[Facultad de Agronomía. Universidad del Zulia ]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S0378-78182004000300008</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Cambios fisicoquímicos en dos aguardientes dulces aromatizados con cáscaras de mandarina y naranjaM.]]></article-title>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Physiochemical changes in two sweet liquors aromatized with orange and tangerine]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Moreno Alvarez]]></surname>
<given-names><![CDATA[J]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A01"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Rodríguez]]></surname>
<given-names><![CDATA[G]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A01"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Aponte]]></surname>
<given-names><![CDATA[H]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A01"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Camacho]]></surname>
<given-names><![CDATA[D. R. Belén]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A01"/>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="A01">
<institution><![CDATA[,Universidad Simon Rodriguez Laboratorio de Biomoleculas ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[Canoabo Carabobo]]></addr-line>
<country>Venezuela</country>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>07</month>
<year>2004</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>07</month>
<year>2004</year>
</pub-date>
<volume>21</volume>
<numero>3</numero>
<fpage>290</fpage>
<lpage>301</lpage>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://ve.scielo.org/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S0378-78182004000300008&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://ve.scielo.org/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S0378-78182004000300008&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://ve.scielo.org/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S0378-78182004000300008&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="es"><p><![CDATA[Se realizó la evaluación fisicoquímica de dos aguardientes dulces aromatizados con los extractos de las cáscaras de naranja Valencia y mandarina Cleopatra, para esto se utilizaron frutas de madurez homogénea y ausencia de daños. Las cáscaras de ambas frutas se sometieron a procesos de maceración durante 8 horas en ausencia de luz, utilizando como solvente alcohol etílico neutro (96,2 ºGL) a tres relaciones distintas peso de cáscara / volumen de etanol (10, 13 y 16%) para cada fruta. Se preparó un jarabe azucarado para cada fórmula y se mezcló con cada extracto hasta obtener aguardientes a 40ºGL y 12 ºBrix. Una vez obtenidos los aguardientes se les agrego 1% de ácido ascórbico en base al peso de cáscara utilizado y se dejaron reposar durante 13 días. Se filtraron y envasaron en botellas ámbar. Se escogió la mejor formulación para cada fruta y a estas formulaciones se evaluó su estabilidad en el tiempo (3 meses). Durante este periodo se evaluaron parámetros como grado alcohólico, sólidos en suspensión, sacarosa, aceites esenciales, pH y carotenoides. La mejor formulación para ambas frutas fue de 13%. Se determinaron diferencias significativas entre los meses de almacenamiento para el aguardiente de naranja y mandarina en relación al contenido de carotenoides (P<0,05). En función de determinar cual de los dos aguardientes era el más aceptado se efectuaron evaluaciones sensoriales con la misma frecuencia que los análisis anteriores donde se determinó que el aguardiente de mandarina presento mayor aceptación durante el tiempo de almacenamiento.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[The physiochemical changes in two sweet aromatized liquors with orange and tangerine peels were evaluated. The peels obtained from mature fruits without damage were macerated in neutral ethanol (96.2ºGL) during 8 h in darkness. Tests were carried out on three weight of peel/volume of ethanol relations (10, 13 y 16%) for each fruit. The alcoholic extracts were mixed with sugared syrup to obtain liquors at 40º GL and 12 ºBrix. Ascorbic acid was added (1% in relation to the weight of peel) and stored in repose during 13 days. Then, every liquor was filtrated and tuned into amber bottles. The better formulation of every fruit was select and it stability was evaluated during three months on the following physicochemical parameters: alcoholic degree (ºGL), suspension solids, saccharose content, essential oil, pH, and total carotenoids. Significant differences were found in total carotenoids between the months of storage by orange and tangerine liquor (P<0.05). By means of sensorial evaluation the tangerine liquors demonstrated greater acceptability during the storage time.]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="es"><![CDATA[aguardientes aromatizados]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[esencias]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[mandarina]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[naranja]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[licores]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[aromatized liquors]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[essences]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[tangerine]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[orange]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[liquors]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><body><![CDATA[ <P align="CENTER" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><b><font face="Verdana" size="3">Cambios fisicoqu&iacute;micos en dos aguardientes dulces aromatizados con c&aacute;scaras de mandarina y naranja</font></b>    <P align="CENTER" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2"><b>M. J. Moreno  Alvarez<sup>1</sup>,<sup>2</sup>, G.  Rodr&iacute;guez<sup>1</sup>, H. Aponte<sup>1 </sup>y D. R. Bel&eacute;n  Camacho<sup>1</sup></b></font>    <P align="left" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2"><sup>1</sup>Universidad Sim&oacute;n Rodr&iacute;guez, Laboratorio de Biomol&eacute;culas,  Canoabo, estado Carabobo, carretera v&iacute;a Urama. Venezuela. Email: morenoalvarez@cantv.net</font>     <P align="justify" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2"><b>Resumen</b></font>     <P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">Se realiz&oacute; la evaluaci&oacute;n fisicoqu&iacute;mica de dos aguardientes dulces  aromatizados con los extractos de las c&aacute;scaras de naranja Valencia y mandarina  Cleopatra, para esto se utilizaron frutas de madurez homog&eacute;nea y ausencia de da&ntilde;os.  Las c&aacute;scaras de ambas frutas se sometieron a procesos de maceraci&oacute;n durante  8 horas en ausencia de luz, utilizando como solvente alcohol et&iacute;lico neutro  (96,2 &#186;GL) a tres relaciones distintas peso de c&aacute;scara / volumen de etanol (10, 13 y  16%) para cada fruta. Se prepar&oacute; un jarabe azucarado para cada f&oacute;rmula y se  mezcl&oacute; con cada extracto hasta obtener aguardientes a 40&#186;GL y 12 &#186;Brix. Una vez  obtenidos los aguardientes se les agrego 1% de &aacute;cido asc&oacute;rbico en base al peso de  c&aacute;scara utilizado y se dejaron reposar durante 13 d&iacute;as. Se filtraron y envasaron en  botellas &aacute;mbar. Se escogi&oacute; la mejor formulaci&oacute;n para cada fruta y a estas  formulaciones se evalu&oacute; su estabilidad en el tiempo (3 meses). Durante este periodo se  evaluaron par&aacute;metros como grado alcoh&oacute;lico, s&oacute;lidos en suspensi&oacute;n, sacarosa,  aceites esenciales, pH y carotenoides. La mejor formulaci&oacute;n para ambas frutas fue  de 13%. Se determinaron diferencias significativas entre los meses  de almacenamiento para el aguardiente de naranja y mandarina en relaci&oacute;n  al contenido de carotenoides (P&lt;0,05). En funci&oacute;n de determinar cual de los  dos aguardientes era el m&aacute;s aceptado se efectuaron evaluaciones sensoriales con  la misma frecuencia que los an&aacute;lisis anteriores donde se determin&oacute; que el  aguardiente de mandarina presento mayor aceptaci&oacute;n durante el tiempo de almacenamiento.</font>      <P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2"><b>Palabras clave: </b> aguardientes aromatizados, esencias, mandarina,  naranja, licores</font>     <P align="CENTER" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><b><font face="Verdana" size="3">Physiochemical changes in two sweet liquors aromatized with orange and tangerine</font></b>     <P  align="justify" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2"><b>Abstract</b></font>     <P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">The physiochemical changes in two sweet aromatized liquors with  orange and tangerine peels were evaluated. The peels obtained from mature fruits  without damage were macerated in neutral ethanol (96.2&#186;GL) during 8 h in  darkness. Tests were carried out on three weight of peel/volume of ethanol relations (10,  13 y 16%) for each fruit. The alcoholic extracts were mixed with sugared syrup  to obtain liquors at 40&#186; GL and 12 &#186;Brix. Ascorbic acid was added (1% in relation  to the weight of peel) and stored in repose during 13 days. Then, every liquor  was filtrated and tuned into amber bottles. The better formulation of every fruit  was select and it stability was evaluated during three months on the  following physicochemical parameters: alcoholic degree (&#186;GL), suspension solids, saccharose content, essential oil, pH, and total carotenoids. Significant differences were  found in total carotenoids between the months of storage by orange and tangerine  liquor (P&lt;0.05). By means of sensorial evaluation the tangerine liquors  demonstrated greater acceptability during the storage time.</font>     <P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2"><b>Key words: </b>aromatized liquors, essences, tangerine, orange, liquors.</font>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2"><b>Recibido el </b> 24-9-2002&nbsp; <b>Aceptado el </b> 21-11-2003</font>     <P align="justify" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2"><b>Introducci&oacute;n</b></font>     <P  align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">El aguardiente tradicional se caracteriza por ser de gran  tenor alcoh&oacute;lico y la ausencia de  sustancias que cambien su sabor  caracter&iacute;stico. Es por ello, que gran parte de  los consumidores los combinan con jugos de frutas c&iacute;tricas para disminuir  su fuerte sabor y de esta manera hacer que se torne agradable al  ser consumido.</font>     <P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">Las c&aacute;scaras de naranjas presentan un potencial poco  explotado (6). El uso de este subproducto  agr&iacute;cola se limita a la alimentaci&oacute;n de  bovinos y peces (23). Sin embargo, estos desechos son ricos en aceites  esenciales y pigmentos naturales que merecen ser investigados, para lograr  un aprovechamiento integral del rubro. Entre los pigmentos  naturales presentes en los desechos de naranja se encuentran los carotenoides,  los cuales son muy importantes ya que presentan una fuente de  pro-vitamina A, no son t&oacute;xicos y presentan  dentro de la c&eacute;lula actividad antioxidante (19). La extracci&oacute;n de estos  metabolitos permitir&aacute; utilizarlos como  colorantes naturales para fortificar el color en jugos y/o en cualquier otro  alimento en lugar de la utilizaci&oacute;n de los colorantes artificiales que son  de naturaleza toxica (6, 22).</font>     <P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">Avil&aacute;n et al. (1) describen que  la mandarina variedad Cleopatra, tiene un uso fundamental y es el de  servir de patr&oacute;n para injertos de naranja  de variedades mucho m&aacute;s comerciales que esta, debido a la gran  resistencia que tiene esta planta a las enfermedades que atacan los  c&iacute;tricos, desechando como desperdicio su c&aacute;scara, la cual pudiera ser de  gran utilidad en el acondicionamiento de bebidas alcoh&oacute;licas.</font>     <P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">En Venezuela, la producci&oacute;n e importaci&oacute;n de alcohol et&iacute;lico de 96  &#186;GL y de calidad para elaboraci&oacute;n de bebidas alcoh&oacute;licas muestra  un incremento apreciable durante los &uacute;ltimos a&ntilde;os, donde se observa  que para 1999 se produjeron en el pa&iacute;s 15.010.114 L de alcohol et&iacute;lico y  al mismo tiempo se importaron 25.121.710 L, lo cual asegura  la accesibilidad a la principal materia prima en abundante cantidad y a precios razonables para la obtenci&oacute;n  de aguardientes (21,24).</font>     <P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">El objetivo de esta  investigaci&oacute;n fue la elaboraci&oacute;n de dos  aguardientes dulces acondicionados con los  extractos de la c&aacute;scara de mandarina  (Citrus reshni Tanaka) Variedad Cleopatra y naranja  (Citrus sinensis L.) Variedad Valencia.</font>     <P  align="justify" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2"><b>Materiales y m&eacute;todos</b></font>     <P  align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2"><b>Muestreo</b></font>     <P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">Las frutas de mandarinas  (Citrus reshni Tanaka) variedad Cleopatra y naranjas  (Citrus sinensis L.) variedad Valencia, fueron cosechadas en la  finca &#171;Las Matas&#187;, perteneciente al municipio Montalb&aacute;n,  estado Carabobo, Republica Bolivariana de Venezuela (cosecha Octubre - 2001).  Se le efectuaron muestreos dirigidos para seleccionar lotes de 200 mandarinas  y 200 naranjas. Los criterios de muestreo para la selecci&oacute;n fueron  los establecidos por Moreno-Alvarez et al. (22) y Yovera et al. ( 26) para frutos c&iacute;tricos.</font>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2"><b>Determinaciones  anal&iacute;ticas y microbiol&oacute;gicas</b></font>     <P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">A las c&aacute;scaras se les  efectuaron evaluaciones de humedad (10), aerobios mes&oacute;filos (14), mohos y levaduras  (15). A muestras de jugos se les efectuaron las siguientes evaluaciones:  s&oacute;lidos solubles (&#186;Brix) determin&aacute;ndose con  un refract&oacute;metro marca Baush &amp; Lomb modelo Abbe-3L, pH mediante potenci&oacute;metro Hanna Instruments, modelo  pHep</font><font size="2" face="Symbol">&Ograve;</font><font face="Verdana" size="2"> 1, acidez titulable seg&uacute;n normas AOAC (2) expresando  los resultados como promedios de tres determinaciones. Se calcul&oacute; el  &iacute;ndice de madurez mediante la relaci&oacute;n  &#186;Brix/acidez titulable. El alcohol que se empleo fue donado por Ron  Santa Teresa C.A., el cual proviene de la fermentaci&oacute;n de ca&ntilde;a y rectificado  a 96,2<sup>0</sup>GL y fue evaluado mediante cromatograf&iacute;a de gases (11).</font>     <P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">En los productos terminados se efectuaron las siguientes  evaluaciones: grado alcoh&oacute;lico (9), cromatograf&iacute;a  de gases (11), s&oacute;lidos en suspensi&oacute;n  (13), sacarosa (12), carotenoides totales (22), aceites esenciales (17),  aerobios mes&oacute;filos (14), mohos y levaduras  (15). Para evaluar el comportamiento fisicoqu&iacute;mico de los aguardientes en  el transcurrir del tiempo se estudiaron las variaciones que pudieron  ocurrir en cuanto a los siguientes  par&aacute;metros: grado alcoh&oacute;lico (9), s&oacute;lidos  en suspensi&oacute;n (13), sacarosa (12), carotenoides totales (22),  aceites esenciales (17), pH (2), aerobios mes&oacute;filos (14), mohos y levaduras (15).</font>     <P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2"><b>Procedimiento</b></font>     <P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">Las frutas fueron lavadas con agua corriente en un equipo de  lavado rotatorio marca Dixie. Posteriormente las c&aacute;scaras se  separaron en forma manual del resto del fruto y se corto  en trozos aproximados de 1 cm<sup>2</sup>. Las maceraciones se llevaron a cabo  en envases de vidrio cubiertos con papel aluminio durante 8 horas. Los  extractos obtenidos se filtraron al vaci&oacute;.  Se prepar&oacute; un jarabe para cada uno de los aguardientes. El jarabe preparado  fue el necesario para degradar el alcohol proveniente de la maceraci&oacute;n  hasta 40&#186;GL, se empleo agua destilada  y az&uacute;car blanca refinada, agitado durante 4 horas. Una vez en contacto el  jarabe y el alcohol aromatizado y saborizado, se agito durante 25 minutos en  una marmita marca Velta Machi. Los aguardientes se trasvasaron a  botellas de 18 litros de capacidad, protegidos del contacto con la luz. Estos  se mantuvieron en reposo durante 13 d&iacute;as para propiciar la floculaci&oacute;n  de sustancias presentes en el extracto, cuya solubilidad se ve afectada por  la adici&oacute;n del jarabe y de esta manera facilitar el filtrado posterior. Cada  uno de los aguardientes fue filtrado al  vac&iacute;o seg&uacute;n el procedimiento establecido  por Moreno-Alvarez et al. (24). Terminado el proceso, los aguardientes  se envasaron en botellas de 1 litro de capacidad de color &aacute;mbar,  para preservar los carotenoides de la incidencia de la luz, y se  etiquetaron, seg&uacute;n procedimientos establecidos seg&uacute;n norma COVENIN (16).</font>     <P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2"><b>Formulaciones</b></font>     <P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">Se elaboraron tres f&oacute;rmulas  para cada fruta variando las concentraciones de c&aacute;scara (naranja  y mandarina) en 10, 13 y 16% (<a href="#cua1">cuadro 1</a>), con un tiempo de maceraci&oacute;n de  8 horas. A cada formulaci&oacute;n se le  adicion&oacute; 1% de &aacute;cido asc&oacute;rbico en base al  peso h&uacute;medo de las c&aacute;scaras utilizadas.</font>     <P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><a name="cua1"></a>     <P  align="center" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2"><b>Cuadro 1.</b> Composici&oacute;n de los tratamientos usados en las maceraciones.</font>     <P  align="center" style="word-spacing: 0; line-height: 100%">&nbsp;     ]]></body>
<body><![CDATA[<div align="center">       <center><table border="1" cellpadding="0" cellspacing="0" style="border-collapse: collapse" bordercolor="#111111" width="70%" id="AutoNumber1"><tr>   <td width="25%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    Relaci&oacute;n P/V (%)</font></p>      </td><td width="25%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    Volumen de etanol     (litros)</font></p>  </td><td width="25%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    Mandarina (gramos)</font></p>  </td><td width="25%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    Naranja (gramos)</font></p>   </td></tr><tr><td width="25%" align="center">       <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">   10</font></p>  </td><td width="25%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    3,100</font></p>  </td><td width="25%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    310</font></p>  </td><td width="25%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    310</font></p>       </td></tr><tr><td width="25%" align="center">       ]]></body>
<body><![CDATA[<p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">   13</font></p>  </td><td width="25%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    3,100</font></p>  </td><td width="25%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    403</font></p>  </td><td width="25%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    403</font></p>       </td></tr><tr><td width="25%" align="center">       <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">   16</font></p>  </td><td width="25%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    3,100</font></p>  </td><td width="25%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    496</font></p>  </td><td width="25%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">496</font></p>       </td></tr></table></center> </div>     <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify">  <font face="Verdana" size="2">  <IMG SRC="../../../../../DOCUME~1/STEVEB~1/Danger/PLATAF~1/21(3)/HtmlExp.gif" WIDTH=1 HEIGHT=1>An&aacute;lisis estad&iacute;stico</font> </p>     <P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2"><b>Evaluaci&oacute;n sensorial</b></font>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">Se evaluaron sensorialmente los dos aguardientes con 10, 13 y 16%  de c&aacute;scaras de cada fruta, con la finalidad de discriminar cual de  las formulaciones presentaba mayor aceptaci&oacute;n mediante escala  hed&oacute;nica de atributos (color, olor y sabor),  a trav&eacute;s de un panel no entrenado  seg&uacute;n procedimiento establecido por CIEPE (7). El n&uacute;mero de panelistas fue  de cuarenta, todos estudiantes de la Universidad Nacional  Experimental Sim&oacute;n Rodr&iacute;guez, n&uacute;cleo  Canoabo, estado Carabobo, Venezuela.</font>     <P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">Las formulaciones seleccionadas para el estudio fueron  evaluadas mensualmente durante un lapso de tres meses en similares condiciones  que el experimento anterior. Paralelamente se investig&oacute; cual de  los dos aguardientes presentaba mayor aceptaci&oacute;n a trav&eacute;s de una  escala hed&oacute;nica (7). sentido Herbert (20)</font>     <P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">Todos las determinaciones anal&iacute;ticas fueron evaluados  mediante an&aacute;lisis de varianza y comparaci&oacute;n  de medias de Tukey (P&lt;0,05), utilizando el paquete estad&iacute;stico SAS (25).  Los resultados obtenidos para escoger las mejores formulaciones  fueron evaluados mediante el an&aacute;lisis de varianza no parametrica de  Friedman al 95% de confianza (25). Las formulaciones seleccionadas se evaluaron sensorialmente, durante  un periodo de tres meses, con intervalo de un mes, a trav&eacute;s de la prueba  no param&eacute;trica de Friedman al 95% de confianza. Para investigar cual de  los dos aguardientes presento mayor aceptaci&oacute;n, se utiliz&oacute; una  prueba binomial (P&lt;0,05) y Wilconxon (P&lt;0,05) (25).</font>     <P  align="justify" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2"><b>Resultados y discusi&oacute;n</b></font>     <P  align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">Los resultados obtenidos en la caracterizaci&oacute;n del jugo de naranja  y mandarina se presentan en el <a href="#cua2"> cuadro 2.</a> Estos valores son similares a  los se&ntilde;alados por otros autores para naranjas y mandarinas evaluadas  en la misma zona geogr&aacute;fica (22, 26). Los valores de humedad para la  c&aacute;scara de naranja y mandarina fueron de 59,2 &#177; 0,29% y 76,9 &#177;  0,16% respectivamente, siendo id&oacute;neos para la maceraci&oacute;n con alcoholes a  92,2GL, permitiendo una adecuada extracci&oacute;n de las esencias (20).</font>     <P  align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><a name="cua2"></a>     <P  align="center" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2"><b>Cuadro 2.</b> Caracterizaci&oacute;n fisicoqu&iacute;mica del jugo de las mandarinas  y naranjas<sup>1</sup>.</font>     <P  align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%">&nbsp;     <div align="center">       <center><table border="1" cellpadding="0" cellspacing="0" style="border-collapse: collapse" bordercolor="#111111" width="70%" id="AutoNumber2"><tr><td width="33%">       ]]></body>
<body><![CDATA[<p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">   Par&aacute;metro</font></p>  </td><td width="33%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    Valor promedio     (mandarinas)</font></p>  </td><td width="34%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    Valor promedio (naranjas)</font></p>       </td></tr><tr><td width="33%">       <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">   S&oacute;lidos solubles  (oBrix)</font></p>  </td><td width="33%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    11,00 ± 0,23</font></p>  </td><td width="34%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    12,50 ± 0,20</font></p>       </td></tr><tr><td width="33%">       <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">   Acidez titulable (+)</font></p>  </td><td width="33%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    1,23 ± 0,09</font></p>  </td><td width="34%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    0,80 ± 0,05</font></p>       </td></tr><tr><td width="33%">       <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">   Acidez i&oacute;nica (pH)</font></p>  </td><td width="33%" align="center">        ]]></body>
<body><![CDATA[<p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    3,70 ± 0,25</font></p>  </td><td width="34%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    3,80 ± 0,10</font></p>       </td></tr><tr><td width="33%">       <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">   Ratio (Brix/acidez titulable)</font></p>  </td><td width="33%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    8,94 ± 0,09</font></p>  </td><td width="34%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    15,62 ± 0,06</font></p>       </td></tr></table>   </center> </div>     <P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">1 valor promedio de tres repeticiones &#177; ds&nbsp;</font>     <P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">+ expresado (g &aacute;cido c&iacute;trico / 100 mL jugo)</font>     <P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">En cuanto a la  caracterizaci&oacute;n microbiol&oacute;gica de las c&aacute;scaras de mandarina y naranja <a href="#cua3"> cuadro 3 </a> los resultados, obtenidos en este  estudio fueron similares a los se&ntilde;alados  por Moreno-Alvarez et al. (24), para muestras de naranja  Valencia provenientes de la misma localidad.</font>     <P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><a name="cua3"></a>          <P  align="center" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2"><b>Cuadro 3.</b> Caracterizaci&oacute;n microbiol&oacute;gica de las c&aacute;scaras de naranja  y mandarina.</font>          ]]></body>
<body><![CDATA[<P  align="center" style="word-spacing: 0; line-height: 100%">&nbsp;     <div align="center">       <center><table border="1" cellpadding="0" cellspacing="0" style="border-collapse: collapse" bordercolor="#111111" width="70%" id="AutoNumber3"><tr><td width="33%">       <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">   Par&aacute;metro</font></p>  </td><td width="33%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    Naranja**</font></p>      </td><td width="34%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    Mandarina**</font></p>       </td></tr><tr><td width="33%">       <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">   Aerobios mes&oacute;filos</font></p>  </td><td width="33%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    3,8 x  105</font></p>       </td><td width="34%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    3,4 x 105</font></p>       </td></tr><tr><td width="33%">       <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">   Mohos</font></p>  </td><td width="33%" align="center">        ]]></body>
<body><![CDATA[<p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    2,6 x 103</font></p>       </td><td width="34%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    3,2 x 103</font></p>       </td></tr><tr><td width="33%">       <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">   Levaduras</font></p>  </td><td width="33%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    9,2 x 104</font></p>       </td><td width="34%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    7,5 x 105</font></p>       </td></tr></table>   </center> </div>     <P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">** UFC / g.</font>     <P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">El alcohol utilizado para la elaboraci&oacute;n de los aguardientes  de mandarina y naranja presento las caracter&iacute;sticas adecuadas de un  alcohol neutro (<a href="#cua4">cuadro 4</a>) (18).      Los licores obtenidos de las c&aacute;scaras de naranja  y mandarina (para todas las formulaciones) no pudieron  ser discriminados por los panelistas a trav&eacute;s de la prueba no param&eacute;trica de</font>     <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"> <a name="cua4"></a> </p>     <P  align="center" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2"><b>Cuadro 4.</b> Caracterizaci&oacute;n fisicoqu&iacute;mica del alcohol  et&iacute;lico<sup>1</sup>.</font>     <P  align="center" style="word-spacing: 0; line-height: 100%">&nbsp;     ]]></body>
<body><![CDATA[<div align="center">       <center><table border="1" cellpadding="0" cellspacing="0" style="border-collapse: collapse" bordercolor="#111111" width="70%" id="AutoNumber4"><tr><td width="50%">       <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">   Par&aacute;metro</font></p>  </td><td width="50%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    Resultados</font></p>       </td></tr><tr><td width="50%">       <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">   Grado alcoh&oacute;lico  (oGL)</font></p>  </td><td width="50%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    96,20 ± 0,29</font></p>       </td></tr><tr><td width="50%">       <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">   Densidad (g/mL)</font></p>  </td><td width="50%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    0,81±0,01</font></p>       </td></tr><tr><td width="50%">       <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">   Metanol (mg/100 mL alcohol anhidro)</font></p>  </td><td width="50%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    3,19</font></p>       </td></tr><tr><td width="50%">       ]]></body>
<body><![CDATA[<p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">   Acetaldeh&iacute;dos (mg/100 mL alcohol anhidro)</font></p>  </td><td width="50%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    2,8 x 10-1</font></p>       </td></tr><tr><td width="50%">       <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">   Acetato de metilo (mg/100 mL alcohol anhidro)</font></p>  </td><td width="50%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    ND</font></p>  </td></tr><tr><td width="50%">       <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">   Acetato de etilo (mg/100 mL alcohol anhidro)</font></p>  </td><td width="50%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    ND</font></p>       </td></tr><tr><td width="50%">       <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">   2- Butanol (mg/100 mL alcohol anhidro)</font></p>  </td><td width="50%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    ND</font></p>       </td></tr><tr><td width="50%">       <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">   N  Propanol (mg/100 mL alcohol anhidro)</font></p>  </td><td width="50%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    4,57</font></p>       </td></tr><tr><td width="50%">       ]]></body>
<body><![CDATA[<p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">   Iso  Butanol (mg/100 mL alcohol anhidro)</font></p>  </td><td width="50%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    ND</font></p>       </td></tr><tr><td width="50%">       <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">   N  Butanol (mg/100 mL alcohol anhidro)</font></p>  </td><td width="50%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    1,00</font></p>       </td></tr><tr><td width="50%">       <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">   Activo am&iacute;lico (mg/100 mL alcohol anhidro)</font></p>  </td><td width="50%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    ND</font></p>       </td></tr><tr><td width="50%">       <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">   Furfural (mg/100 mL alcohol anhidro)</font></p>  </td><td width="50%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    ND</font></p>       </td></tr><tr><td width="50%">       <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">   Total (mg/100 mL alcohol anhidro)</font></p>  </td><td width="50%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    8,04</font></p>       </td></tr></table>   </center> </div>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">1 valor promedio de tres repeticiones</font>     <P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">ND=Valores no detectados</font>     <P  align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">Friedman al 95% de confianza,  raz&oacute;n por lo cual se escogieron para  evaluar en el tiempo las formulas con 13 % de cada fruta; esta selecci&oacute;n se debi&oacute; a  que eran los valores intermedios de todas las formulaciones hechas.</font>      <P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">En el <a href="#cua5"> cuadro 5 </a> se presentan las caracterizaciones de los  aguardientes de mandarina y naranja. La variabilidad de los grados  alcoh&oacute;licos obtenidos en las dos  formulaciones b&aacute;sicamente se debi&oacute; al fen&oacute;meno de contracci&oacute;n, que no es m&aacute;s que  una propiedad caracter&iacute;stica del alcohol et&iacute;lico, y se puede explicar como  el resultado de una reagrupaci&oacute;n molecular cuando se forman  estas mezclas hidroalcoh&oacute;licas o mezclas puras de alcohol et&iacute;lico y agua (3).</font>      <P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><a name="cua5"></a>     <P  align="center" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2"><b>Cuadro 5.</b> Caracterizaci&oacute;n fisicoqu&iacute;mica del aguardiente de naranja  y mandarina<sup>1</sup></font>     <P  align="center" style="word-spacing: 0; line-height: 100%">&nbsp;     <div align="center">       <center><table border="1" cellpadding="0" cellspacing="0" style="border-collapse: collapse" bordercolor="#111111" width="70%" id="AutoNumber5"><tr><td width="33%">       <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">   Par&aacute;metro</font></p>  </td><td width="33%" align="center">        ]]></body>
<body><![CDATA[<p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    Naranja</font></p>  </td><td width="34%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    Mandarina</font></p>       </td></tr><tr><td width="33%">       <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">   Grado alcoh&oacute;lico  (oGL)</font></p>  </td><td width="33%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    39,6 ± 0,3</font></p>  </td><td width="34%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    41,6 ± 0,31</font></p>       </td></tr><tr><td width="33%">       <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">   S&oacute;lidos en suspensi&oacute;n (%)</font></p>  </td><td width="33%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    ND</font></p>  </td><td width="34%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    ND</font></p>       </td></tr><tr><td width="33%">       <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">   Sacarosa (%)</font></p>  </td><td width="33%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    12,92 ± 0,07</font></p>  </td><td width="34%" align="center">        ]]></body>
<body><![CDATA[<p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    12,54 ± 0,09</font></p>       </td></tr><tr><td width="33%">       <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">   Aceites esenciales (%)</font></p>  </td><td width="33%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    0,5 ± 0,16</font></p>  </td><td width="34%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    0,8 ± 0,21</font></p>       </td></tr><tr><td width="33%">       <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">   Acidez i&oacute;nica (pH)</font></p>  </td><td width="33%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    3,9 ± 0,1</font></p>  </td><td width="34%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    4,3±0,1</font></p>       </td></tr><tr><td width="33%">       <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">   Carotenoides (mg CT/L aguardiente)</font></p>  </td><td width="33%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    3,256 ± 0,23&nbsp;</font></p>  </td><td width="34%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    3,660 ± 0,29</font></p>       </td></tr><tr><td width="33%">       ]]></body>
<body><![CDATA[<p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">   Metanol (mg./100 mL alcohol anhidro)</font></p>  </td><td width="33%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    5,15</font></p>  </td><td width="34%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    4,02</font></p>       </td></tr><tr><td width="33%">       <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">   Acetaldeh&iacute;dos (mg./100 mL alcohol anhidro)</font></p>  </td><td width="33%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    9,57</font></p>  </td><td width="34%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    6,854</font></p>  </td></tr><tr><td width="33%">       <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">   Acetato de metilo (mg./100 mL alcohol anhidro)</font></p>  </td><td width="33%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    1,18</font></p>  </td><td width="34%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    7,43 - 10-1</font></p>       </td></tr><tr><td width="33%">       <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">   Acetato de etilo (mg./100 mL alcohol anhidro)</font></p>  </td><td width="33%" align="center">        ]]></body>
<body><![CDATA[<p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    4,07 x 10-1</font></p>       </td><td width="34%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    3,43 x 10-1</font></p>       </td></tr><tr><td width="33%">       <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">   2  Butanol (mg./100 mL alcohol anhidro)</font></p>  </td><td width="33%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    ND</font></p>  </td><td width="34%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    ND</font></p>       </td></tr><tr><td width="33%">       <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">   N  Propanol (mg./100 mL alcohol anhidro)</font></p>  </td><td width="33%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    4,99</font></p>  </td><td width="34%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    4,62</font></p>       </td></tr><tr><td width="33%">       <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">   Iso  Butanol (mg./100 mL alcohol anhidro)</font></p>  </td><td width="33%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    ND</font></p>  </td><td width="34%" align="center">        ]]></body>
<body><![CDATA[<p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    ND</font></p>       </td></tr><tr><td width="33%">       <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">   N  Butanol (mg./100 mL alcohol anhidro)</font></p>  </td><td width="33%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    1,00&nbsp;</font></p>  </td><td width="34%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    1,00</font></p>       </td></tr><tr><td width="33%">       <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">   Activo am&iacute;lico (mg./100 mL alcohol anhidro)</font></p>  </td><td width="33%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    9,94</font></p>  </td><td width="34%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    2,12</font></p>       </td></tr><tr><td width="33%">       <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">   Furfural (mg./100 mL alcohol anhidro)</font></p>  </td><td width="33%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    ND</font></p>  </td><td width="34%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    ND</font></p>       </td></tr><tr><td width="33%">       ]]></body>
<body><![CDATA[<p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">   Total (mg./100 mL alcohol anhidro)</font></p>  </td><td width="33%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    31,24</font></p>  </td><td width="34%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    18,61</font></p>       </td></tr></table>   </center> </div>     <P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">1 valor promedio de tres repeticiones&nbsp;</font>     <P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">- ND=Valores no detectados</font>    <P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">Cada una de las formulaciones  se acondicionaron con az&uacute;car (jarabe azucarado) hasta tener valores para  el aguardiente de naranja de 12,92% y para mandarina de 12,54%. En este se&ntilde;ala que para la elaboraci&oacute;n de  una bebida alcoh&oacute;lica lo mejor es utilizar una soluci&oacute;n de az&uacute;car (jarabe) por  que permite que las impurezas sean separadas con facilidad, adem&aacute;s  de suavizar el sabor de los licores y/o aguardientes.</font>     <P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">El porcentaje de aceites esenciales obtenidos para  los aguardientes de naranja y mandarina fue de 0,5 y 0,8%,  respectivamente. Badui (3) se&ntilde;ala que en su mayor&iacute;a  los aceites esenciales se caracterizan por tener una alta proporci&oacute;n  de hidrocarburos terpenoides y una baja cantidad de los derivados  oxigenados que son realmente los responsables del aroma. Con la finalidad de disminuir la presencia de los hidrocarburos terpenoides que poco contribuyen  con el aroma y se oxidan f&aacute;cilmente, se maceraron las c&aacute;scaras de las  frutas durante 8 horas.</font>     <P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">Los valores de pH de los aguardientes fueron de 3,9 para  la naranja y 4,3 para la mandarina, estando estos dentro de los  l&iacute;mites est&aacute;ndar, para aguardientes y  bebidas espirituosas secas. Moreno-Alvarez et  al. (24) se&ntilde;alan que un licor de mandarina Cleopatra preparados al  1, 5 y 10% de concentraci&oacute;n de c&aacute;scaras  / volumen de etanol, tuvieron valores de pH de 5,74; 5,01 y 4,72 respectivamente, evidenci&aacute;ndose que a medida que  la concentraci&oacute;n de c&aacute;scaras es mayor, el medio se hace m&aacute;s &aacute;cido, debido a  la incorporaci&oacute;n de mayor cantidad de compuestos &aacute;cidos presentes en  las c&aacute;scaras.</font>     <P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">El an&aacute;lisis cromatogr&aacute;fico  del metanol en el aguardiente de mandarina, permiti&oacute; observar  un incremento de 0,83 mg /100 mL de alcohol anhidro con respecto  al resultado arrojado por el alcohol  et&iacute;lico que sirvi&oacute; de base para la  elaboraci&oacute;n de los aguardientes. Esto se  puede atribuir a lo expuesto por Braverman (4), el cual se&ntilde;ala la presencia  de metanol en estos subproductos. En relaci&oacute;n a los acetaldeh&iacute;dos, acetato  de metilo y acetato de etilo en la cromatograf&iacute;a del aguardiente  de naranja, se observa un incremento considerable de 9,28; 1,18 y 0,41  mg/100 mL de alcohol anhidro respectivamente, pues los &eacute;steres  como el acetato de metilo y acetato de etilo no se encontraban en el  alcohol utilizado en la maceraci&oacute;n y el acetaldeh&iacute;do (aldeh&iacute;do ac&eacute;tico)  se encontraba en muy poca proporci&oacute;n.</font>     <P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">Para el acetaldeh&iacute;do, acetato  de metilo y acetato de etilo del aguardiente de mandarina tambi&eacute;n se observo  un incremento de 6,57; 0,74 y 0,34 mg /100 mL de alcohol  anhidro respectivamente. Estos aumentos pueden ser igualmente atribuible a  las razones antes expuestas por Badui (3) el cual se&ntilde;ala la presencia de  trazas de alcoholes no indeseables en los frutos c&iacute;tricos. La  cromatograf&iacute;a tambi&eacute;n arroj&oacute; que otros  compuestos como nPropanol y alcohol am&iacute;lico para ambos aguardientes sufrieran  un incremento en comparaci&oacute;n con el alcohol utilizado en la maceraci&oacute;n.</font>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">En el aguardiente de naranja se observan incrementos de nPropanol en 0,43 mg/100 mL de alcohol  anhidro y para el alcohol am&iacute;lico en 9,94  mg/100 mL de alcohol anhidro, mientras que el aguardiente de mandarina  tuvo incremento en n-Propanol de 0,06 mg/100 mL de alcohol anhidro y en  alcohol am&iacute;lico de 2,12 mg/100 mL de  alcohol anhidro. El incremento del nPropanol y la aparici&oacute;n del alcohol am&iacute;lico  en los aguardientes preparados podr&iacute;a explicarse como un efecto producido  por la maceraci&oacute;n de las c&aacute;scaras.  Ambos compuestos pertenecen al aceite de fusel. De acuerdo con lo  antes mencionado se infiere que el alto incremento del activo am&iacute;lico  para ambos aguardientes se produce por ser el componente principal del aceite  de fusel. En los dem&aacute;s compuestos como el 2Butanol, isoButanol,  nButanol y furfural no se presento ning&uacute;n  tipo de variaci&oacute;n en relaci&oacute;n al  alcohol utilizado en la maceraci&oacute;n, con lo  que se puede inferir que las c&aacute;scaras utilizadas en dicha maceraci&oacute;n  no proporcionaron este tipo de cong&eacute;nericos al aguardiente elaborado.</font>     <P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">A pesar del incremento de determinados cong&eacute;nericos para  ambos aguardientes se puede asegurar que son aptos para el consumo de acuerdo a  los rangos fisicoqu&iacute;micos que debe cumplir un alcohol en el producto  terminado establecidos por COVENIN (8).</font>     <P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">En los an&aacute;lisis  microbiol&oacute;gicos realizados a los productos  terminados se presentaron valores menores de 10 UFC/g de c&aacute;scara, lo cual indica  la inexistencia de crecimiento microbiano debido a la naturaleza inhibitoria  del alcohol.</font>     <P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">Los par&aacute;metros evaluados  para estudiar la estabilidad de los aguardientes en el tiempo se  presentan en los<a href="#cua6"> cuadros 6</a> y <a href="#cua7"> 7</a> para la bebida de naranja y mandarina  respectiva-mente. Los valores de grado  alcoh&oacute;lico, s&oacute;lidos en suspensi&oacute;n, sacarosa  y aceites esenciales determinados en el estudio a lo largo de los tres meses  no presentaron diferencias significativas (P&gt;0,05). La cuantificaci&oacute;n de  s&oacute;lidos en suspensi&oacute;n en los dos  aguardientes arrojaron valores de cero, lo cual  puede inferir que los productos no sufrieron deterioro y/o precipitaci&oacute;n de  minerales durante el tiempo evaluado, siendo esto indicativo de que el  producto mantuvo la estabilidad deseada en cuanto a este par&aacute;metro  que sensorialmente y/o desde el punto de vista colorimetrico tiene  gran influencia en la aceptaci&oacute;n del  producto final.</font>     <P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><a name="cua6"></a>     <P  align="center" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2"><b>Cuadro 6. </b> Estabilidad en el tiempo del aguardiente de Naranja.</font>     <P  align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%">&nbsp;     <div align="center">       <center><table border="1" cellpadding="0" cellspacing="0" style="border-collapse: collapse" bordercolor="#111111" width="70%" id="AutoNumber6" height="257"><tr><td width="20%" height="19">       <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">   Par&aacute;metro(1)</font></p>  </td><td width="80%" colspan="4" align="center" height="19">        ]]></body>
<body><![CDATA[<p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    Tiempo (meses)</font></p>       </td></tr><tr><td width="20%" height="19">     <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify">&nbsp;</p>       </td><td width="20%" align="center" height="19">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    0</font></p>  </td><td width="20%" align="center" height="19">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    1</font></p>  </td><td width="20%" align="center" height="19">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    2</font></p>  </td><td width="20%" align="center" height="19">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    3</font></p>       </td></tr><tr><td width="20%" height="36">       <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">   G.A (0GL)</font></p>  </td><td width="20%" align="center" height="36">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    39,6 ± 0,31ª</font></p>  </td><td width="20%" align="center" height="36">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    39,6 ± 0,31ª</font></p>       </td><td width="20%" align="center" height="36">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    39,5 &#177; 0,29ª</font></p>       </td><td width="20%" align="center" height="36">        ]]></body>
<body><![CDATA[<p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    39,6 &#177; 0,31ª</font></p>       </td></tr><tr><td width="20%" height="19">       <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">   S.S (%)</font></p>  </td><td width="20%" align="center" height="19">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    0a</font></p>       </td><td width="20%" align="center" height="19">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    0a</font></p>       </td><td width="20%" align="center" height="19">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    0a</font></p>       </td><td width="20%" align="center" height="19">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    0a</font></p>       </td></tr><tr><td width="20%" height="37">       <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">   Sacarosa (%)</font></p>  </td><td width="20%" align="center" height="37">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    12,92 ± 0,07ª</font></p>  </td><td width="20%" align="center" height="37">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    11,50 ± 0,21ª</font></p>  </td><td width="20%" align="center" height="37">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    11,40 ± 0,23ª</font></p>  </td><td width="20%" align="center" height="37">        ]]></body>
<body><![CDATA[<p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    11,30 ± 0,36ª</font></p>       </td></tr><tr><td width="20%" height="37">       <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">   A.E (%)</font></p>  </td><td width="20%" align="center" height="37">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    0,50 ± 0,16ª</font></p>       </td><td width="20%" align="center" height="37">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    0,50 &#177; 0,50ª</font></p>       </td><td width="20%" align="center" height="37">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    0,5 0 &#177; 0,21ª</font></p>       </td><td width="20%" align="center" height="37">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    0,50 &#177; 0,21ª</font></p>       </td></tr><tr><td width="20%" height="37">       <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">   A.I (pH)</font></p>  </td><td width="20%" align="center" height="37">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    3,90 ± 0,10ª</font></p>  </td><td width="20%" align="center" height="37">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    3,90 &#177; 0,10ª</font></p>     </td><td width="20%" align="center" height="37">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    3,90 &#177; 0,10ª</font></p>       </td><td width="20%" align="center" height="37">        ]]></body>
<body><![CDATA[<p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    3,80 &#177; 0,10ª</font></p>       </td></tr><tr><td width="20%" height="37">       <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">   C.T</font></p>  </td><td width="20%" align="center" height="37">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    3,256 &#177; 0,29ª</font></p>       </td><td width="20%" align="center" height="37">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    2,861 &#177; 0,22<sup>b</sup></font></p>       </td><td width="20%" align="center" height="37">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    1,912 &#177; 0,22<sup>c</sup></font></p>       </td><td width="20%" align="center" height="37">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    1,195 &#177; 0,28<sup>d</sup></font></p>       </td></tr></table>   </center> </div>     <P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">(1)Valores promedios de tres repeticiones &#177; ds</font>     <P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">Letras diferentes se&ntilde;alan valores significativos (P&lt;0,05)</font>     <P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">G.A= Grado Alcoh&oacute;lico</font>     <P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">S.S =S&oacute;lidos en Suspensi&oacute;n</font>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">A.E = Aceites Esenciales</font>     <P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">A.I = Acidez I&oacute;nica</font>     <P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">C.T = Carotenoides Totales (mg. CT/L Aguardiente)</font>     <P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><a name="cua7"></a>     <P  align="center" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2"><b>Cuadro 7</b>. Estabilidad en el tiempo del aguardiente de Mandarina.</font>     <P  align="center" style="word-spacing: 0; line-height: 100%">&nbsp;     <div align="center">       <center><table border="1" cellpadding="0" cellspacing="0" style="border-collapse: collapse" bordercolor="#111111" width="70%" id="AutoNumber7"><tr><td width="20%">       <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">   Par&aacute;metro(1)</font></p>  </td><td width="80%" colspan="4" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    Tiempo (meses)</font></p>       </td></tr><tr><td width="20%">     ]]></body>
<body><![CDATA[<p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify">&nbsp;</p>       </td><td width="20%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    0</font></p>  </td><td width="20%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    1</font></p>  </td><td width="20%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    2</font></p>  </td><td width="20%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    3</font></p>       </td></tr><tr><td width="20%">       <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">   G.A (0GL)</font></p>  </td><td width="20%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    41,6 ± 0,31ª</font></p>  </td><td width="20%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    41,6 ± 0,31ª</font></p>       </td><td width="20%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    41,4 &#177; 0,38b</font></p>       </td><td width="20%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    41,4 &#177; 0,44<sup>b</sup></font></p>       </td></tr><tr><td width="20%">       ]]></body>
<body><![CDATA[<p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">   S.S (%)</font></p>  </td><td width="20%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    0ª</font></p>       </td><td width="20%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    0ª</font></p>       </td><td width="20%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    0a</font></p>       </td><td width="20%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    0a</font></p>       </td></tr><tr><td width="20%">       <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">   Sacarosa (%)</font></p>  </td><td width="20%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    12,54 ± 0,09ª</font></p>  </td><td width="20%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    11,31 ± 0,10ª</font></p>  </td><td width="20%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    11,10 ± 0,16ª</font></p>  </td><td width="20%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    11,10 ± 0,23ª</font></p>       </td></tr><tr><td width="20%">       ]]></body>
<body><![CDATA[<p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">   A.E (%)</font></p>  </td><td width="20%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    0,80 ± 0,21ª</font></p>       </td><td width="20%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    0,80 &#177; 0,21ª</font></p>       </td><td width="20%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    0,80 &#177; 0,29ª</font></p>       </td><td width="20%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    0,80 &#177; 0,25ª</font></p>  </td></tr><tr><td width="20%">       <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">   A.I (pH)</font></p>  </td><td width="20%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    4,30 ± 0,10ª</font></p>  </td><td width="20%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    4,3 &#177; 0,10ª ª</font></p>       </td><td width="20%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    4,20 &#177; 0,10ª</font></p>       </td><td width="20%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    4,20 &#177; 0,10ª</font></p>       </td></tr><tr><td width="20%">       ]]></body>
<body><![CDATA[<p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">   C.T</font></p>  </td><td width="20%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    3,660 ± 0,23ª</font></p>  </td><td width="20%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    3,255 ± 0,22<sup>b</sup></font></p>       </td><td width="20%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    2,098 &#177; 0,31c</font></p>       </td><td width="20%" align="center">        <p style="word-spacing: 0; line-height: 100%" align="justify"><font face="Verdana" size="2">    1,549 &#177; 0,21<sup>d</sup></font></p>       </td></tr></table>   </center> </div>     <P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">(1)Valores promedios de tres repeticiones &#177; ds</font>     <P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">Letras diferentes se&ntilde;alan valores significativos (P&lt;0,05)</font>     <P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">G.A= Grado Alcoh&oacute;lico</font>     <P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">S.S =S&oacute;lidos en Suspensi&oacute;n</font>     <P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">A.E = Aceites Esenciales</font>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">A.I = Acidez I&oacute;nica</font>     <P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">C.T = Carotenoides Totales (mg CT/L Aguardiente)</font>     <P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">El contenido de carotenoides totales en los aguardientes de  naranjas y mandarinas presentaron diferencias significativa a lo largo de los tres  meses de evaluaci&oacute;n (P&lt;0,05). Sin  embargo, comparando los resultados de carotenoides en los aguardientes  con los obtenidos por Moreno-Alvarez et al. (23) se puede observar que sus productos presentaron una  mayor degradaci&oacute;n de estos pigmentos ya que en sus formulas al 1 y  5% pr&aacute;cticamente se hab&iacute;an degradado  al segundo mes de evaluaci&oacute;n, mientras que la formula al 10% la cual tuvo  al mes cero 11,05 mg CT/L Licor, mucho m&aacute;s cantidad que la obtenida en  los aguardientes elaborados en este estudio que al mes cero presentaron (3,256  y 3,660 mg. CT/L Aguardiente) para naranja y mandarina  respectiva-mente; se degradaron al segundo mes a menos de la mitad del total y al  cuarto mes fue muy poca la cantidad de este pigmento que permaneci&oacute; en su  licor de 10%. Las diferencias encontradas en este estudio con respecto al presentado por Moreno-Alvarez et  al (24), se debieron al efecto antioxidante del &aacute;cido asc&oacute;rbico. Sin embargo,  la degradaci&oacute;n excesiva de los carotenoides en las bebidas se  pudo deber a que estas mol&eacute;culas poseen en su estructura dobles enlaces lo que  las hace altamente reactivas e inestables; bastante propensas a sufrir  oxidaci&oacute;n, lo cual se aceler&oacute; por la  disponibilidad de ox&iacute;geno que se dej&oacute; en el espacio  de cabeza en el envasado de los productos (5,19).</font>      <P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">Por otra parte el aguardiente  de mandarina presento el mismo comportamiento en cuanto a  los carotenoides presentes, los cuales se degradaron poco en el tiempo  no llegando a perderse durante los tres meses de evaluaci&oacute;n. Al igual que  en el aguardiente de naranja al segundo mes de evaluaci&oacute;n no se  hab&iacute;an degradado ni a la mitad del valor obtenido en el mes cero (3,660 mg  CT/L Aguardiente) y pose&iacute;a al mes tres (1,549 mg CT/L Aguardiente)  cantidad suficiente para impartirle a las bebidas el color caracter&iacute;stico de la  fruta utilizada.</font>     <P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">El aguardiente de naranja, presento mayor aceptaci&oacute;n en  la primera evaluaci&oacute;n que el licor de mandarina en relaci&oacute;n al atributo  olor (Wilconxon, P&lt;0,05). En cuanto al sabor no hubo diferencia  significativa, es decir, ambas muestras  presentaron igual aceptaci&oacute;n por parte del  panel evaluador (Wilconxon, P&gt;0,05). En el primer mes de evaluaci&oacute;n el color  y sabor del aguardiente de mandarina presentaron mayor  aceptaci&oacute;n (Wilconxon, P&lt;0,05); en cuanto al  olor no hubo diferencia entre los aguardientes. En el segundo mes el  olor y sabor del aguardiente de mandarina presentaron mayor aceptaci&oacute;n (Wilconxon, P&lt;0,05); en cuanto al  color ambas muestras presentaron igual aceptaci&oacute;n por el panel  evaluador (Wilconxon, P&gt;0,05). En el tercer mes el sabor del aguardiente de  mandarina tuvo mayor aceptaci&oacute;n con respecto  al de naranja (Wilconxon, P&gt;0,05).En cuanto al olor y color existi&oacute;  igual aceptaci&oacute;n (Wilconxon, P&gt;0,05).  Cabe destacar que el aguardiente de mandarina presento mayor  aceptaci&oacute;n durante el almacenamiento evidenciada a trav&eacute;s de la  prueba binomial.</font>     <P  align="justify" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2"><b>Conclusiones</b></font>     <P  align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">La materia prima utilizada (c&aacute;scaras de mandarina y naranja)  es apta para la elaboraci&oacute;n de licores dulces aromatizados, a pesar de  que las mismas aportan al producto final cierta cantidad de  cong&eacute;nericos. Aunque las c&aacute;scaras de mandarina  y naranja presentaron altos recuentos de aerobios mes&oacute;filos, hongos y  levaduras, son &oacute;ptimos para la elaboraci&oacute;n de  este tipo de bebidas, ya que su contenido alcoh&oacute;lico inhibe cualquier  crecimiento microbiano. Las maceraciones de c&aacute;scaras durante 8 horas, con la  mitad del alcohol total a utilizar en la elaboraci&oacute;n de cada  aguardiente, disminuy&oacute; el contenido de  terpenos insaturados responsables del amargor de las bebidas. La adici&oacute;n de  &aacute;cido asc&oacute;rbico como antioxidante a  las bebidas result&oacute; efectiva, ya que  impidi&oacute; la degradaci&oacute;n total de los  carotenoides en un tiempo de tres meses. Las c&aacute;scaras de naranja aportaron a  la bebida mayor cantidad de metanol y cong&eacute;nericos totales. El aguardiente  de mandarina desde el punto de vista sensorial presento mayor  aceptaci&oacute;n durante el almacenamiento. Los resultados aportados en este  estudio evidencian la factibilidad t&eacute;cnica en  la elaboraci&oacute;n de aguardientes aromatizados utilizando c&aacute;scaras  de mandarinas y naranja, lo cual permitir&iacute;a la utilizaci&oacute;n integral  de estos rubros en el pa&iacute;s.</font>     <P  align="justify" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2"><b>Agradecimiento</b></font>     <P  align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">Los autores desean expresar su agradecimiento por el financiamiento del Programa Pem-2001002271. FONACIT-UNESR</font>     <P  align="justify" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2"><b>Literatura citada</b></font>     ]]></body>
<body><![CDATA[<!-- ref --><P  align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">1. Avil&aacute;n, L., D. Bautista y F. Leal.  1989. Manual de fruticultura. Caracas. Am&eacute;rica, Caracas.</font>    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=1746577&pid=S0378-7818200400030000800001&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">2. AOAC. 1990 Official Methods of  Analysis. Ass. Agric. Chem. 15 th. Washington, D.C.</font>    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=1746578&pid=S0378-7818200400030000800002&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">3. Badui, S. 1997. Qu&iacute;mica de los  alimentos. M&eacute;xico, D.F. Alhambra.</font>    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=1746579&pid=S0378-7818200400030000800003&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P  align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">4. Braverman, F. 1978. Introducci&oacute;n a  la bioqu&iacute;mica de los alimentos. (2da ed.). Barcelona: Reverte S, A.</font>    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=1746580&pid=S0378-7818200400030000800004&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">5. Berg, H., R. Faulks, H. Granado,  J. Hirchberg, B. Olmedilla, S. Southon y R. Stahl. 2000. Review the  potential for the improvement of carotenoid levels in food and the likely sistemic effects. J. Sci. Food Agric. 80 (3): 880-912.</font>    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=1746581&pid=S0378-7818200400030000800005&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P  align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">6. Cerezal, P. y R. Pi&ntilde;era. 1996.  Carotenoids in citrus fruit: general aspects, abstention front processing  wastes and applications. Alimentar&iacute;a. 277:  19  32.</font>    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=1746582&pid=S0378-7818200400030000800006&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">7. Fundaci&oacute;n Centro de Investigaci&oacute;n  del Estado para la Producci&oacute;n Experimental  Agroindustrial (CIEPE). (1984). Evaluaci&oacute;n Sensorial de los Alimentos.  Serie Manuales No. 2, Segunda edici&oacute;n, CIEPE, San Felipe.136 p.</font>    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=1746583&pid=S0378-7818200400030000800007&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">8. Comisi&oacute;n Venezolana de  Normas Industriales (COVENIN). 1997. Norma general para  bebidas alcoh&oacute;licas. Norma 3340.</font>    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=1746584&pid=S0378-7818200400030000800008&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">9. Comisi&oacute;n Venezolana de  Normas Industriales (COVENIN). 1993. Bebidas alcoh&oacute;licas.  Determinaci&oacute;n de grado alcoh&oacute;lico. Norma 3042.</font>    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=1746585&pid=S0378-7818200400030000800009&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">10. Comisi&oacute;n Venezolana de  Normas Industriales (COVENIN). 1982. Frutas y productos  derivados. Determinaci&oacute;n de humedad. Norma 1945.</font>    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=1746586&pid=S0378-7818200400030000800010&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">11. Comisi&oacute;n Venezolana de  Normas Industriales (COVENIN). 1993. Bebidas alcoh&oacute;licas.  An&aacute;lisis cromatografico. Norma 3045.</font>    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=1746587&pid=S0378-7818200400030000800011&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">12. Comisi&oacute;n Venezolana de  Normas Industriales (COVENIN). 1981. Determinaci&oacute;n de sacarosa.  Norma 1310.</font>    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=1746588&pid=S0378-7818200400030000800012&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">13. Comisi&oacute;n Venezolana de  Normas Industriales (COVENIN). 1992. Determinaci&oacute;n de s&oacute;lidos  en suspensi&oacute;n. Norma 1343.</font>    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=1746589&pid=S0378-7818200400030000800013&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">14. Comisi&oacute;n Venezolana de  Normas Industriales (COVENIN).1975. Determinaci&oacute;n de aerobios  mesofilos en placa de petri. Norma 902.</font>    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=1746590&pid=S0378-7818200400030000800014&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">15. Comisi&oacute;n Venezolana de  Normas Industriales (COVENIN). 1978. Determinaci&oacute;n de hongos  y levaduras. Norma 1337.</font>    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=1746591&pid=S0378-7818200400030000800015&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">16. Comisi&oacute;n Venezolana de  Normas Industriales (COVENIN). 1992. Norma general para el rotulado  de alimentos envasados. Norma 2959.</font>    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=1746592&pid=S0378-7818200400030000800016&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P  align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">17. Comisi&oacute;n Venezolana de  Normas Industriales (COVENIN).1997. Determinaci&oacute;n de aceites  esenciales. Norma 923.</font>    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=1746593&pid=S0378-7818200400030000800017&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">18. Comisi&oacute;n Venezolana de  Normas Industriales (COVENIN). 1998. Alcohol et&iacute;lico para la preparaci&oacute;n  de bebidas alcoh&oacute;licas. Norma 3370.</font>    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=1746594&pid=S0378-7818200400030000800018&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">19. Delgado, F., A. Jim&eacute;nez y D.  Paredes. 2000. Natural pigments: carotenoids, anthocyanins and  betalains. Characteristics, biosynthesis processing and satiability. Crit.  Rev Food Sci. Nutr. 40:1520-1523.</font>    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=1746595&pid=S0378-7818200400030000800019&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">20. Herbert, G. 1989. Elaboraci&oacute;n  artesanal de licores. Zaragoza: Acribia, S. A.</font>    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=1746596&pid=S0378-7818200400030000800020&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">21. Ministerio de Agricultura y Cr&iacute;a  (MAC). 1999. Anuario estad&iacute;stico agropecuario. Direcci&oacute;n  general sectorial de planificaci&oacute;n y  pol&iacute;ticas. Direcci&oacute;n de estad&iacute;sticas  e informaci&oacute;n.</font>    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=1746597&pid=S0378-7818200400030000800021&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">22. Moreno-Alvarez, M.J., C. G&oacute;mez,  J. Mendoza y D. Bel&eacute;n. 1999. Carotenoides totales en c&aacute;scara  de naranja (Citrus sinensis L. var Valencia). Rev. Unell. Cien. Tec.  17 (1): 92-99.</font>    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=1746598&pid=S0378-7818200400030000800022&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">23. Moreno-Alvarez, M.J., J.G.  Hern&aacute;ndez, R. Rovero, A. Tablante y L.  Rangel. 2000 Alimentaci&oacute;n de tilapia con raciones parciales de c&aacute;scaras  de naranja Cienc. Tecnol. Aliment. 3:29-33.</font>    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=1746599&pid=S0378-7818200400030000800023&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">24. Moreno-Alvarez, MJ., G. Guti&eacute;rrez,  A. Graterol y D. Bel&eacute;n. 2002.  Evaluaci&oacute;n de un licor dulce condicionado  con c&aacute;scaras de mandarina. Rev. Cient. FCV-LUZ 12 (4):271-277</font>    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=1746600&pid=S0378-7818200400030000800024&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">25. SAS.1990. SAS Users guide:  Statistics. Cary, N.C: SAS Institute. 99 p.</font>    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=1746601&pid=S0378-7818200400030000800025&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P align="JUSTIFY" style="word-spacing: 0; line-height: 100%"><font face="Verdana" size="2">26. Yovera, J., M. Tovar y M.J.  Moreno-Alvarez. 2001. Evaluaci&oacute;n del contenido de carotenoides  en c&aacute;scaras de mandarina Citrus  reticulata Blanco Rev. Unell. Cien. Tec. 19:73-77.</font>    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=1746602&pid=S0378-7818200400030000800026&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --> ]]></body>
<back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<label>1</label><nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Avilán]]></surname>
<given-names><![CDATA[L]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Bautista]]></surname>
<given-names><![CDATA[D]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Leal]]></surname>
<given-names><![CDATA[F]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Manual de fruticultura.]]></source>
<year>1989</year>
<publisher-loc><![CDATA[Caracas ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Caracas. América]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B2">
<label>2</label><nlm-citation citation-type="book">
<collab>AOAC</collab>
<source><![CDATA[Official Methods of Analysis.]]></source>
<year>1990</year>
<edition>15</edition>
<publisher-loc><![CDATA[Washington, D.C. ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Ass. Agric. Chem.]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B3">
<label>3</label><nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Badui]]></surname>
<given-names><![CDATA[S]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Química de los alimentos.]]></source>
<year>1997</year>
<publisher-loc><![CDATA[D.F. Alhambra. ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B4">
<label>4</label><nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Braverman]]></surname>
<given-names><![CDATA[F]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Introducción a la bioquímica de los alimentos.]]></source>
<year>1978</year>
<edition>2da</edition>
<publisher-loc><![CDATA[Barcelona ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Reverte S, A.]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B5">
<label>5</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Berg]]></surname>
<given-names><![CDATA[H]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Faulks]]></surname>
<given-names><![CDATA[R]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Granado]]></surname>
<given-names><![CDATA[H]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Hirchberg]]></surname>
<given-names><![CDATA[J]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Olmedilla]]></surname>
<given-names><![CDATA[B]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Southon]]></surname>
<given-names><![CDATA[S]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Stahl]]></surname>
<given-names><![CDATA[R]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Review the potential for the improvement of carotenoid levels in food and the likely sistemic effects.]]></article-title>
<source><![CDATA[J. Sci. Food Agric.]]></source>
<year>2000</year>
<volume>80</volume>
<numero>3</numero>
<issue>3</issue>
<page-range>880-912</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B6">
<label>6</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Cerezal]]></surname>
<given-names><![CDATA[P]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Piñera]]></surname>
<given-names><![CDATA[R]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Carotenoids in citrus fruit: general aspects, abstention front processing wastes and applications.]]></article-title>
<source><![CDATA[Alimentaría.]]></source>
<year>1996</year>
<volume>277</volume>
<page-range>19 32</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B7">
<label>7</label><nlm-citation citation-type="book">
<collab>Fundación Centro de Investigación del Estado para la Producción Experimental Agroindustrial (CIEPE).</collab>
<source><![CDATA[Evaluación Sensorial de los Alimentos.]]></source>
<year>1984</year>
<edition>Segunda</edition>
<page-range>136</page-range><publisher-loc><![CDATA[San Felipe ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[CIEPE]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B8">
<label>8</label><nlm-citation citation-type="book">
<collab>Comisión Venezolana de Normas Industriales (COVENIN).</collab>
<source><![CDATA[Norma general para bebidas alcohólicas.]]></source>
<year>1997</year>
<publisher-name><![CDATA[Norma 3340.]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B9">
<label>9</label><nlm-citation citation-type="book">
<collab>Comisión Venezolana de Normas Industriales (COVENIN).</collab>
<source><![CDATA[Bebidas alcohólicas. Determinación de grado alcohólico.]]></source>
<year>1993</year>
<publisher-name><![CDATA[Norma 3042.]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B10">
<label>10</label><nlm-citation citation-type="book">
<collab>Comisión Venezolana de Normas Industriales (COVENIN).</collab>
<source><![CDATA[Frutas y productos derivados. Determinación de humedad.]]></source>
<year>1982</year>
<publisher-name><![CDATA[Norma 1945.]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B11">
<label>11</label><nlm-citation citation-type="book">
<collab>Comisión Venezolana de Normas Industriales (COVENIN).</collab>
<source><![CDATA[Bebidas alcohólicas. Análisis cromatografico.]]></source>
<year>1993</year>
<publisher-name><![CDATA[Norma 3045]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B12">
<label>12</label><nlm-citation citation-type="book">
<collab>Comisión Venezolana de Normas Industriales (COVENIN).</collab>
<source><![CDATA[Determinación de sacarosa.]]></source>
<year>1981</year>
<publisher-name><![CDATA[Norma 1310.]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B13">
<label>13</label><nlm-citation citation-type="">
<collab>Comisión Venezolana de Normas Industriales (COVENIN).</collab>
<source><![CDATA[Determinación de sólidos en suspensión.]]></source>
<year>1992</year>
<page-range>Norma 1343.</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B14">
<label>14</label><nlm-citation citation-type="">
<collab>Comisión Venezolana de Normas Industriales (COVENIN).</collab>
<source><![CDATA[Determinación de aerobios mesofilos en placa de petri.]]></source>
<year>1975</year>
<page-range>Norma 902.</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B15">
<label>15</label><nlm-citation citation-type="book">
<collab>Comisión Venezolana de Normas Industriales (COVENIN).</collab>
<source><![CDATA[Determinación de hongos y levaduras.]]></source>
<year>1978</year>
<publisher-name><![CDATA[Norma 1337.]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B16">
<label>16</label><nlm-citation citation-type="book">
<collab>Comisión Venezolana de Normas Industriales (COVENIN).</collab>
<source><![CDATA[Norma general para el rotulado de alimentos envasados.]]></source>
<year>1992</year>
<publisher-name><![CDATA[Norma 2959.]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B17">
<label>17</label><nlm-citation citation-type="book">
<collab>Comisión Venezolana de Normas Industriales (COVENIN).</collab>
<source><![CDATA[Determinación de aceites esenciales.]]></source>
<year>1997</year>
<publisher-name><![CDATA[Norma 923.]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B18">
<label>18</label><nlm-citation citation-type="book">
<collab>Comisión Venezolana de Normas Industriales (COVENIN).</collab>
<source><![CDATA[Alcohol etílico para la preparación de bebidas alcohólicas.]]></source>
<year>1998</year>
<publisher-name><![CDATA[Norma 3370.]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B19">
<label>19</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Delgado]]></surname>
<given-names><![CDATA[F]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Jiménez]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Paredes]]></surname>
<given-names><![CDATA[D]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Natural pigments: carotenoids, anthocyanins and betalains. Characteristics, biosynthesis processing and satiability.]]></article-title>
<source><![CDATA[Crit. Rev Food Sci. Nutr.]]></source>
<year>2000</year>
<volume>40</volume>
<page-range>1520-1523</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B20">
<label>20</label><nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Herbert]]></surname>
<given-names><![CDATA[G]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Elaboración artesanal de licores.]]></source>
<year>1989</year>
<publisher-loc><![CDATA[Zaragoza: ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Acribia S. A]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B21">
<label>21</label><nlm-citation citation-type="book">
<collab>Dirección general sectorial de planificación y políticas.^dDirección de estadísticas e información.</collab>
<source><![CDATA[Anuario estadístico agropecuario.]]></source>
<year>1999</year>
<publisher-name><![CDATA[Ministerio de Agricultura y Cría (MAC).]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B22">
<label>22</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Moreno-Alvarez]]></surname>
<given-names><![CDATA[M.J]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Gómez]]></surname>
<given-names><![CDATA[C]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Mendoza]]></surname>
<given-names><![CDATA[J]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Belén]]></surname>
<given-names><![CDATA[D]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Carotenoides totales en cáscara de naranja (Citrus sinensis L. var Valencia).]]></article-title>
<source><![CDATA[Rev. Unell. Cien. Tec.]]></source>
<year>1999</year>
<volume>17</volume>
<numero>1</numero>
<issue>1</issue>
<page-range>92-99</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B23">
<label>23</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Moreno-Alvarez]]></surname>
<given-names><![CDATA[M.J]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Hernández]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.G]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Rovero]]></surname>
<given-names><![CDATA[R]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Tablante]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Rangel]]></surname>
<given-names><![CDATA[L]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Alimentación de tilapia con raciones parciales de cáscaras de naranja Cienc.]]></article-title>
<source><![CDATA[Tecnol. Aliment.]]></source>
<year>2000</year>
<volume>3</volume>
<page-range>29-33</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B24">
<label>24</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Moreno-Alvarez]]></surname>
<given-names><![CDATA[MJ]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Gutiérrez]]></surname>
<given-names><![CDATA[G]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Graterol]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Belén]]></surname>
<given-names><![CDATA[D]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Evaluación de un licor dulce condicionado con cáscaras de mandarina.]]></article-title>
<source><![CDATA[Rev. Cient. FCV-LUZ]]></source>
<year>2002</year>
<volume>12</volume>
<numero>4</numero>
<issue>4</issue>
<page-range>271-277</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B25">
<label>25</label><nlm-citation citation-type="book">
<collab>SAS</collab>
<source><![CDATA[SAS Users guide: Statistics.]]></source>
<year>1990</year>
<page-range>99</page-range><publisher-loc><![CDATA[Cary, N.C: ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[SAS Institute]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B26">
<label>26</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Yovera]]></surname>
<given-names><![CDATA[J]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Tovar]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Moreno-Alvarez]]></surname>
<given-names><![CDATA[M.J]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Evaluación del contenido de carotenoides en cáscaras de mandarina Citrus reticulata Blanco]]></article-title>
<source><![CDATA[Rev. Unell. Cien. Tec.]]></source>
<year>2001</year>
<volume>19</volume>
<page-range>73-77</page-range></nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
