<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>0798-0469</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Revista de la Facultad de Medicina]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[RFM]]></abbrev-journal-title>
<issn>0798-0469</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[Universidad Central de Venezuela. Facultad de Medicina. Comisión de Publicaciones de la Facultad de Medicina]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S0798-04692004000100007</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Evaluación de los Parametrios Uterinos]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Jiménez V]]></surname>
<given-names><![CDATA[E]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A01"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Jiménez]]></surname>
<given-names><![CDATA[J]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A02"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Riera]]></surname>
<given-names><![CDATA[R]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A02"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Rodríguez]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A02"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Vásquez]]></surname>
<given-names><![CDATA[Á]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A02"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Jiménez L]]></surname>
<given-names><![CDATA[E]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A03"/>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="A01">
<institution><![CDATA[,Maternidad Concepcion Palacios Director curso de especializacion en obstetricia y ginecologia ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
</aff>
<aff id="A02">
<institution><![CDATA[,Maternidad Concepcion Palacios Medicos Residentes del curso de especializacion en obstetricia y ginecologia ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
</aff>
<aff id="A03">
<institution><![CDATA[,Hospital Victorino Santaella Medico Asistencial de obstetricia y ginecologia ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>01</month>
<year>2004</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>01</month>
<year>2004</year>
</pub-date>
<volume>27</volume>
<numero>1</numero>
<fpage>36</fpage>
<lpage>41</lpage>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://ve.scielo.org/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S0798-04692004000100007&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://ve.scielo.org/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S0798-04692004000100007&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://ve.scielo.org/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S0798-04692004000100007&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="es"><p><![CDATA[RESUMEN. La evaluación no oncológica de los parametrios, como parte del examen ginecológico rutinario, ha venido en desuso como se refleja en al bibliografía médica de los últimos 50 años. El propósito de este trabajo fue la evaluación clínica de los parametrios, a través del tacto ginecológico en 1250 pacientes de una consulta privada entre enero de 1999 y diciembre de 2001. En este grupo se evidenció la afectación parametrial en 102 casos. En estos, el parametrio más afectado fue el izquierdo con 83 casos (81,4%), luego el derecho en 14 casos (13,7%) y por último la afectación fue bilateral en 5 casos (4,9%). Se evalúan variables como la edad, la menarquia, las primeras relaciones sexuales, el método anticonceptivo, el tipo de regla, el número de gestaciones y la paridad.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[ABSTRACT: The non oncologycal evaluation of the parametrium, like part of the routine gynecological examination, has come in disuse as at the medical bibliography of last the 50 years is reflected. The intention of this work was the clinical evaluation of the parametrium, through the gynecological tact, in 1250 patients of a private consultation between January of 1999 and December of 2001. This group demonstrate the parametrial affectation in 102 cases. In these, the parametrium more affected was the left one with 83 cases (81,4%), then the right in 14 cases (13,7%) and at last, was bilateral in 5 cases (4,9%). Variables like the age, menarquia, first sexual relations, contraceptive method, type of rules, number of gestations and parity are evaluated.]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="es"><![CDATA[Parametrio]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[Parametritis]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[parametropatía]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Parametrium]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[parametritis]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><body><![CDATA[   <B>    <P ALIGN="center"><font face="Times New Roman" size="4">EVALUACI&Oacute;N DE LOS PARAMETRIOS UTERINOS</font></P> </B>    <P ALIGN="center"><font face="Times New Roman" size="3"><b>E Jim&eacute;nez V¹, J Jim&eacute;nez², R Riera², A Rodr&iacute;guez², &Aacute; V&aacute;squez² y E Jim&eacute;nez L³.</b></font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">¹Director curso de especializaci&oacute;n en obstetricia y ginecolog&iacute;a de la Maternidad Concepci&oacute;n Palacios.- ² M&eacute;dicos Residentes del curso de especializaci&oacute;n en obstetricia y ginecolog&iacute;a de la Maternidad Concepci&oacute;n Palacios.- ³M&eacute;dico Asistencial de obstetricia y ginecolog&iacute;a en el Hospital «Victorino Santaella».</font></P> <B>    <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">&nbsp;&nbsp;&nbsp; RESUMEN: </font> </B><font face="Times New Roman" size="3">La evaluaci&oacute;n no oncol&oacute;gica de los parametrios, como parte del examen ginecol&oacute;gico rutinario, ha venido en desuso como se refleja en al bibliograf&iacute;a m&eacute;dica de los &uacute;ltimos 50 a&ntilde;os. El prop&oacute;sito de este trabajo fue la evaluaci&oacute;n cl&iacute;nica de los parametrios, a trav&eacute;s del tacto ginecol&oacute;gico en 1250 pacientes de una consulta privada entre enero de 1999 y diciembre de 2001. En este grupo se evidenci&oacute; la afectaci&oacute;n parametrial en 102 casos. En estos, el parametrio m&aacute;s afectado fue el izquierdo con 83 casos (81,4%), luego el derecho en 14 casos (13,7%) y por &uacute;ltimo la afectaci&oacute;n fue bilateral en 5 casos (4,9%). Se eval&uacute;an variables como la edad, la menarquia, las primeras relaciones sexuales, el m&eacute;todo anticonceptivo, el tipo de regla, el n&uacute;mero de gestaciones y la paridad.</font></P> <B>    <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">Palabras Clave:</font></B> <font face="Times New Roman" size="3"> Parametrio, Parametritis, parametropat&iacute;a.</font></P> <B>    <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">&nbsp;&nbsp;&nbsp; ABSTRACT: </font> </B><font face="Times New Roman" size="3">The non oncologycal evaluation of the parametrium, like part of the routine gynecological examination, has come in disuse as at the medical bibliography of last the 50 years is reflected.&nbsp; The intention of this work was the clinical evaluation of the parametrium, through the gynecological tact, in 1250 patients of a private consultation between January of 1999 and December of 2001.&nbsp;This group demonstrate the parametrial affectation in 102 cases.&nbsp;In these, the parametrium more affected was the left one with 83 cases (81,4%), then the right in 14 cases (13,7%) and at last, was bilateral in 5 cases (4,9%).&nbsp;Variables like the age, menarquia, first sexual relations, contraceptive method, type of rules, number of gestations and parity are evaluated.</font></P> <B>    <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">Key Words: </font> </B><font face="Times New Roman" size="3">Parametrium, parametritis.</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">Fecha de Recepci&oacute;n: 07/12/2003 Fecha de Aprobaci&oacute;n: 13/04/2004</font></P> <B>    <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">INTRODUCCI&Oacute;N</font></P> </B>    ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">&nbsp;&nbsp;&nbsp; Los parametrios en &eacute;pocas pasadas formaban parte del examen ginecol&oacute;gico integral, hoy en d&iacute;a es practicado exclusivamente en aquellos casos donde se estad&iacute;a la patolog&iacute;a cervical maligna. Los parametrios constituyen parte del sistema de sost&eacute;n del &uacute;tero y est&aacute;n conformados por tejido conjuntivo, musculatura lisa y el paquete vasculonervioso del espacio pelvisubperitoneal, por el cual transcurren los ur&eacute;teres<sup>(1)</sup>.</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">&nbsp;&nbsp;&nbsp; Estos parametrios se encuentran ubicados en un espacio prism&aacute;tico triangular de base inferior formado por la reflexi&oacute;n de las dos hojas del ligamento ancho y que en conjunto constituyen la formaci&oacute;n m&uacute;sculo ligamentosa del «Retinaculum de Mart&iacute;n», el cu&aacute;l se inserta a nivel del contorno istmico y parte alta de la porci&oacute;n supravaginal del cuello uterino hasta la pared lateral pelviana, a trav&eacute;s de sus dos porciones laterales mas fuertes conocidas como el «ligamento cardinal de Mackenrodt», las cuales act&uacute;an evitando la lateralizaci&oacute;n y eversi&oacute;n tanto del cuello uterino como del &uacute;tero. Hacia delante desde la regi&oacute;n del istmo uterino se extiende y prolonga a la cara posterior del pubis, a trav&eacute;s de los ligamentos pubo-vesico-uterinos y hacia atr&aacute;s se inserta a nivel de la excavaci&oacute;n sacra por medio de su porci&oacute;n dorsal conocida como el ligamento uterosacro y una continuidad del ligamento pubo-vesico-uterino, que en conjunto constituyen la aponeurosis sacro-recto-genito-vesico-pubiana, cuya funci&oacute;n es mantener la ante versi&oacute;n y fijaci&oacute;n fisiol&oacute;gica del &uacute;tero y dar tensi&oacute;n a la vagina, <B>(<a href="#fig1">Figura 1</a>)</B><sup>(1,2,3)</sup>.</font></P> <B>    <P ALIGN="center" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0"><font face="Times New Roman" size="3"><a name="fig1"></a>Figura 1</font></P>     <P ALIGN="center" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0"><font face="Times New Roman" size="3"><span style="text-transform: uppercase">Medios de fijaci&oacute;n del &uacute;tero. Parametrios</span></font></P> </B>    <P ALIGN="center"><img border="0" src="/img/fbpe/rfm/v27n1/art07fig1.jpg" width="402" height="491"></P>     
<P ALIGN="center" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0"><b>1) Ismo uterino, 2) Vejiga urinaria, 3) Recto, 4) Fascie presacra, 5) Aponeurosis umbilico-prevesical, 6) Ligamentos transversos de mackenrodt, 7) Ligamentos utero-sacros.</b></P>     <P ALIGN="center" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0"><b>Fuente: Aparato genital femenino. En:Aparato genital femenino. Consideraciones morfológicas. G. Ortiz Urdlain, M. Anitua Solano y col. Editorial Medica y técnica S.A. Segunda Edición. Barcelona 1980.</b></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">&nbsp;&nbsp;&nbsp; Los parametrios tienen una importancia fundamental, ya que por ellos se asegura el drenaje linf&aacute;tico del cuello uterino y del segmento uterino. As&iacute; como esta es la v&iacute;a de diseminaci&oacute;n de las c&eacute;lulas neopl&aacute;sicas, no menos cierto lo es, de los procesos virales y bacterianos de la vagina y del &uacute;tero. En este sentido pueden generarse procesos tales como: parametritis, flegmones, abscesos y neoplasias entre otros<sup>(4,5)</sup>.</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">&nbsp;&nbsp;&nbsp; La parametritis, que deber&iacute;a significar la inflamaci&oacute;n del contenido de los parametrios, se refiere pr&aacute;cticamente a algo m&aacute;s general. Se designa as&iacute; a los procesos inflamatorios que se extienden por todo el tejido conjuntivo de la pelvis, que en verdad representa una unidad<sup>(2)</sup>.</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">&nbsp;&nbsp;&nbsp; Cuando existe afectaci&oacute;n de los parametrios, desde el punto de vista cl&iacute;nico la paciente puede presentar una amplia variedad de s&iacute;ntomas, que van desde la ausencia de los mismos, pasando por dismenorrea, dispareunia y dolor p&eacute;lvico cr&oacute;nico, hasta cuadros cl&iacute;nicos de sepsis<sup>(4)</sup>. Estos &uacute;ltimos han ido desapareciendo con el uso generalizado de los antibi&oacute;ticos. La parametritis aguda se inicia con fiebre y dolores en el bajo vientre, aunque cuando se trata de parametritis «ligeras», estos leves s&iacute;ntomas desaparecen en muy poco tiempo sin dejar vestigios.</font></P>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">&nbsp;&nbsp;&nbsp; Es frecuente encontrar al examen f&iacute;sico los parametrios dolorosos, engrosados, retra&iacute;dos, inm&oacute;viles, acompa&ntilde;ados de lateralizaci&oacute;n c&eacute;rvicouterina<sup>(4)</sup>.</font></P> <B>    <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">MATERIALES Y M&Eacute;TODOS</font></P> </B>    <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">&nbsp;&nbsp;&nbsp; Se realiz&oacute; un estudio retrospectivo, transversal y descriptivo, en el cual se revisaron 1250 historias de pacientes que acudieron a consulta gineco-obst&eacute;trica en el Centro Cl&iacute;nico de Maternidad «Leopoldo Aguerrevere» entre Enero 1999 y Diciembre 2001. El objetivo del trabajo fue evaluar cl&iacute;nicamente, mediante tacto vaginal y observaci&oacute;n, la situaci&oacute;n espacial del cuello uterino y el &uacute;tero y la concordancia de esta con las caracter&iacute;sticas de los parametrios. Se evaluaron como variables la edad, motivo de consulta, antecedentes ginecobstetricos, resultado citol&oacute;gico y evaluaci&oacute;n cl&iacute;nica de los parametrios. Del estudio se excluyeron aquellas pacientes con patolog&iacute;a cervical oncol&oacute;gica. La evaluaci&oacute;n de los parametrios se realizo a trav&eacute;s de inspecci&oacute;n de la posici&oacute;n del cuello y del tacto vaginal con palpaci&oacute;n, digito presi&oacute;n de los parametrios laterales y &uacute;tero-sacros, adem&aacute;s del desplazamiento lateral del cuello. Se considera afectaci&oacute;n parametrial o «parametritis» cuando se evidencia: lateralizaci&oacute;n del cuello, dolor a la digito presi&oacute;n del parametrio, palpaci&oacute;n del parametrio constatando rigidez y sensibilidad, y dolor a la movilizaci&oacute;n digital del cuello. Para el procesamiento y an&aacute;lisis de las variables se utiliz&oacute; programa de software Microsoft Excel 2000 y medidas de tendencia central (porcentaje y promedio).</font></P> <B>    <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">RESULTADOS</font></P> </B>    <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">&nbsp;&nbsp;&nbsp; De las 1250 historias revisadas, se encontr&oacute; un total de 102 casos (8,16%) de alteraciones a nivel de los parametrios, <B>(<a href="#graf1">Gr&aacute;fico 1</a>)</B>.</font></P>     <P ALIGN="center" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0"><font face="Times New Roman" size="3"><b><a name="graf1"></a>Gr&aacute;fico 1</b></font></P>     <P ALIGN="center" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0"><font face="Times New Roman" size="3"><b><span style="text-transform: uppercase">Distribuci&oacute;n de pacientes seg&uacute;n presencia de afectaci&oacute;n de los parametrios</span></b></font></P>     <P ALIGN="center"><img border="0" src="/img/fbpe/rfm/v27n1/art07graf1.jpg" width="493" height="282"></P>    
<P ALIGN="JUSTIFY">&nbsp;&nbsp;&nbsp;<font face="Times New Roman" size="3"> El promedio de edad de todo el grupo fue de 31,22 a&ntilde;os, con un rango que oscil&oacute; entre 16 y 67 a&ntilde;os, encontr&aacute;ndose la mayor&iacute;a de las pacientes entre los 21 y los 35 a&ntilde;os (73 pacientes que corresponden al 71,56%), <B>(<a href="#tab1">Tabla 1</a>)</B>.<a name="tab1"></a></font></P>     <div align="center">       ]]></body>
<body><![CDATA[<center> <TABLE BORDER="1" CELLSPACING=1 CELLPADDING=4 WIDTH=401> <TR><TD VALIGN="TOP" COLSPAN=3 align="center"> <B>    <P ALIGN="CENTER" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0"><font face="Times New Roman" size="3">Tabla 1</font></P>     <P ALIGN="CENTER" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0"><font face="Times New Roman" size="3"><span style="text-transform: uppercase">Distribuci&oacute;n de pacientes por grupos etarios</span></font></B></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP" align="center"> <B>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">Rango de edad (a&ntilde;os)</font></P> </B>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">5-20</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">21-25</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">26-30</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">31-35</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">36-40</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">41-45</font></P>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">46 o m&aacute;s</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3"><b>Total</b></font></TD> <TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP" align="center"> <B>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">N&uacute;mero de pacientes</font></P> </B>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">6</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">23</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">29</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">21</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">8</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">8</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">7</font></P>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">102</font></TD> <TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP" align="center"> <B>    <P ALIGN="CENTER" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0"><font face="Times New Roman" size="3">Porcentaje&nbsp;</font></P>     <P ALIGN="CENTER" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0"><font face="Times New Roman" size="3"> (%)</font></P> </B>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">5.88</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">22.54</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">28.43</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">20.58</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">7.84</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">7.84</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">6.86</font></P>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">100</font></TD> </TR> </TABLE>    </center> </div>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">&nbsp;&nbsp;&nbsp; El promedio de edad de la menarquia fue 12,23 a&ntilde;os, con un rango entre 9 y 19 a&ntilde;os, <B>(<a href="#tab2">Tabla 2</a>)</B>.<a name="tab2"></a></font></P>     <div align="center">       <center> <TABLE BORDER="1" CELLSPACING=1 CELLPADDING=4 WIDTH=404> <TR><TD VALIGN="TOP" COLSPAN=3> <B>    <P ALIGN="CENTER" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0"><font face="Times New Roman" size="3">Tabla 2</font></P>     <P ALIGN="CENTER" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0"><font face="Times New Roman" size="3"><span style="text-transform: uppercase">Distribuci&oacute;n de pacientes seg&uacute;n edad de la menarquia</span></font></B></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="44%" VALIGN="TOP"> <B>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">Edad de menarqu&iacute;a (a&ntilde;os)</font></P> </B>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">9</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">10</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">11</font></P>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">12</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">13</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">14 o m&aacute;s</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">No informada</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3"><b>Total</b></font></TD> <TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP"> <B>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">N&uacute;mero de pacientes</font></P> </B>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">1</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">5</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">8</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">37</font></P>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">11</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">9</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">31</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">102</font></TD> <TD WIDTH="24%" VALIGN="TOP"> <B>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">Porcentaje (%)</font></P> </B>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">0,98</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">4,90</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">7,84</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">36,27</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">10,78</font></P>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">8,82</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">30,29</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">100</font></TD> </TR> </TABLE>    </center> </div>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">&nbsp;&nbsp;&nbsp; El promedio de edad de las primeras relaciones sexuales fue de 21,05 a&ntilde;os, con un rango que vari&oacute; entre 14 y 36 a&ntilde;os, <B>(<a href="#tab3">Tabla 3</a>)</B>.<a name="tab3"></a></font></P>     <div align="center">       <center> <TABLE BORDER="1" CELLSPACING=1 CELLPADDING=4 WIDTH=400> <TR><TD VALIGN="TOP" COLSPAN=3> <B>    <P ALIGN="CENTER" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0"><font face="Times New Roman" size="3">Tabla 3</font></P>     <P ALIGN="CENTER" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0"><font face="Times New Roman" size="3"><span style="text-transform: uppercase">Distribuci&oacute;n de las pacientes seg&uacute;n la edad de ocurrencia de las primeras relaciones sexuales</span></font></B></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="39%" VALIGN="TOP"> <B>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">Edad primeras relaciones</font></P> </B>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">10-15</font></P>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">16-20</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">21-30</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">31-m&aacute;s</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">Desconocido</font></P> <B>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">Total</font></B></TD> <TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP"> <B>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">N&uacute;mero de pacientes</font></P> </B>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">6</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">28</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">23</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">5</font></P>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">40</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">102</font></TD> <TD WIDTH="28%" VALIGN="TOP"> <B>    <P ALIGN="CENTER" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0"><font face="Times New Roman" size="3">Porcentaje&nbsp;</font></P>     <P ALIGN="CENTER" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0"><font face="Times New Roman" size="3"> (%)</font></P> </B>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">5,88</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">27,45</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">22,54</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">4,90</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">39,21</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">100</font></TD> </TR> </TABLE>    </center> </div>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">&nbsp;&nbsp;&nbsp; El n&uacute;mero de parejas sexuales tuvo un promedio de 1,58 (rango de 1 a 5 parejas). El m&eacute;todo anticonceptivo usado por las pacientes fue el dispositivo intrauterino en 45 pacientes (44,1%), los anticonceptivos orales en 22 pacientes (21,6%), la esterilizaci&oacute;n quir&uacute;rgica en 8 (7,84%), ninguno en 11 (10,8%), y se desconoce en 16 (15,7%), <B>(<a href="#tab4">Tabla 4</a>)</B>.<a name="tab4"></a></font></P>     <div align="center">       <center> <TABLE BORDER="1" CELLSPACING=1 CELLPADDING=4 WIDTH=404> <TR><TD VALIGN="TOP" COLSPAN=3> <B>    <P ALIGN="CENTER" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0"><font face="Times New Roman" size="3">Tabla 4</font></P>     <P ALIGN="CENTER" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0"><font face="Times New Roman" size="3"><span style="text-transform: uppercase">Distribuci&oacute;n de las pacientes seg&uacute;n m&eacute;todo anticonceptivo usado</span></font></B></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="center"><font face="Times New Roman" size="3"><b>Tipo de m&eacute;todo</b></font></P>     <P ALIGN="center"><font face="Times New Roman" size="3">    <br> ACO</font></P>     <P ALIGN="center"><font face="Times New Roman" size="3">DIU</font></P>     <P ALIGN="center"><font face="Times New Roman" size="3">Coitos interruptus</font></P>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="center"><font face="Times New Roman" size="3">Quir&uacute;rgicos</font></P>     <P ALIGN="center"><font face="Times New Roman" size="3">Desconocidos</font></P>     <P ALIGN="center"><font face="Times New Roman" size="3"><b>Total</b></font></TD> <TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3"><b>N&uacute;mero de pacientes</b></font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">22</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">45</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">11</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">8</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">16</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">102</font></TD> <TD WIDTH="35%" VALIGN="TOP">     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0"><font face="Times New Roman" size="3"><b>Porcentaje&nbsp;</b></font></P>     <P ALIGN="CENTER" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0"><font face="Times New Roman" size="3"><b> (%)</b></font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">21,56</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">44,11</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">10,78</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">7,84</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">15,68</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">100</font></TD> </TR> </TABLE>    </center> </div>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">&nbsp;&nbsp;&nbsp; Los ciclos menstruales fueron regulares en 73 pacientes (71,6%), irregulares en 2 (1,96%) y se desconoce en 27 (26,5%), <B>(<a href="#tab5">Tabla 5</a>)</B>.<a name="tab5"></a></font></P>     <div align="center">       ]]></body>
<body><![CDATA[<center> <TABLE BORDER="1" CELLSPACING=1 CELLPADDING=4 WIDTH=404> <TR><TD VALIGN="TOP" COLSPAN=3> <B>    <P ALIGN="CENTER" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0"><font face="Times New Roman" size="3">Tabla 5</font></P>     <P ALIGN="CENTER" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0"><font face="Times New Roman" size="3"><span style="text-transform: uppercase">Distribuci&oacute;n de pacientes seg&uacute;n tipo de regla</span></font></B></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="center"><font face="Times New Roman" size="3"><b>Tipo de Regla M&eacute;todo</b></font></P>     <P ALIGN="center"><font face="Times New Roman" size="3">Regulares</font></P>     <P ALIGN="center"><font face="Times New Roman" size="3">Irregulares</font></P>     <P ALIGN="center"><font face="Times New Roman" size="3">No informada</font></P>     <P ALIGN="center"><font face="Times New Roman" size="3"><b>Total</b></font></TD> <TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3"><b>N&uacute;mero de pacientes</b></font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">73</font></P>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">2</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">27</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">102</font></TD> <TD WIDTH="35%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0"><font face="Times New Roman" size="3"><b>Porcentaje&nbsp;</b></font></P>     <P ALIGN="CENTER" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0"><font face="Times New Roman" size="3"><b> (%)</b></font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">71,56</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">1,96</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">26,47</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">100</font></TD> </TR> </TABLE>    </center> </div>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">&nbsp;&nbsp;&nbsp; De los antecedentes obst&eacute;tricos se encontr&oacute; que 19 pacientes ten&iacute;an IIGIIC (18,6%), 15 con OGOP (14,7%), 15 con IVIC (14,7%), 8 con IIGIIP (7,84%), 7 con IGIP (6,86%), 12 (11,8%) se desconoce y el resto 25,5% distribuidos entre los dem&aacute;s antecedentes obst&eacute;tricos, <B>(<a href="#tab6">Tablas 6</a> y <a href="#tab7">7</a>)</B>.<a name="tab6"></a></font></P>     ]]></body>
<body><![CDATA[<div align="center">       <center> <TABLE BORDER="1" CELLSPACING=1 CELLPADDING=4 WIDTH=400> <TR><TD VALIGN="TOP" COLSPAN=3> <B>    <P ALIGN="CENTER" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0"><font face="Times New Roman" size="3">Tabla 6</font></P>     <P ALIGN="CENTER" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0"><font face="Times New Roman" size="3"><span style="text-transform: uppercase">Distribuci&oacute;n de las pacientes seg&uacute;n el n&uacute;mero de gestaciones</span></font></B></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="39%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3"><b>N&uacute;mero de gestaciones</b></font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">0</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">I</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">II</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">III</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">IV</font></P>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">V o m&aacute;s</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">Desconocido</font></P> <B>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">Total</font></B></TD> <TD WIDTH="33%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3"><b>N&uacute;mero de pacientes</b></font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">15</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">27</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">34</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">9</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">2</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">3</font></P>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">12</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">102</font></TD> <TD WIDTH="28%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3"><b>Porcentaje (%)</b></font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">14,7</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">26,47</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">33,33</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">8,82</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">1,96</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">2,94</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">11,46</font></P>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">100</font></TD> </TR> </TABLE>    </center> </div>      <P ALIGN="center"><a name="tab7"></a></P>     <div align="center">       <center> <TABLE BORDER="1" CELLSPACING=1 CELLPADDING=4 WIDTH=419> <TR><TD VALIGN="TOP" COLSPAN=4> <B>    <P ALIGN="CENTER" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0"><font face="Times New Roman" size="3">Tabla 7</font></P>     <P ALIGN="CENTER" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0"><font face="Times New Roman" size="3"><span style="text-transform: uppercase">Distribuci&oacute;n de las pacientes seg&uacute;n el n&uacute;mero de partos</span></font></B></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="19%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="justify"><font face="Times New Roman" size="3"><b>Paridad</b></font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">    <br> I</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">II</font></P>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">III</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">IV o m&aacute;s</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3"><b>Total</b></font></TD> <TD WIDTH="31%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3"><b>N&uacute;mero pacientes</b></font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">11</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">11</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">4</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">1</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">27</font></TD> <TD WIDTH="27%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3"><b>N&uacute;mero de partos</b></font></P>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">11</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">22</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">12</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">6</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">51</font></TD> <TD WIDTH="22%" VALIGN="TOP">     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3"><b>Porcentaje %</b></font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">21,56</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">43,13</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">23,52</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">11,76</font></P>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><font face="Times New Roman" size="3">100</font></TD> </TR> </TABLE>    </center> </div>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">&nbsp;&nbsp;&nbsp; Los motivos de consultas m&aacute;s frecuentes fueron: el control ginecol&oacute;gico (79%), y la consulta prenatal (21,6%). De las citolog&iacute;as realizadas 81 (79,4%) fueron reportadas sin alteraciones, 10 (9,8%) reportaban inflamatorio severo, 5 (4,9%) inflamatorio moderado, 4 (3,92%) se reportaron como LIE de bajo grado, y 2 (1,96%) no fueron reportados.</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">&nbsp;&nbsp;&nbsp; En cuanto a la evaluaci&oacute;n cl&iacute;nica de los parametrios se obtuvo como resultado que los izquierdos fueron los que con mayor frecuencia estuvieron afectados: 83 casos (81,4%); los parametrios derechos estuvieron comprometidos en 14 casos (13,7%), y ambos parametrios resultaron comprometidos en 5 casos (4,9%), <B>(<a href="#graf2">Gr&aacute;fico 2</a>)</B>.<a name="graf2"></a></font></P> <B>    <P ALIGN="center" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0"><font face="Times New Roman" size="3">Gr&aacute;fico 2</font></P>     <P ALIGN="center" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0"><font face="Times New Roman" size="3"><span style="text-transform: uppercase">Distribuci&oacute;n de las pacientes seg&uacute;n afecci&oacute;n de los parametrios</span></font></P>     <P ALIGN="center" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0"><img border="0" src="/img/fbpe/rfm/v27n1/art07graf2.jpg" width="434" height="304"></P> </B>     
<P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">&nbsp;&nbsp;&nbsp; No se observaron diferencias significativas en la distribuci&oacute;n por grupos de las variables, a excepci&oacute;n que en el grupo de las pacientes con afecci&oacute;n bilateral de los parametrios, se evidencio que el rango de edad de la menarquia fue 11 a 13 a&ntilde;os, sin embargo el promedio fue de 12 a&ntilde;os.</font></P> <B>    <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">DISCUSI&Oacute;N</font></P> </B>    <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">&nbsp;&nbsp;&nbsp; Al consultar la bibliograf&iacute;a acerca de la patolog&iacute;a parametrial se encuentra que en las ultimas d&eacute;cadas no aparece registrada, sin embargo si nos remontamos a los textos de ginecolog&iacute;a de Marthius, editado en 1951, y el de Pschyrembel, editado en 1969, ambos de literatura germ&aacute;nica, observamos que en ellos se realiza una descripci&oacute;n magistral de este grupo de patolog&iacute;a. Hasta esos d&iacute;as, que coincide con los albores de los antibi&oacute;ticos, las parametritis agudas eran dominantemente frecuentes y con el desarrollo de la antibi&oacute;ticoterapia este proceso, en su forma aguda, fue desapareciendo y hoy en d&iacute;a se ha convertido en un proceso cr&oacute;nico solapado cl&iacute;nicamente y solo si su exploraci&oacute;n es dirigida es cuando se diagnostica<sup>(2,6,7)</sup>. A nivel nacional no se encontr&oacute; bibliograf&iacute;a relacionada con este tema.</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<font face="Times New Roman" size="3"> En esta muestra que corresponde a procesos cr&oacute;nicos, los grupos etarios entre 21 y 35 a&ntilde;os representaron el 71,55%, correspondiendo al de mayor actividad sexual y de reproducci&oacute;n, <B>(<a href="#tab2">Tabla 2</a>)</B>.</font></P>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="JUSTIFY">&nbsp;&nbsp;&nbsp; <font face="Times New Roman" size="3">El promedio de edad de la menarquia para el grupo en general fue de 12,23 a&ntilde;os con un rango entre 9 y 19 a&ntilde;os tal cual como se aprecia en la <B><a href="#tab3">Tabla 3</a></B> y en particular no aporta influencia en la aparici&oacute;n de la parametritis.</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">&nbsp;&nbsp;&nbsp; En lo que respecta a la edad en que ocurre la primera relaci&oacute;n sexual, se aprecia que el 59,99%, <B>(<a href="#tab4">Tabla 4</a>)</B> del grupo se agrupa entre los 16 y 30 a&ntilde;os, lo cual es significativo para esta patolog&iacute;a sobre todo para el que se ubic&oacute; entre los 16 y los 20 a&ntilde;os con 28 casos, por lo precoz de este hecho.</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">&nbsp;&nbsp;&nbsp; El n&uacute;mero de parejas sexuales fue en promedio de 1,58 con un rango entre 1 a 5 lo que parece intrascendental para este proceso. Los m&eacute;todos anticonceptivos utilizados se presentan en la <B><a href="#tab5">tabla 5</a></B> y llama la atenci&oacute;n que los dispositivos intrauterinos constituyen el 44,11% lo que si es un dato importante a tener en cuenta en la instalaci&oacute;n y el desarrollo de esta patolog&iacute;a ya que ellos pueden actuar como un cuerpo extra&ntilde;o generando procesos de endometritis que puedan comprometer los parametrios, si ellos no son tratados oportunamente.</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">&nbsp;&nbsp;&nbsp; Los ciclos sexuales regulares representaron el 71,50%, lo que expresa que las parametritis cr&oacute;nicas no influyen en la cuant&iacute;a del flujo menstrual.</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">&nbsp;&nbsp;&nbsp; El mayor n&uacute;mero de gestaciones se encontr&oacute; entre primigestas y secundigestas, que agrupo el 59,8% de las pacientes. En relaci&oacute;n con el n&uacute;mero de partos, la mayor&iacute;a correspondieron a las prim&iacute;paras y secund&iacute;paras, con un 69,69%, con la mayor incidencia en las secund&iacute;paras con un 43,13%, lo cual como antecedente es importante tomando en cuenta que en la practica obst&eacute;trica en este grupo de pacientes se practica de manera rutinaria la episiotom&iacute;a, la cuales pueden ser asientos de infecciones bacterianas que pueden comprometer a los parametrios. Los otros antecedentes obst&eacute;tricos se refieren a que se realizaron 66 ces&aacute;reas lo que atenuar&iacute;a el trauma cervical. Se registraron 21 abortos y dos embarazos molares que pueden influir notablemente como agentes causales de las parametritis cr&oacute;nica, por si mismo o estimulados por el curetaje.</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">&nbsp;&nbsp;&nbsp; Los motivos de consulta m&aacute;s frecuente fueron el control ginecol&oacute;gico, y el control prenatal, representando el 79% y el 21% respectivamente. Estos par&aacute;metros por si mismo no deben influir como tal en las parametritis pero es el momento cuando el ginec&oacute;logo al exponer el cuello uterino observa que este elemento no esta en la posici&oacute;n central y posterior, sino que est&aacute; retra&iacute;do hacia uno de los lados, lo que subjetivamente se debe atribuir a que alguno de los parametrios est&aacute; comprometido lo que se comprobara mediante el tacto ginecol&oacute;gico, que a la vez permite explorar lo doloroso que es cuando se trata de movilizar el cerviz <B>(<a href="#fig2">Figura 2</a>)</B>. Si se correlaciona con el coito se encuentra que con cierta frecuencia las pacientes sienten, en variable intensidad, solo. El cual tiende a exacerbarse de acuerdo a la posici&oacute;n que se toma para realizarlo, siendo las mas referida, la de la mujer sobre el hombre y la c&oacute;pula vaginal retrograda. Este dolor se le es atribuido, tanto por el m&eacute;dico como por la paciente, a otros &oacute;rganos vecinos al &uacute;tero. Como se se&ntilde;alo anteriormente se est&aacute; en presencia de una patolog&iacute;a cr&oacute;nica que al sospecharla por la posici&oacute;n del cuello uterino induce al ginec&oacute;logo para su verificaci&oacute;n, pues bien en esta muestra se constataron 102 casos de afectaci&oacute;n del ligamento cardinal, observ&aacute;ndose que 83 casos fueron izquierdos y 14 derechos lo que representa el 81,4% y el 4,9% respectivamente. En algunas oportunidades se pudo apreciar que cuando el parametrio afectado era el &uacute;tero sacro convert&iacute;a la posici&oacute;n del &uacute;tero de AVF a RVF.<a name="fig2"></a></font></P> <B>    <P ALIGN="center"><font face="Times New Roman" size="3">Figura 2</font></P> </B><FONT FACE="Times" SIZE=2> </FONT>    <P ALIGN="center"><img border="0" src="/img/fbpe/rfm/v27n1/art07fig2.jpg" width="399" height="299"></P> <FONT FACE="Times" SIZE=2> </FONT>     
<P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">&nbsp;&nbsp;&nbsp; Es oportuno se&ntilde;alar que cuando se describe la posici&oacute;n del &uacute;tero en la histerosalpingograf&iacute;a, se dice que es paracentral, derecho o izquierdo, lo que debe corresponder a la retracci&oacute;n de alguno de los parametrios, al igual, esto se hace evidente cuando se realiza ultrasonido p&eacute;lvico, <B>(<a href="#fig3">Figura 3</a> y <a href="#fig4">4</a>)</B>.<a name="fig3"></a></font></P>     <P ALIGN="center"><font face="Times New Roman" size="3"><b>Figura 3</b></font></P>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="center"><img border="0" src="/img/fbpe/rfm/v27n1/art07fig3.jpg" width="423" height="316"></P>     
<P ALIGN="center"><font face="Times New Roman" size="3"><b><a name="fig4"></a>Figura 4</b></font></P>     <P ALIGN="center"><img border="0" src="/img/fbpe/rfm/v27n1/art07fig4.jpg" width="407" height="306"></P>     
<P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">&nbsp;&nbsp;&nbsp; En relaci&oacute;n al por que el izquierdo es m&aacute;s frecuente que el derecho no se le encontr&oacute; explicaci&oacute;n por lo menos anat&oacute;micamente. Marthius, lo asocia a un estre&ntilde;imiento espasm&oacute;dico y a&ntilde;ade «las relaciones anatomogr&aacute;ficas entre la S iliaca y el recto, y el tejido conjuntivo del parametrio, son mucho mas &iacute;ntimas en este lado que en el derecho». Las relaciones con el sistema vascular, con los vasos linf&aacute;ticos y con los nervios tambi&eacute;n son m&aacute;s &iacute;ntimas en el lado izquierdo<sup>(7)</sup>.</font></P> <B>    <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">AN&Aacute;LISIS</font></P> </B>    <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">&nbsp;&nbsp;&nbsp; Como se observa, existe una gran variedad de afecciones de los parametrios, que por lo general se pasan por alto y que explicar&iacute;an algunos de los s&iacute;ntomas que las pacientes refieren en la consulta gineco-obst&eacute;trica. Por lo cu&aacute;l es importante actualizar te&oacute;ricamente y practicar de rutina la valoraci&oacute;n de los parametrios en el examen ginecol&oacute;gico integral.</font></P> <B>    <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">REFERENCIAS BIBLIOGR&Aacute;FICAS</font></P>  </B>    <!-- ref --><P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">1. Anatom&iacute;a descriptiva, topogr&aacute;fica y funcional. Regi&oacute;n retroperitoneal- pelvis menor – perineo. A. Bouchet y J. Cuilleret. Editorial M&eacute;dica Panamericana. 1985. Buenos Aires, Argentina.</font>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=1935709&pid=S0798-0469200400010000700001&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">2. Parametritis. Inflamaci&oacute;n del tejido conjuntivo p&eacute;lvico. En: Ginecolog&iacute;a pr&aacute;ctica. W. Pschyrembel. Editorial Alhambra, S.A. 1969. Madrid, Espa&ntilde;a.</font>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=1935710&pid=S0798-0469200400010000700002&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">3. El sistema urogenital. En: Cunningham. Tratado de Anatom&iacute;a. G.J. Romanes. Editorial Interamericana-McGraw-Hill. Duod&eacute;cima Edici&oacute;n. 1987. Madrid, Espa&ntilde;a.</font>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=1935711&pid=S0798-0469200400010000700003&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">4. Enfermedad Inflamatoria P&eacute;lvica. En: Ginecolog&iacute;a de Gori. Jorge Gori y Antonio Larusso. Editorial El Ateneo. Segunda Edici&oacute;n. 2001. Buenos Aires, Argentina.</font>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=1935712&pid=S0798-0469200400010000700004&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">5. Infecciones del aparato genital femenino. En: Ginecolog&iacute;a. Alfredo P&eacute;rez S&aacute;nchez. Editorial Mediterr&aacute;neo. Segunda Edici&oacute;n. 1995. Santiago de Chile, Chile.</font>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=1935713&pid=S0798-0469200400010000700005&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">6. Procesos inflamatorios. Procesos inflamatorios del tejido conjuntivo. En: Tratado de Ginecolog&iacute;a. Heinrich Martius. Editorial Labor, s.a. Tercera Edici&oacute;n. 1955. Barcelona, Espa&ntilde;a.</font>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=1935714&pid=S0798-0469200400010000700006&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Times New Roman" size="3">7. Dolores espec&iacute;ficamente genitales. Parametropat&iacute;a espastica. En: Tratado de Ginecolog&iacute;a. Heinrich Martius. Editorial Labor, s.a. Tercera Edici&oacute;n.</font>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=1935715&pid=S0798-0469200400010000700007&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --> ]]></body>
<back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<label>1</label><nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Bouchet]]></surname>
<given-names><![CDATA[A.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Cuilleret]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Anatomía descriptiva, topográfica y funcional. Región retroperitoneal- pelvis menor - perineo]]></source>
<year>1985</year>
<publisher-loc><![CDATA[Buenos Aires ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Editorial Médica Panamericana]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B2">
<label>2</label><nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Pschyrembel]]></surname>
<given-names><![CDATA[W.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Ginecología práctica]]></source>
<year>1969</year>
<publisher-loc><![CDATA[Madrid ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Editorial Alhambra, S.A.]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B3">
<label>3</label><nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Romanes]]></surname>
<given-names><![CDATA[G.J.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Cunningham. Tratado de Anatomía]]></source>
<year>1987</year>
<edition>Duodécima</edition>
<publisher-loc><![CDATA[Madrid ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Editorial Interamericana-McGraw-Hill]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B4">
<label>4</label><nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Gori]]></surname>
<given-names><![CDATA[Jorge]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Larusso]]></surname>
<given-names><![CDATA[Antonio]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Ginecología de Gori.]]></source>
<year>2001</year>
<edition>Segunda</edition>
<publisher-loc><![CDATA[Buenos Aires ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Editorial El Ateneo]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B5">
<label>5</label><nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Pérez Sánchez]]></surname>
<given-names><![CDATA[Alfredo]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Ginecología]]></source>
<year>1995</year>
<edition>Segunda</edition>
<publisher-loc><![CDATA[Santiago de Chile ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Editorial Mediterráneo]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B6">
<label>6</label><nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Martius]]></surname>
<given-names><![CDATA[Heinrich]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Tratado de Ginecología]]></source>
<year>1955</year>
<edition>Tercera</edition>
<publisher-loc><![CDATA[Barcelona ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Editorial Labor s.a.]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B7">
<label>7</label><nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Martius]]></surname>
<given-names><![CDATA[Heinrich]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Tratado de Ginecología]]></source>
<year></year>
<edition>Tercera</edition>
<publisher-name><![CDATA[Editorial Labor, s.a.]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
