<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>1012-2508</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Cuadernos del Cendes]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[CDC]]></abbrev-journal-title>
<issn>1012-2508</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[Universidad Central de Venezuela, Centro de Estudios del Desarrollo.]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S1012-25082013000200010</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="pt"><![CDATA[Vinte anos da Associação Latino-Americana de Estudos do Trabalho (ALAST)]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Ramalho]]></surname>
<given-names><![CDATA[José Ricardo]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A01"/>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="A01">
<institution><![CDATA[,Universidade Federal do Rio de Janeiro  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>08</month>
<year>2013</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>08</month>
<year>2013</year>
</pub-date>
<volume>30</volume>
<numero>83</numero>
<fpage>141</fpage>
<lpage>143</lpage>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://ve.scielo.org/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S1012-25082013000200010&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://ve.scielo.org/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S1012-25082013000200010&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://ve.scielo.org/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S1012-25082013000200010&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri></article-meta>
</front><body><![CDATA[ <p style='line-height:normal' align="center"><span class=SpellE><b style='mso-bidi-font-weight:normal'> <span lang=ES-TRAD style='font-family:"Verdana","sans-serif"'>Vinte</span></b></span><b style='mso-bidi-font-weight:normal'><span lang=ES-TRAD style='font-family:"Verdana","sans-serif"'> anos da <span class=SpellE>Associação</span> Latino-Americana de <span class=SpellE>Estudos</span> do <span class=SpellE>Trabalho</span> (ALAST)</span></b></p>     <p style='line-height:normal' align="center"> <span style='font-family:"Verdana","sans-serif"'> <o:p> <span style='mso-bidi-font-weight:normal; font-weight:700'><font size="2">José Ricardo  Ramalho*</font></span></o:p></span><span style='mso-bidi-font-weight:normal'></p>  </span>      <p style='line-height:normal' align="justify"><span lang=ES-TRAD style='font-size: 10.0pt;font-family:"Verdana","sans-serif"'>* <span class=SpellE>Professor</span> de <span class=SpellE>Sociologia</span> do Programa de <span class=SpellE>Pós-Graduação</span> <span class=SpellE>em</span> <span class=SpellE>Sociologia</span> e <span class=SpellE>Antropologia</span> da <span class=SpellE>Universidade</span> Federal do Rio de Janeiro, <span class=SpellE>pesquisador</span> do CNPQ e da <span class=SpellE>Faperj</span> e <span class=SpellE>co</span>-editor da </span><i><span lang=ES-TRAD style='font-size:10.0pt;font-family:"Verdana","sans-serif"; mso-bidi-font-family:Frutiger-LightItalic'>Revista Latino-Americana de <span class=SpellE>Estudos</span> do <span class=SpellE>Trabalho</span></span></i><span lang=ES-TRAD style='font-size:10.0pt;font-family:"Verdana","sans-serif"'> (RELET). Correo-e: <a href="mailto:josericardoramalho@gmail.com">josericardoramalho@gmail.com</a></span></p>      <p style='text-indent:0cm;line-height:normal' align="justify"><span lang=ES-TRAD style='font-family:"Verdana","sans-serif"'><font size="2">A <span class=SpellE>realização</span> do VII <span class=SpellE>Congresso</span> Latino-Americano de <span class=SpellE>Estudos</span> do <span class=SpellE>Trabalho</span>, <span class=SpellE>em</span> São Paulo, Brasil, nos <span class=SpellE>dias</span> 2 a 5 de <span class=SpellE>julho</span> de 2013, <span class=SpellE>foi</span> <span class=SpellE>uma</span> <span class=SpellE>demonstração</span> de <span class=SpellE>vitalidade</span> da <span class=SpellE>comunidade</span> de estudiosos do <span class=SpellE>trabalho</span> <span class=SpellE>na</span> América Latina. <span class=SpellE>Com</span> o título «<span class=SpellE>Mudanças</span>, impactos e perspectivas», o evento científico, promovido pela ALAST – Asociación Latinoamericana de Estudios del Trabajo, <span class=SpellE>teve</span> cerca de 519 participantes inscritos entre <span class=SpellE>pesquisadores</span>, <span class=SpellE>estudantes</span> de <span class=SpellE>graduação</span>, <span class=SpellE>pós-graduação</span>, <span class=SpellE>profissionais</span> de <span class=SpellE>estudos</span> do <span class=SpellE>trabalho</span>, <span class=SpellE>além</span> de observadores que <span class=SpellE>elevaram</span> a <span class=SpellE>participação</span> <span class=SpellE>efetiva</span> no <span class=SpellE>Congresso</span> para <span class=SpellE>mais</span> de mil <span class=SpellE>pessoas</span>. Da <span class=SpellE>America</span> Latina <span class=SpellE>estiveram</span> presentes representantes do Brasil; México; Argentina; <span class=SpellE>Uruguai</span>; Chile; <span class=SpellE>Colômbia</span>; <span class=SpellE>Bolívia</span>; Cuba; Venezuela; <span class=SpellE>Equador</span>, <span class=SpellE>Peru</span>; e <span class=SpellE>Haiti</span>. <span class=SpellE>Houve</span> <span class=SpellE>também</span> representantes de <span class=SpellE>outros</span> países do mundo.</font><o:p></o:p></span></p>      <p style='line-height:normal' align="justify"><span class=SpellE><span lang=ES-TRAD style='font-family:"Verdana","sans-serif"'><font size="2">Foram</font></span></span><span lang=ES-TRAD style='font-family:"Verdana","sans-serif"'><font size="2"> <span class=SpellE>apresentados</span> 330 <span class=SpellE>papers</span>; 41 <span class=SpellE>pôsteres</span>; 35 <span class=SpellE>conferências</span>; 9 mesas redondas; 18 grupos de trabalho;16 fóruns;8 mini cursos;4 <span class=SpellE>lançamentos</span> de <span class=SpellE>livros</span>; 4 <span class=SpellE>encontros</span> de autores <span class=SpellE>com</span> leitores;2 <span class=SpellE>homenagens</span>; 4 <span class=SpellE>painéis</span>, totalizando 8 <span class=SpellE>conferências</span> magnas e <span class=SpellE>uma</span> <span class=SpellE>sessão</span> especial sobre as <span class=SpellE>manifestações</span> de <span class=SpellE>rua</span> no Brasil.</font><o:p></o:p></span></p>      <p style='line-height:normal' align="justify"><span lang=ES-TRAD style='font-family:"Verdana","sans-serif"'><font size="2">Fundada <span class=SpellE>em</span> 1993, no México, a ALAST <span class=SpellE>completou</span> <span class=SpellE>neste</span> VII <span class=SpellE>Congresso</span> 20 anos de <span class=SpellE>consolidação</span> das <span class=SpellE>várias</span> redes de pesquisas <span class=SpellE>na</span> área de <span class=SpellE>estudos</span> do <span class=SpellE>trabalho</span>, <span class=SpellE>sempre</span> <span class=SpellE>promovendo</span> a <span class=SpellE>reunião</span> e o debate de <span class=SpellE>cientistas</span> <span class=SpellE>sociais</span> de diferentes países, estimulando o <span class=SpellE>aprofundamento</span> de pesquisas comparativas, de <span class=SpellE>novos</span> temas e de <span class=SpellE>novos</span> debates teóricos. A Revista Latinoamericana de Estudios del Trabajo (RELET) (relet.iesp.uer.br) é a principal <span class=SpellE>publicação</span> da ALAST e <span class=SpellE>seu</span> número 29 <span class=SpellE>foi</span> <span class=SpellE>lançado</span> <span class=SpellE>na</span> <span class=SpellE>inauguração</span> do <span class=SpellE>Congresso</span>.</font><o:p></o:p></span></p>      <p style='line-height:normal' align="justify"><span class=SpellE><span lang=ES-TRAD style='font-family:"Verdana","sans-serif"'><font size="2">Em</font></span></span><span lang=ES-TRAD style='font-family:"Verdana","sans-serif"'><font size="2"> <span class=SpellE>uma</span> <span class=SpellE>primeira</span> <span class=SpellE>avaliação</span> <span class=SpellE>feita</span> pela <span class=SpellE>diretoria</span> da ALAST,<sup>1</sup> os <span class=SpellE>principais</span> pontos de destaque do VII <span class=SpellE>Congresso</span> <span class=SpellE>foram</span>: a) o <span class=SpellE>aprofundamento</span> da <span class=SpellE>interdisciplinaridade</span>, <span class=SpellE>com</span> a <span class=SpellE>presença</span> de <span class=SpellE>pesquisadores</span> da <span class=SpellE>sociologia</span>, <span class=SpellE>antropologia</span>, <span class=SpellE>ciência</span> política, <span class=SpellE>economia</span>, <span class=SpellE>história</span>, <span class=SpellE>direito</span>, e <span class=SpellE>psicologia</span> social; b) a <span class=SpellE>presença</span> de <span class=SpellE>novos</span> temas como, por <span class=SpellE>exemplo</span>, mercados de <span class=SpellE>trabalho</span> e sexualidades <span class=SpellE>dissidentes</span>, <span class=SpellE>trabalho</span> e <span class=SpellE>emoções</span>, <span class=SpellE>trabalho</span> de cuidado, <span class=SpellE>trabalho</span> de gerentes e <span class=SpellE>diretores</span>, <span class=SpellE>trabalhos</span> e <span class=SpellE>trabalhadores</span> <span class=SpellE>não</span> <span class=SpellE>convencionais</span>, <span class=SpellE>trabalho</span> artístico, entre <span class=SpellE>outros</span>; c)&nbsp;o diálogo entre estudiosos do <span class=SpellE>trabalho</span> urbano e do <span class=SpellE>trabalho</span> rural; d) o destaque de <span class=SpellE>várias</span> <span class=SpellE>abordagens</span> <span class=SpellE>aos</span> temas de <span class=SpellE>gênero</span> e; e) o debate sobre o significado das <span class=SpellE>manifestações</span> de <span class=SpellE>rua</span> <span class=SpellE>em</span> <span class=SpellE>junho</span> de 2013 no Brasil.</font><o:p></o:p></span></p>      <p style='line-height:normal' align="justify"><span lang=ES-TRAD style='font-family:"Verdana","sans-serif"'><font size="2">Entre os temas <span class=SpellE>mais</span> abordados <span class=SpellE>estavam</span>: a nova <span class=SpellE>configuração</span> global e o <span class=SpellE>trabalho</span> <span class=SpellE>na</span> <span class=SpellE>America</span> Latina; modelos de <span class=SpellE>desenvolvimento</span> <span class=SpellE>na</span> <span class=SpellE>região</span> e iniciativas de <span class=SpellE>integração</span> regional sobre o <span class=SpellE>trabalho</span>; novas formas de <span class=SpellE>dominação</span>, <span class=SpellE>subordinação</span> e <span class=SpellE>resistência</span>; o <span class=SpellE>espaço</span> para <span class=SpellE>ações</span> <span class=SpellE>coletivas</span> <span class=SpellE>estruturadas</span>; o lugar das novas <span class=SpellE>utopias</span>; o papel de <span class=SpellE>experiências</span> alternativas de <span class=SpellE>geração</span> de <span class=SpellE>trabalho</span> e renda, como o <span class=SpellE>trabalho</span> <span class=SpellE>associativo</span> e <span class=SpellE>autogestionário</span>; as <span class=SpellE>transformações</span> do <span class=SpellE>movimento</span> sindical; a <span class=SpellE>emergência</span> de <span class=SpellE>novos</span> <span class=SpellE>movimentos</span> <span class=SpellE>sociais</span> e <span class=SpellE>sua</span> <span class=SpellE>relação</span> <span class=SpellE>com</span> o <span class=SpellE>trabalho</span>; as novas <span class=SpellE>tendências</span> de <span class=SpellE>regulação</span> das <span class=SpellE>relações</span> de <span class=SpellE>emprego</span>; a <span class=SpellE>reconfiguração</span> das <span class=SpellE>relações</span> de <span class=SpellE>gênero</span>; as <span class=SpellE>mudanças</span> <span class=SpellE>na</span> <span class=SpellE>saúde</span> das <span class=SpellE>trabalhadoras</span> e <span class=SpellE>trabalhadores</span>; as <span class=SpellE>questões</span> demográficas e <span class=SpellE>geracionais</span> no debate sobre o <span class=SpellE>trabalho</span>; as políticas públicas e <span class=SpellE>suas</span> <span class=SpellE>implicações</span> para o <span class=SpellE>trabalho</span>.</font><o:p></o:p></span></p>      <p style='line-height:normal' align="justify"><span lang=ES-TRAD style='font-family:"Verdana","sans-serif"'><font size="2">A ALAST e a RELET <span class=SpellE>surgiram</span> nos anos 90 <span class=SpellE>em</span> <span class=SpellE>uma</span> <span class=SpellE>conjuntura</span> marcada pela <span class=SpellE>globalização</span> e por <span class=SpellE>transformações</span> no mundo do <span class=SpellE>trabalho</span> <span class=SpellE>em</span> <span class=SpellE>função</span> de <span class=SpellE>um</span> proceso de <span class=SpellE>reestruturação</span> da <span class=SpellE>produção</span> <span class=SpellE>com</span> características <span class=SpellE>fordistas</span>. De <span class=SpellE>acordo</span> <span class=SpellE>com</span> Marcia Leite,<sup>2</sup> presidente da ALAST no período 2010-2013, <span class=SpellE>essas</span> <span class=SpellE>mudanças</span> no <span class=SpellE>processo</span> <span class=SpellE>produtivo</span> <span class=SpellE>estimularam</span> os <span class=SpellE>estudos</span> latino-americanos a investigar o modo como as empresas instaladas no continente <span class=SpellE>buscaram</span> se adaptar <span class=SpellE>às</span> técnicas do «modelo <span class=SpellE>japonês</span>» e de que como <span class=SpellE>afetaram</span> os <span class=SpellE>trabalhadores</span> e <span class=SpellE>suas</span> <span class=SpellE>organizações</span>. A crítica que se <span class=SpellE>construiu</span> <span class=SpellE>enfatizou</span> as especificidades da <span class=SpellE>região</span> que <span class=SpellE>apresentava</span> <span class=SpellE>um</span> <span class=SpellE>fraco</span> investimento <span class=SpellE>em</span> novas <span class=SpellE>tecnologias</span>; <span class=SpellE>uma</span> <span class=SpellE>organização</span> do <span class=SpellE>trabalho</span> que <span class=SpellE>não</span> <span class=SpellE>reproduzia</span> as técnicas japonesas; e a <span class=SpellE>manutenção</span> dos <span class=SpellE>princípios</span> <span class=SpellE>fordistas</span> e <span class=SpellE>tayloristas</span>. Para <span class=SpellE>a</span> autora, <span class=SpellE>novos</span> temas <span class=SpellE>também</span> <span class=SpellE>surgiram</span> <span class=SpellE>neste</span> contexto de <span class=SpellE>organização</span> do <span class=SpellE>trabalho</span>: a <span class=SpellE>subjetividade</span> dos <span class=SpellE>trabalhadores</span> frente <span class=SpellE>às</span> <span class=SpellE>mudanças</span>, as <span class=SpellE>práticas</span> <span class=SpellE>sindicais</span> <span class=SpellE>diante</span> das <span class=SpellE>transformações</span> <span class=SpellE>na</span> <span class=SpellE>produção</span>; e a <span class=SpellE>questão</span> de <span class=SpellE>gênero</span> no <span class=SpellE>processo</span> de <span class=SpellE>modernização</span> das empresas.</font><o:p></o:p></span></p>      <p style='line-height:normal' align="justify"><span class=SpellE><span lang=ES-TRAD style='font-family:"Verdana","sans-serif"'><font size="2">Leite</font></span></span><span lang=ES-TRAD style='font-family:"Verdana","sans-serif"'><font size="2"> (ibidem:4) considera que a partir do final dos anos 90, a <span class=SpellE>realidade</span> do <span class=SpellE>emprego</span> e do mercado de <span class=SpellE>trabalho</span>, fruto de políticas de características <span class=SpellE>neoliberais</span>, <span class=SpellE>ganha</span> <span class=SpellE>um</span> <span class=SpellE>dimensão</span> de <span class=SpellE>dramaticidade</span>, e a <span class=SpellE>investigação</span> sociológica se volta <span class=SpellE>também</span> para pesquisar as <span class=SpellE>situações</span> de «<span class=SpellE>precarização</span> do <span class=SpellE>trabalho</span>». A <span class=SpellE>flexibilização</span> das <span class=SpellE>relações</span> de <span class=SpellE>trabalho</span> e o acentuado apelo à <span class=SpellE>terceirização</span> por parte das empresas articuladas <span class=SpellE>em</span> <span class=SpellE>cadeias</span> <span class=SpellE>produtivas</span>, <span class=SpellE>permitiram</span> <span class=SpellE>trazer</span> à baila a <span class=SpellE>dimensão</span> de <span class=SpellE>gênero</span> e a <span class=SpellE>constatação</span> de que <span class=SpellE>usavam</span> <span class=SpellE>uma</span> <span class=SpellE>força</span> de <span class=SpellE>trabalho</span> <span class=SpellE>pouco</span> <span class=SpellE>qualificada</span> e mal paga. O <span class=SpellE>olhar</span> sobre o mercado de <span class=SpellE>trabalho</span> <span class=SpellE>também</span> <span class=SpellE>inaugurou</span> o tema da «<span class=SpellE>precarização</span> do <span class=SpellE>trabalho</span>».</font><o:p></o:p></span></p>      ]]></body>
<body><![CDATA[<p style='line-height:normal' align="justify"><span class=SpellE><span lang=ES-TRAD style='font-family:"Verdana","sans-serif"'><font size="2">Uma</font></span></span><span lang=ES-TRAD style='font-family:"Verdana","sans-serif"'><font size="2"> nova pauta para os estudiosos do <span class=SpellE>trabalho</span> se coloca a partir do <span class=SpellE>fim</span> dos anos 2000, <span class=SpellE>quando</span> importantes <span class=SpellE>mudanças</span> <span class=SpellE>econômicas</span> <span class=SpellE>ocorrem</span> <span class=SpellE>na</span> <span class=SpellE>America</span> Latina. Segundo <span class=SpellE>Leite</span> (Ibidem:5), destaca-se, <span class=SpellE>nesse</span> contexto, as <span class=SpellE>mudanças</span> políticas <span class=SpellE>ocorridas</span> <span class=SpellE>em</span> diversos países <span class=SpellE>em</span> <span class=SpellE>oposição</span> <span class=SpellE>ao</span> <span class=SpellE>projeto</span> neoliberal implantado <span class=SpellE>ao</span> longo dos anos 90 e a <span class=SpellE>adoção</span> de <span class=SpellE>uma</span> perspectiva de <span class=SpellE>desenvolvimento</span> <span class=SpellE>econômico</span> e social <span class=SpellE>voltadas</span> para a <span class=SpellE>criação</span> de <span class=SpellE>empregos</span> e <span class=SpellE>redução</span> da <span class=SpellE>desigualdade</span>. <span class=SpellE>Também</span> <span class=SpellE>uma</span> nova <span class=SpellE>realidade</span> sindical, que se coloca no contexto de <span class=SpellE>desenvolvimento</span> <span class=SpellE>econômico</span> e <span class=SpellE>liberdades</span> políticas, <span class=SpellE>passou</span> a ser objeto de <span class=SpellE>estudos</span> da <span class=SpellE>sociologia</span> do <span class=SpellE>trabalho</span>, principalmente <span class=SpellE>em</span> países como Brasil, Argentina e <span class=SpellE>Uruguai</span>. Para <span class=SpellE>Leite</span>, <span class=SpellE>isto</span> significa que varios países <span class=SpellE>da</span> América Latina, <span class=SpellE>enfrentam</span> o <span class=SpellE>desafio</span> de buscar <span class=SpellE>caminhos</span> alternativos e <span class=SpellE>inserem</span>-se <span class=SpellE>na</span> <span class=SpellE>mundialização</span> de <span class=SpellE>uma</span> forma <span class=SpellE>mais</span> <span class=SpellE>autônoma</span>. </font> <o:p></o:p></span></p>      <p style='line-height:normal' align="justify"><span lang=ES-TRAD style='font-family:"Verdana","sans-serif"'><font size="2">A presidente da ALAST (<span class=SpellE>ibidem</span>: 9,10) considera que <span class=SpellE>esse</span> <span class=SpellE>novo</span> <span class=SpellE>quadro</span> coloca <span class=SpellE>desafios</span> à <span class=SpellE>sociologia</span> do <span class=SpellE>trabalho</span> latino-americana, <span class=SpellE>na</span> medida <span class=SpellE>em</span> que <span class=SpellE>introduz</span> <span class=SpellE>questões</span> teórico-metodológicas <span class=SpellE>ainda</span> <span class=SpellE>pouco</span> exploradas, como a <span class=SpellE>necessidade</span> de discutir a <span class=SpellE>heterogeneidade</span> da <span class=SpellE>região</span>, a existencia de realidades diversas <span class=SpellE>com</span> <span class=SpellE>implicações</span> diversas sobre o <span class=SpellE>trabalho</span>; a <span class=SpellE>necessidade</span> de discutir a <span class=SpellE>heterogeneidade</span> que marca os mercados de <span class=SpellE>trabalho</span> de cada <span class=SpellE>um</span> dos países, e <span class=SpellE>sua</span> <span class=SpellE>convivência</span> <span class=SpellE>com</span> <span class=SpellE>tendências</span> <span class=SpellE>precarizadoras</span>, provocadas, <span class=SpellE>sobretudo</span>, pelos <span class=SpellE>processos</span> de <span class=SpellE>terceirização</span>; a importancia de discutir a <span class=SpellE>emergência</span> de <span class=SpellE>novos</span> problemas <span class=SpellE>sociais</span> e, <span class=SpellE>sobretudo</span>, <span class=SpellE>ambientais</span>, os <span class=SpellE>quais</span> se <span class=SpellE>relacionam</span> <span class=SpellE>diretamente</span> <span class=SpellE>com</span> os <span class=SpellE>interesses</span> do grande capital internacional e <span class=SpellE>com</span> as <span class=SpellE>pressões</span> que os <span class=SpellE>governos</span> <span class=SpellE>têm</span> <span class=SpellE>sofrido</span> para <span class=SpellE>apoiar</span> <span class=SpellE>vultosos</span> investimentos corporativos, <span class=SpellE>via</span> de <span class=SpellE>regra</span>, ignorando os <span class=SpellE>interesses</span> dos <span class=SpellE>trabalhadores</span> e das <span class=SpellE>populações</span> <span class=SpellE>tradicionais</span> que <span class=SpellE>vivem</span> <span class=SpellE>nas</span> <span class=SpellE>regiões</span> <span class=SpellE>afetadas</span> pelas grandes obras. </font> <o:p></o:p></span></p>      <p style='margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt;line-height:normal' align="justify"><span style='font-size:10.0pt;font-family:"Verdana","sans-serif"'>O VII <span class=SpellE>Congresso</span> da ALAST <span class=SpellE>permitiu</span>, <span class=SpellE>em</span> resumo, a <span class=SpellE>possibilidade</span> de <span class=SpellE>um</span> debate <span class=SpellE>atualizado</span>, <span class=SpellE>com</span> <span class=SpellE>desdobramentos</span> <span class=SpellE>promissores</span> para a <span class=SpellE>comunidade</span> de estudiosos do <span class=SpellE>trabalho</span> da <span class=SpellE>America</span> Latina. <span class=SpellE>Cumpriu</span> o <span class=SpellE>seu</span> objetivo de viabilizar, <span class=SpellE>em</span> perspectiva <span class=SpellE>interncional</span>, <span class=SpellE>um</span> diálogo <span class=SpellE>acadêmico</span> e político <span class=SpellE>efetivo</span> <span class=SpellE>em</span> torno das novas <span class=SpellE>questões</span> que <span class=SpellE>envolvem</span> o mundo do <span class=SpellE>trabalho</span> <span class=SpellE>em</span> <span class=SpellE>um</span> contexto de iniciativas de <span class=SpellE>integração</span> regional e <span class=SpellE>novos</span> <span class=SpellE>projetos</span> de <span class=SpellE>desenvolvimento</span> económico estimulado pelo Estado, de disputa <span class=SpellE>em</span> torno da <span class=SpellE>regulação</span> do <span class=SpellE>trabalho</span> e das novas formas de <span class=SpellE>participação</span> dos sindicatos e <span class=SpellE>movimentos</span> <span class=SpellE>sociais</span>.</span></p>      <p style='margin-bottom:0cm;margin-bottom:.0001pt;line-height:normal' align="justify"><b style='mso-bidi-font-weight:normal'><span style='font-size:10.0pt;font-family:"Verdana","sans-serif"'>Notas:<o:p></o:p></span></b></p>      <p style='line-height:normal' align="justify"><sup><span lang=ES-TRAD style='font-size:10.0pt;font-family:"Verdana","sans-serif"'>1</span></sup><span lang=ES-TRAD style='font-size:10.0pt;font-family:"Verdana","sans-serif"'> Marcia de Paula <span class=SpellE>Leite</span>, <span class=SpellE>Relatório</span> Científico - VII <span class=SpellE>Congresso</span> Latino Americano de <span class=SpellE>Estudos</span> do <span class=SpellE>Trabalho</span>, São Paulo, 2013.<o:p></o:p></span></p>      <p style='line-height:normal' align="justify"><sup><span lang=ES-TRAD style='font-size:10.0pt;font-family:"Verdana","sans-serif"'>2</span></sup><span lang=ES-TRAD style='font-size:10.0pt;font-family:"Verdana","sans-serif"'> Marcia de Paula <span class=SpellE>Leite</span>, «Editorial» </span><i><span lang=ES-TRAD style='font-size:10.0pt;font-family:"Verdana","sans-serif"; mso-bidi-font-family:Frutiger-LightItalic'>Revista Latino-Americana de <span class=SpellE>Estudos</span> do <span class=SpellE>Trabalho</span></span></i><span lang=ES-TRAD style='font-size:10.0pt;font-family:"Verdana","sans-serif"'>, ano 18, n° 29, 2013, Rio de Janeiro, IFCS/UFRJ-IESP/UERJ.<o:p></o:p></span></p>       ]]></body>

</article>
